ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸਮੇਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਵਧੇ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਭਸਮ ਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਭਸਮ ਦੀ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਬੜਾ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਭਸਮ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ, ਜੋ ਹਰ ਇਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਭਸਮ ਦੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਯੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ, ਸੋਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਹੈ; ਉੱਚਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮਹਾਤਮਾ ਹਨ—ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਖੇ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਉਥੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਅਤੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜ੍ਯ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਥੇ ਸਿੱਧਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬੋਲਣ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਮੀਆਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ, ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ, ਮਨਮੋਹਣੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਕਥਾਕਾਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਵੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਤ ਜੀ, ਉਥੇ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਹੇ ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਸ਼ੈਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭਾਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਕੀਤੇ ਨਾ ਜਾਓ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਨਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੁਣਾਓ।" ਇੰਝ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਨਰਮ, ਤਰਕਸੰਗਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਨਾ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਤ ਹੈ, ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਸੁਣਾਵਾਂ?" "ਮੈਂ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵੀ, ਸਕੰਦ, ਵਿਨਾਇਕ, ਨੰਦਿਨ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਫਲ ਸਿੱਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਤਰਕ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਸਮਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਯੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਕਲਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਚਾਰ ਵੇਦ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਮੀਮਾਂਸਾ ਅਤੇ ਨਿਆਯ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਪੁਰਾਣਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ, ਧਨੁਰਵੇਦ, ਗਾਂਧਰਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਚਨਹਾਰ, ਕਵੀ, ਸਿੱਧਾ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਅਮਰ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।" "ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੀ। ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ।