ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੋ ਭਗਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਮਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਚੋਟੀ ਲਈ ਤਿੰਨ ਰੁਦਰਾਖਸ਼, ਦੋਵਾਂ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਛੇ-ਛੇ, ਅਤੇ ਗਲ੍ਹ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਇਕੋ ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ-ਇਕ ਸੌ ਇਕ ਮਣੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੋਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਇੱਕ ਰਤਨ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਜਨੇਊ ਪਾਉਣ ਦੀ ਹਿਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਮਣੀਆਂ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਨ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਠੀਕ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਐਸੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਤੇ "ਸ਼ਿਵ" ਨਾਮ ਉਚਾਰਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਣੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਚੋਟੀ 'ਚ ਇੱਕ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਤੀਹ, ਗਲ੍ਹ 'ਤੇ ਪੰਜਾਹ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਸੋਲ੍ਹਾਂ, ਕਲਾਈਆਂ 'ਤੇ ਬਾਰਾਂ, ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਦੋ-ਦੋ, ਪੰਜ ਸੌ ਮਣੀਆਂ ਪਾਉਣ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਤੇ ਜਨੇਊ ਬਣਾਉਣ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਠੀਕ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ, ਸਿਰ ਤੇ ਚਾਲੀ, ਗਲ੍ਹ ਤੇ ਬੱਤੀ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਮਣੀਆਂ ਪਾਉਣ, ਕੰਨਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਛੇ-ਛੇ, ਬਾਂਹੀ ਉੱਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ-ਸੋਲ੍ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਦੁੱਗਣੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸ਼ਿਵ ਵਰਗਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਮਣੀਆਂ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਮੰਤ੍ਰ, ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ, ਗਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਅਘੋਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਅਘੋਰ ਬੀਜ ਮੰਤ੍ਰ, ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਵਾਮਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੀਹ ਮਾਲਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਹੋਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਾਮ ਦੇ ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਮਣੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਲਸਣ, ਪਿਆਜ਼, ਕੁਲਥੀ, ਬਲਗਮ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਲੱਖ ਮਣੀਆਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਲਾਲ ਰੁਦਰਾਖਸ਼, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀਦਾਇਕ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕ ਵਾਰ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਕਾਲੀ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਰੂਪ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜਾਂ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਣ; ਇਹ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਹੈ, ਜਨਮ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। ਜੋ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਲਕੀ ਤੋਂ ਹਲਕੇ, ਟੁੱਟੇ, ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਭੇ, ਕੀੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ, ਜਾਂ ਛੇਦ ਵਾਲੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਚਣਿਆਂ ਵਰਗੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਪਿੱਛਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ, ਵਰਣਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ, ਪ੍ਰਣਵ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਣ। ਜੋ ਦਿਨ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਰਾਤ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਦਿਨ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਟਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੁਦਰਾਖਸ਼, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਤੇ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਨਹੀਂ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਹੋਠਾਂ ਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਭਸਮ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ, ਸਦਾ ਆਦਰ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਅਤੇ ਉੱਚਤ੍ਰ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥ, ਬਾਂਹ ਜਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਗਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣ ਦਾ ਫਲ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਦਸ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਦੁੱਖ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ ਅਤੇ ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਵੀ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਭੇਦ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਪਾਰਵਤੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇੱਕ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਹਨ; ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਸਾਰੇ ਅੜਚਣਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ-ਮੁਖੀ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਗਵਾਨ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗਉ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।