ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਸੈਨਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਚ, ਦੇਹ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ—ਸਿਰ, ਮੱਥਾ, ਗਲ੍ਹ, ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ, ਬਾਂਹਾਂ, ਕੋਹਣੀਆਂ, ਕਲਾਈਆਂ, ਹਿਰਦਾ, ਨਾਭੀ, ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ—ਤੇ ਵਿਦੀਵਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਈਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਵਾਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ—ਨਾਸਤਿਆ ਅਤੇ ਦਸਰਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਲਾਂ ਦੇਵਤਾ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰ, ਵਾਲ, ਕੰਨ, ਚਿਹਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਿਰਦਾ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਨਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਟ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਲਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ, ਚੰਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਘਨੇਸ਼, ਜਾਂ ਵਿ्णੁ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀ, ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਲਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਥਾਂ, ਮੱਥਾ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ, ਉੱਚਤਮ ਅੰਗ, ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ, ਹਿਰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾਭੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹਿਰਦਾ, ਨਾਭੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲਗਾ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ-ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਗਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ—ਤ੍ਰਿਣੈਣ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੂਲ—ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਕੇ "ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ" ਕਹਿ ਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਨਮਹ" ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ "ਈਸ਼ਾ" ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ, ਅਤੇ "ਨਮਹ" ਦੇ ਦੋ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨੀਵੇਂ, ਉਮਾ ਤੇ ਈਸ਼ਾ ਲਈ ਉੱਤੇ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਵੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ-ਸਵਰੂਪ ਮਹਾ-ਪੁਰਸ਼ ਨੇ, ਸੈਨਕਾ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰਾਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਾਈ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਦੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਜਪਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸਾਈ। "ਸੁਣੋ, ਏ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ," ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇਰੇ ਸੁਖ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵਯ ਵਰਸ਼ਾਂ ਤਕ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਯਮ-ਨਿਯਮ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਇਛਾ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮੈਂ ਖੇਡ-ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੀਆਂ। ਦੋਵਾਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ; ਉਹ ਬੂੰਦਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਰੁੱਖ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵਿਣੁ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।" ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਗੌੜ ਦੇਸ਼, ਮਥੁਰਾ, ਅਯੋਧਿਆ, ਲੰਕਾ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ, ਕਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਢੇਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਲਈ ਚਾਰ ਰੰਗ—ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਕਾਲਾ—ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੋਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਣ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆੰਵਲੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਬੇਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮੱਧਮ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਮਨ, ਇਕ ਮੋਤੀ ਹੀ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਬੇਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੇ ਭਾਗ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆੰਵਲੇ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੂੰਜਾ ਬੀਜ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਇਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਹਲਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਤਨਾ ਵਧੇਰੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹਰੇਕ ਮੋਤੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਣਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਮਾਲਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਚਿੱਟੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵੱਡੀ, ਅਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਮੋਤੀ ਸ਼ੁਭ ਹਨ, ਜੋ ਇਛਾ, ਭੋਗ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਮੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਟੁੱਟੀ, ਫੱਟੀ, ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਖਮੀ, ਜਾਂ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਛੇਦ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਮੱਧਮ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੌ ਮੋਤੀ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਵਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਸੌ ਮੋਤੀ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪੰਜ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਪਗੜੀ ਬਣਾਉਣੀ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਾਈ ਗਈ।