ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਤਿੰਨ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਇਹ ਮਨੁੱਖ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜਾਂ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ਼—ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ-ਮੁਖੀ, ਸਵੈਭੂ ਰੁਦਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਲਾਗਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਖ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਅਧਿਤ ਵਿਅਵਹਾਰ, ਅਨੁਚਿਤ ਕੰਮ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਿਧ ਭੋਜਨ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ, ਜੋ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੱਜੇ ਬਾਂਹ 'ਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੱਤ-ਮੁਖੀ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੰਗਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼, ਜੋ ਵਾਸੂ ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਆਯੁਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਭੈਰਵ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਕਪਿਲ ਇਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁर्गਾ ਜੀ ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹਨ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਖੱਬੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਸ-ਮੁਖੀ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼, ਜਦੋਂ ਰੁਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਜੈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਬਾਰਾਂ ਅਦਿਤਿਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੇਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਭ ਲੱਛਣ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਸਿਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੁਦਰਾਖ਼ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਤ, ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਣ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਲਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਬਿਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਪਿਸਾਚ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜਣਤਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਦੂ-ਟੋਨਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਣਚਾਹੀ ਤਾਕਤ ਵੀ, ਰੁਦਰਾਖ਼-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੇਵੀ, ਗਣਪਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਨ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਵਧੇ। ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਸੀ—ਰਾਖ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੀ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਖ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਖ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਬਣ ਕੇ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤਿੰਨ ਲਾਈਆਂ ਰਾਖ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮਹਾਦੇਵ ਚਾਹੇ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਵਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ—ਰਾਖ ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਰੁਦਰਾਖ਼ ਅਤੇ ਰਾਖ ਦੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਰਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪਰਮ ਮੋਖ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਦੇਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ, ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜਨਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਨਿਤ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਮਹਾਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ—ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਵਿਖੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ ਉਤਸਾਹੀ, ਸੱਚੇ ਨੇਮਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਚੇਲੇ, ਸਿੱਧਾ ਉਥੇ ਆਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਗੁਣ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਮਨਮੋਹਣ ਅਤੇ ਸੁਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਚਿਤਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ ਸੀ—ਉਹ ਸੁਤ ਜੀ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਤਾ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗ੍ਯ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਦਰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ।