ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਗਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅੱਗੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀਰਤਿਮੁਖਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਚਾਂਗ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਦਾਇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਪਿੱਠ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਭਸਮ, ਰੁਦਰਾਖਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਜੇਕਰ ਭਸਮ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡਰਾ ਲਗਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਨੈਵੇਦਿਆ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ, ਚੰਗੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਨੈਵੇਦਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਗਤ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪੁੰਨ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਯਜਨ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਖਾਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੈਵੇਦਿਆ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਦੇਰ ਕਰੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੈਵੇਦਿਆ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਗਤ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਹੁਣ, ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ ਲਏ ਪਰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨੈਵੇਦਿਆ ਖਾਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਨਮ ਲਿਆ ਲਿੰਗ, ਤਰਲ ਲਿੰਗ, ਪੱਥਰ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ— ਕਸ਼ਮੀਰ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੋਤਿਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ ਖਾਣ ਨਾਲ ਚੰਦਰਾਯਣ ਵਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ ਵੀ, ਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਘਿਉਂ ਵਾਲਾ ਨੈਵੇਦਿਆ ਖਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਾਧਿਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਉਹੀ ਨੈਵੇਦਿਆ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਭਗਤ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਣ ਲਿੰਗ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਲਿੰਗ, ਸਿੱਧ ਲਿੰਗ, ਸਵੈਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਾਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਸਨਾਨ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਨੈਵੇਦਿਆ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਜਲ ਲੈਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਲਿੰਗ ਦੇ ਛੂਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੈਵੇਦਿਆ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਮਾਹਾਦੇਵ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੀਰਥ, ਜਿਹੜੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਖੰਡ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਮਾਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਗਾ ਤਲਾਬ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਮਾਹਾਦੇਵ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਦੀ ਕਤਾਰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਤਾਜ਼ੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਬਿਲਵ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਬਿਲਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਲਵ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਘਿਉਂ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗਰੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਇਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਨਾਂ ਲਈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜਨ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੀਠਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਨੈਵੇਦਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਣਮੁੱਲੇ ਫਲ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।