ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਕਾਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਦਇਆ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਤਾਰੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਕੇ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਸਾਈਪਣ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਚ ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਕ੍ਰੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਵੱਲ ਅਧਿਕਤਮ ਝੁਕਾਅ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਨ ਤਾਂ ਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਨ ਹੀ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਿਧਿਆਵਾਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੱਜਣ ਵਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਛੋਟੇ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਮਨ-ਮੱਤ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਛੱਡ ਬੈਠੇ, ਉਹ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਆਸ੍ਰਯ ਤੋਂ ਹੀਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਲੋਕ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜਧਰਮ ਜਾਂ ਸੱਚੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਸਨ ਅਤੇ ਮੰਦਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ। ਵੈਸ਼ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਗਲਤ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਦੀ ਸੋਚਦੇ, ਠੱਗੀ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਦੋਜਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਕੰਜੂਸ ਅਤੇ ਤੰਗਦਿਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ। ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ, ਮਨ-ਮੱਤ ਅਸ਼ੁੱਧ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਛੱਡ ਬੈਠੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਕਈ ਸ਼ੂਦਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਚਾਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਟਾਕ ਹੋਣ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਤਾਂ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਦੋਜਜਾਤੀ ਦੀ ਜੋਤ ਘਟਾਉਂਦੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ, ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹ ਲੋਕ ਪੱਥਰਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਉਲਟੀ ਸੋਚ ਰੱਖਦੇ, ਵਕਰਤੂਤ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਦੋਜਜਾਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ। ਦੌਲਤਮੰਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੰਦਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਝਗੜਾਲੂ, ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਉਪਲਬਧੀ ਮੰਨਦੇ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ, ਮੂਰਖ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ, ਕ੍ਰੂਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਉਹ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ। ਚੰਗੀਆਂ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦੇ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਤ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮੂਰਖ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਵਰਤਾਵ ਕਰਦੀਆਂ, ਸੱਸ-ਸੁਰਹਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ, ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਦੀਆਂ। ਉਹ ਠੱਗੀ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵਟੀ ਵਰਤਾਵ, ਚਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕਾਮ ਵਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੁਕੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਬੱਚੇ ਵੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਵਿਅਭਾਵੀ, ਮੰਦ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਦੇ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ—ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ!—ਨਾ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਸਦਾ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਕਿਹੜਾ ਸੌਖਾ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕੇ? ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲ ਮੁੜ ਕੇ ਬੋਲੇ—"ਹੇ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਸਾਰ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਮ ਸਤਯ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਹਾਂਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੋਜਜਾਤੀ, ਕੇਵਲ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਹਾਏ! ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਪਤੀਆਂ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਸਮਝਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਹੇਗਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕ੍ਰੂਰ ਯਮਦੂਤ ਵੀ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਹੋਰ ਪੁਰਾਣ ਸਭ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਮੰਤਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀਆਂ, ਆਸਨ, ਅਤੇ ਦਾਨ—all ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਮਤ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਇੱਥੇ ਉਚਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਹੇ ਦੋਜਜਾਤੀ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ਿਓ!