ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਜ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਆ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਨ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਪ ਕਰਨੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਦੇਵਾਗਾਤ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਵਿਦਾਇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਸਰਾਂਸ਼ ਵਜੋਂ ਉੱਚਤਮ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। "ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਲੈਣੀ ਹੈ, "ਵਾਮਦੇਵਾਯ" ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, "ਅਘੋਰੇਣ" ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ "ਤਤਪੁਰੁਸ਼ਾਯ" ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। "ਈਸ਼ਾਨ" ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਰਾ ਨੂੰ ਵੇਦੀ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, "ਅਸੀਂ ਭਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ, ਤੀਖੇ ਤੇ ਤੀਖੇਪਨ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ"—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਭੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਪੂਜਾ ਦੀ ਲੜੀ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਮ ਵਿਧੀ ਵੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਰ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ, ਪਿਨਾਕਧ੍ਰਿਕ, ਸ਼ਿਵ, ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ, ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਥਾਪਨਾ, ਆਵਾਹਨ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵਿਦਾਇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੌਥੇ ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ 'ਅੰ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰਨ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਛੇ ਗੁਣੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੋ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੈਲਾਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬੀਚ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨੰਦ ਆਦਿਕ ਭਗਤ ਪੂਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਹਣੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਅੰਗ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ, ਮਿਰਗ, ਵਰ ਅਤੇ ਅਭਯ mudra, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ, ਕਮਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਵਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਬੀਜ, ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੰਜ ਮੁਖ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਪ ਕਰੋ। ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੋ, ਨਿਵਾ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਆ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ। ਫਿਰ, ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲ ਹਥੀਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਆਖੋ: "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਹੇ ਮ੍ਰਿਡ; ਤੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ—ਜਾਪ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ—ਅਗਿਆਨ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ। ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਗੌਰੀਪਤੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ, ਉਹ ਕਰ। ਤੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵੇਦਾਂ, ਨਾ ਪੁਰਾਣਾਂ, ਨਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਸ਼ਿਵ? ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ; ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕਰੋ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਧੁਨੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਨਿਵਾ ਕਰੇ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾਇ ਕਰੇ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਯਸ਼, ਸੁৰ্গ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪੁੱਛਦਾ, "ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੀ। ਹੁਣ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਨਾ ਬਣਾਵੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਵਾਹਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ; ਹਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੱਖਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ—ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਅੱਧਾ ਹਜ਼ਾਰ, ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਪੰਜ ਸੌ, ਕਪੜੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੋ ਪੰਜ ਲਿੰਗ ਪੂਜੇ। ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਲਿੰਗ, ਜ਼ਮੀਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਹਜ਼ਾਰ, ਦਇਆ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਤੀਰਥ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲਿੰਗ ਪੂਜੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਸਮੇਤ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।