ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਨਨ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਾਪ-ਕਦ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਹਨ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੱਧਮ, ਅਤੇ ਨੀਚ। ਪਹਿਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਮੱਧਮ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਫਿਰ ਨੀਚ ਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਪ੍ਰਕਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਨਿਰਣੈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਾਇਮਾਨ ਅਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਰਣ-ਤਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਵ ਨਹੀਂ। ਹਰਿ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਚਰਨ, ਸਿੱਧ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਗ, ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮਨੂ, ਕਿੰਨਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਚਿਤ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੁਨਿਓ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ—ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਕੋਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦਵਿਜਾਂ (ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ) ਵਿੱਚ, ਵੇਦਿਕ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੇਦਿਕ ਪੂਜਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੇਵਲ ਵੇਦਿਕ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦਧੀਚੀ, ਗੌਤਮ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਿਕ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮਾਰਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਸਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਰੂਪ ਹਨ: ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵ, ਭਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਉਗ੍ਰ, ਭੀਮ, ਈਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪਰਿਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਈਸ਼ਾਨ ਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੰਦਨ, ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਪਰਿਕਰ ਹਨ: ਈਸ਼ਾਨ, ਨੰਦੀ, ਚੰਡ, ਮਹਾਕਾਲ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਸਕੰਦ, ਕਪਰਦੀਸ਼, ਸੋਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰ। ਸਾਹਮਣੇ ਵੀਰਭਦਰ, ਪਿੱਛੇ ਕੀਰਤਿਮੁਖ—ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਪੰਜਾਂਗ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਇਸ਼ਵਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਹੀ ਜਿਥੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਨਾ ਪਿੱਠ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਸਮ, ਰੁਦਰਾਖ ਦੀ ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਬਿਲਵ ਪੱਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨਿਓ, ਜੇ ਭਸਮ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਮਾਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿਲਕ (ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ) ਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਇੱਕ ਮੁਨਿ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਅਰਪਿਤ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਿਣੈ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧੰਨ ਹਨ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ, ਚੰਗੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸਚੈ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਵਰਜਿਤ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਭਗਤ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਖਾਣ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਗੁਣਾ ਪੂਣ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਖਾਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਕਰੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਭੋਗ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਭੋਜਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ ਭੋਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਿਣੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਰੰਤੂ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹੈ: ਜੇ ਲਿੰਗ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਲ-ਲਿੰਗ, ਪਥਰ, ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ— (ਅਗਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ...) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ, ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਫਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।