ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਤੀਜੇ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਕੌਣ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 'ਮ' ਅੱਖਰ, ਯਜਨ ਅੱਗ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਰਾਤ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਾਮਵੇਦ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਆਹੁਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਖੁਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਹਨ, ਤੀਜੇ ਤਿਲਕ ਦੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅਧਿਪਤਿ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੱਤੀ (32), ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ (16), ਜਾਂ ਅੱਠ (8), ਜਾਂ ਪੰਜ (5) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਹਨ: ਸਿਰ ਦਾ ਚੋਟੀ, ਮੱਥਾ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ, ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ ਦੇ ਦੋ ਛੇਦ, ਮੂੰਹ, ਗਲਾ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ, ਕੋਹਣੀਆਂ, ਕਲਾਈਆਂ, ਦਿਲ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਨਾਭੀ, ਦੋਵੇਂ ਵੰਧਣ, ਰਾਨਾਂ, ਟਖਣੇ, ਗੁੱਟਣ, ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੈਰ। ਇਹ ਤੀਹ ਤੋਂ ਉਪਰਲੇ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਸੂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਧ੍ਰੂਵ ਤਾਰਾ, ਚੰਦ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਉਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਵਸੂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਲਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਸਥਾਨ ਹਨ: ਸਿਰ, ਮੱਥਾ, ਗਲਾ, ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ, ਬਾਂਹਾਂ, ਕੋਹਣੀਆਂ, ਕਲਾਈਆਂ, ਦਿਲ, ਨਾਭੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰੁਦ੍ਰ, ਈਸ਼, ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਵਾਮਾ ਆਦਿ ਨੌਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰ ਵੀ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਸਿਰ, ਵਾਲ, ਕੰਨ, ਚਿਹਰਾ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹ, ਦਿਲ, ਨਾਭੀ ਦੇ ਦੋ ਪਾਸੇ, ਦੋਵੇਂ ਰਾਨਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਗੁੱਟਣ, ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ—ਇਹ ਵੀ ਸੋਲਾਂ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਘਨੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਦਿਲ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਨਾਭੀ 'ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਨਾਗ, ਨਾਗ-ਕਨਿਆ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਸਥਾਨ: ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ, ਮੱਥਾ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ, ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਦੋਵੇਂ ਮੋਢੇ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਾਭੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਪੰਜ ਸਥਾਨ: ਸਿਰ, ਬਾਂਹ, ਦਿਲ, ਨਾਭੀ—ਇਹ ਤਿਲਕ ਲਾਉਣ ਲਈ ਆਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਮੇਂ, ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਉਤਨਾ ਕਰੇ; ਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਲਏ। ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, "ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ" ਆਖ ਕੇ, ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। "ਨਮਹ" ਅਤੇ "ਈਸ਼ਾ" ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੋ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਤਿਲਕ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਪਰ ਉਮਾ ਤੇ ਈਸ਼ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਿੱਠ ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਪਿੱਛਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵੀ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਲਕ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ਼ੈਣਕ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਰੁਦਰਾਕਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ, ਛੂਹ ਜਾਂ ਜਪ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ। "ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਸੁਣੋ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਿਵਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੰਯਮਤ ਤੇ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ; ਉਥੇ, ਉਹ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਰੁੱਖ ਬਣ ਗਈਆਂ।" "ਵੋ ਰੁੱਖ ਬਣ ਕੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰੋ ਵਰਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਗੌੜ ਦੇਸ਼, ਮਥੁਰਾ, ਅਯੋਧਿਆ, ਲੰਕਾ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ, ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਉਗਾਏ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਏ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ—ਜੋ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਨਮੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਟੇ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ—ਇਹ ਰੰਗ ਲੜੀਵਾਰ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨਣ।" "ਜੋ ਫਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਜਾਂ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਪਹਿਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਂਵਲੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਬੇਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਮੱਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਇੱਕ ਹੀ ਮੋਤੀ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਸੁਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜੇ ਬੇਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਪਹਿਨਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਧਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਦੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।