ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗाथਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪੁਰਾਣਿਕ ਗਣਨਾ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਮਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਕੈਲਾਸਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠਤਾਲੀ (1048) ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਯਵੀਯਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਬਿਆਲੀ (1042) ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਵਾਯਵੀਯਾ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋਵੇ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਣਗਣ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋਤਿ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੁਗ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਪੁਰਾਣਾ ਚੱਕਰ ਮੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੱਕਰ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜੀਵ ਜਾਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਛੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ—ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ “ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ,” ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ “ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ”—ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਸੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਰਵ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤਿਆ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਕੱਠੇ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਬਾਗਾਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਵਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਵਣ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਦੱਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਸੋਹਣਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪਾਣੀ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਦੈਤਿਆ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਅੰਗਣ, ਛੱਤਾਂ, ਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਦਿ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਮृਦੁ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ, ਦੇਵੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿਨ੍ਹ ਹਨ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਚਵਰ ਲੈ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਭ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਸਾਧਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ, ਮਿਟਦਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਆਦਿ ਪਿਤਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਕਿਸ ਕਾਰਨ?” ਫਿਰ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੋ, ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਰਨ, ਨਿਤ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੇਹੜੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਲੰਮੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, “ਰੁਦ੍ਰ” ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। “ਉਸ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਧਾਰਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।