ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਹੀ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਚਲ ਪਈ। ਪਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਵਿਆਸ ਨਾਮ ਰਖ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਚੇ ਗਏ। ਇਸ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਵਿਆਸ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲੈ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਮਨੁ ਦੇ ਯੁੱਗ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ। ਪੁਰਾਣ ਦਸ ਤੇ ਅਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਾਣਾਂ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਦਮਾ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸ਼ੈਵ, ਭਗਵਤ, ਭਵਿਸ਼ਯ, ਨਾਰਦੀਯਾ, ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ। ਅਗਨਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ, ਲਿੰਗ, ਵਰਾਹ, ਸਕੰਧ, ਵਾਮਨ, ਕੂర్మ, ਮਤਸਯ, ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਵ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਰਚਿਆ; ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਥੇ ਦਿੱਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਣ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ: ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ, ਰੌਦਰ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੈਨਾਇਕ, ਔਮਾ, ਮਾਤ੍ਰੀ ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਏਕਾਦਸ਼ਕ। ਕੈਲਾਸ, ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ (ਜੋ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ), ਸਾਹਸ੍ਰਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਯਾਵੀਯਾ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਨ। ਧਰਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗ ਹਨ; ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਰੌਦਰ, ਵੈਨਾਇਕ, ਔਮਾ, ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ—ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਵੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ-ਏਕਾਦਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਸਾਹਸ੍ਰਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਗਏ। ਵਯਾਵੀਯਾ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ-ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ, ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੌਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਭਾਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ, ਦੂਜਾ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ, ਤੀਜਾ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ, ਚੌਥਾ ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ। ਪੰਜਵਾਂ ਔਮਾ, ਛੇਵਾਂ ਕੈਲਾਸ ਸੰਹਿਤਾ, ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਵਯਾਵੀਯਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਭਾਗ ਹਨ। ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਰੌਦਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਇੱਕ ਸੌ ਤੀਹ। ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ, ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਮਾਪ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ; ਔਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੈਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੜਤਾਲੀ, ਤੇ ਵਯਾਵੀਯਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਬਿਆਲੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਵਯਾਵੀਯਾ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਣਾ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਉਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ, ਧਰਮਵਾਨ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਸੀਮ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸੰਕਲਪਨਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿਛਲਾ ਚੱਕਰ ਖਤਮ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਨਵਾਂ ਚੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਤੇ ਲੋਕ ਜਾਗੇ, ਛੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ—ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ, "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ," ਦੂਜਾ ਕਹਿੰਦਾ, "ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਹੀਂ," ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਤਿਆ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਨਹੀਂ ਆਈ।