ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਜ, ਤਮ, ਸਤ ਜਿਹੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਗੁਣ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਲਿੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਲਿੰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੰਭਵ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦীক্ষਾ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੰਗਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਸੰਬੰਧ ਪੁੱਤਰ-ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੀਭ, ਲਿੰਗ, ਮੰਤ੍ਰ, ਵੀਰਜ, ਕਾਨ ਅਤੇ ਗਰਭ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰਕ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਉਸਨੂੰ ਜਗਤ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕਮਾਈ ਹੋਏ ਧਨ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੇਸਾਂ ਤੱਕ, ਹਰ ਅੰਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਧਨ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪੈਰ ਛੂਹਣ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਚੁੰਗਣ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦਰਅਸਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦਾ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਖਾਣ। ਪਰ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਚੋਰੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਫਲ ਮਿਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ-ਹਰਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ, ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਜਦ ਬੁਖਾਰ, ਗੰਢ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਆਪਦਾ ਆਉਣ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੀੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਗੀਧੜ, ਚੀਟੀ, ਛਿਪਕਲੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਤਕਲੀਫ ਆਵੇ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਛੂਆ, ਸੱਪ, ਦੁਸ਼ਟ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ, ਗਊ, ਇਸਤਰੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਹੋਣ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ—ਇਹ ਸਭ ਸਮੱਗਰੀਕ ਕਾਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣ, ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਬੁਖਾਰ, ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਗੋੜੀ, ਚਮੜੀ, ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ, ਗ੍ਰਹਿ-ਚਾਲ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿ-ਯੁਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਾ, ਚੁਤਿਆ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਦੈਵੀ ਪੀੜਾਵਾਂ ਹਨ। ਜਦ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ। ਇਹ ਯਜਨਾ ਮੰਦਰ, ਗੋਸ਼ਾਲਾ, ਸਤੂਪ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ, ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸਾਫ ਥਾਂ ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਅਨਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚੌਕੋਣ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਮਟਕਾ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਗੁਗਲ ਨਾਲ ਧੂਪ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਮਟਕਾ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖੋ। ਅੱਠ ਮਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੋ, ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਡੰਡੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਪੌਦੇ ਪਾਓ। ਨੌ ਰਤਨਾਂ—ਨੀਲਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬੈਠਾਓ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੋ; ਮੱਧਲੇ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰੋ। ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਉਚਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿਓ। ਸਾਰੇ ਕਰਮ, ਆਵਾਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਨ; ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਡਿਤ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ। ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਮਟਕੇ ਕੋਲ, ਪਾਠ ਮਗਰੋਂ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਵਨ ਕਰੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦਸ ਲੱਖ, ਇੱਕ ਲੱਖ, ਹਜ਼ਾਰ, ਸੌ ਜਾਂ ੧੦੮ ਵਾਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਨੌ ਦਿਨ ਜਾਂ ਚਾਲੀ ਦਿਨ (ਮੰਡਲ) ਤੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਸਤੇ ਸਮੀ ਲੱਕੜ ਵਰਤੋ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ; ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਲੱਕੜ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਘਿਉ ਵਰਤੋ, ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਦਿਓ। ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਆਮੰਤ੍ਰਣ ਪਾਠ ਕੇ, ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ। ਫਿਰ, ਜਿੰਨੀ ਆਹੁਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਓ; ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਡਿਤ ਵੀ ਯਜਨ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਸਾਰੇ ਹਵਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਦਸ ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ—ਬੱਚਿਆਂ, ਉਪਨਯਨ ਹੋਏ, ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਵਿਆਹੀਆਂ ਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿਓ; ਉਥੇ ਵਰਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਮੌਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਯਮ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਯਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ "ਕਾਲਦਾਨ" ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।