ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫਿਰ ਖਾਲੀਪਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ‘ਮੈਂ ਹਾਂ’ ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਨਿਮਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਾਨ ਦਾ ਪੱਤਾ ਲੈ ਲਵੇ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ (ਫੇਰਾ) ਆਪਣੇ ਆਪ, 108 ਵਾਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹਜ਼ਾਰ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ ਜਾਂ ਕਰੋੜ ਵਾਰੀ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ ਰੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਪ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਅਵਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨਾ ਓਮ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਾਂ — ਮੋਹ ਦੇ ਚੱਕਰ (ਭ੍ਰਮ ਚੱਕਰ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਯਜਨ ਮੰਡਪ ਵੀ ਇਸ ਮੋਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਰ ਕਦਮ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ, ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਵਿਰੋਧਾਂਗਤਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧਾਂਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੀਵਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਕਤੀ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਮੋਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਆਏ ਵਿਰੋਧਾਂਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਹ ਸੌਲ੍ਹਾ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਕਰੇ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ, ਜੋ ਚੁੱਪ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕਰਮ — ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਿਵਾਜ ਹੋਵੇ, ਤਪ, ਜਪ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਧਿਆਨ — ਯਥਾਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਰਾਜ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੀਰ, ਗਿਆਨ, ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਨਾਸ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਫਲ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ, ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਵਰਤ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਂ ਪਹੁੰਚਾਵੇ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਧੀਕ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਜੀਵੇ। ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਜਪਿਆ ਗਿਆ ਜਲ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਰੀਬ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਭਿੱਖਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਦਾ ਭਿੱਖਾ ਭੋਜਨ, ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਯੋਗੀ ਦਾ ਭਿੱਖਾ ਭੋਜਨ ‘ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਧਾਗਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦੱਸੇ। ਪਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੀ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਦਾ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਗਤ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵੱਸੇ। ਅਡੋਲ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਯਥਾਯੋਗ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਾਧਨ ਤੇ ਲਕੜੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸਦਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਪਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਅਸੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੰਬਾ ਜੀਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਅਤੇ ਧਨਿਆ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬੜੀ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਰਵੋਚ ਮਹਿਮਾ ਮੁੜ ਦੱਸੋ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪੂਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਹੁਣ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੰਜਿਲ ਪਾਈ, ਹੇ ਦੁਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮੇ। ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ, ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਦੇ ਦਾ, ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤਪ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ (ਪਾਰਥਿਵ) ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਮ) ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸ੍ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।