ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸੀ ਅਤੇ ਅਜਨਮਾ, ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਵਿਜਯੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਦ্বਿਤੀਯ ਹੈ—ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਿਵ—ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਮਹਾ-ਤੀਰਥ ਤੇ, ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪਥਵਾਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ, ਸਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮਹਾਂ-ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਜਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਿਸ਼, ਸੂਤ, ਉਥੇ ਸਿੱਧਾ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ, ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸੀ; ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਨਕਾਰ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ, ਪੁਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਆਖਿਆਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਤ ਨੇ ਇਹ ਆਦਰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾ ਕੇ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਤ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਹੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਸੀਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਵਿਆਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਿਆਨ-ਧਾਰਾ ਲੱਭੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਅਣਦੇਖੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਆਏ ਹੋ। ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕੀਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਜਾਵੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਆਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਪੁਰਾਣਾ, ਉੱਚੀ ਕਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਰਵ-ਸਾਰ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਨਰਮ, ਤਰਕ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੰਦਨਯ ਹੈ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਸੁਣਾਵਾਂ? ਮਹਾਂਦੇਵ, ਦੇਵੀ, ਸਕੰਦਾ, ਵਿਨਾਇਕ, ਨੰਦੀ ਅਤੇ ਵੇਦਵਿਆਸ, ਸਤਿਆਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਵ-ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰਕ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਸ-ਥੀਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਯੂ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ-ਕਥਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਨਿਆਯ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਗਾਂਧਰਵ, ਅਤੇ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਕਵੀ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ, ਯਾਨੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਉਹ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਜਨਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਵਿਦਿਆ-ਸੰਪਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਤੁਰੰਤ, ਉਸਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਤਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਰਵ-ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸੰਭਾਲਕ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਵਿਅਾਸਾ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਤਿਆਵਤੀ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਵੈਪਾਯਨ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਹੋਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਕਰਕੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਵੰਡ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸੌ ਕਰੋੜ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦ੍ਵਿਜ ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ। ਵੇਦ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਥੋੜਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪ੍ਰਲੈ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਮਨੂ ਦੇ ਯੁਗ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਸ ਤੇ, ਸੂਤ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।