ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤੜਪ ਜਾਗ ਪਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਹੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੈਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹੋ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਅਣਜਾਣ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਏ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਭਲਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਵੋ, ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਾ ਜਾਵੋ। "ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਭਕਾਮੀ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਉੱਚੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੁਣਾਓ।" ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਨਰਮ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਭਰੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ? "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਾਤਾ, ਸਕੰਦ, ਵਿਨਾਇਕ, ਨੰਦਿਨ ਅਤੇ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਭਗਤੀ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਸਿੱਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰਕ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਯੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਵੇਤਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਤੇ ਨਿਆਯ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਗਾਂਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਅੱਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। "ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਰਚਨਹਾਰ, ਮਹਾਂਕਵੀ, ਸਿੱਧਾ ਸੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ ਹਨ। "ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। "ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੁਰੰਤ, ਵੇਦ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੋਈ। "ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਕਰਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਵੈਪਾਯਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। "ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਇਸ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੌ ਕਰੋੜ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਨ। "ਜੋ ਦੁਜਾਤੀ ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਡਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਮਨਵੰਤਰਾ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ—ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਦਸ ਤੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪਦਮਾ, ਵੈਸ਼ਨਵ, ਸ਼ੈਵ, ਭਗਵਤ, ਭਵਿਸ਼, ਨਾਰਦੀਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ—ਇਹ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਅੱਗੇ, ਅਗਨਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ, ਲਿੰਗ, ਵਰਾਹ, ਸਕੰਦ, ਵਾਮਨ, ਕੂਰਮ, ਮਤਸਯ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਵੀ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੈਵ ਚੌਥਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਲਿਖਿਆ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। "ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। "ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਨ: ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ, ਰੌਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਵੈਨਾਇਕ, ਔਮ, ਮਾਤ੍ਰੀ ਪੁਰਾਣਾ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਏਕਾਦਸ਼ਕਾ। ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ, ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਹਸ੍ਰਕੋਟੀਰੁਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਯਵੀਯਾ—ਇਹ ਸਭ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।