ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰਵਣ, ਪਾਠ, ਅਤੇ ਮਨਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਸੱਤ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸ్మ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰਾਣ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਗਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਖੁਦ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਧਰਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਧੋਖੇ ਦੇ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਵੇਦਾਂਤ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਾਣਕ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਲਕੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਹੈ, ਪੜ੍ਹੋ।" ਸੂਤ ਜੀ, ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਆਖੇ। "ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਿਵ — ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭੂ — ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸ਼ੈਵ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।" ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੀਤ — ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ — ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ, ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਾਰਤਮਾਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਛੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ — "ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ" — ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਕੋਲ ਪੁੱਛਣ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਹੋ, ਹਰੇਕ ਕਾਰਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋ।" "ਕੌਣ ਹੈ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਅਤੀਤ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਬੋਲੀ ਤੇ ਮਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ?" "ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ — ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਜਾਣਨਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਕੇਵਲ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰੀ, ਹਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ। ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਣਾ? ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਤੋਂ ਬੀਜ, ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਬ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਾਓ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਜਨਾ ਕਰੋ। ਉਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਹੁਣ, ਸਰਵੋਤਮ ਲਕੜਾ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਸਾਧਕ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" "ਲਕੜਾ — ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ; ਤਰੀਕਾ — ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ; ਸਾਧਕ — ਜੋ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਸਥਾਈ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।" "ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪੜਾਅ — ਸਾਲੋਕ, ਆਦਿ — ਰਾਹੀਂ।" "ਹਰੇਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਤਰੀਕੇ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸਿਖਾਏ ਹਨ।" "ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰ ਤੇ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ, ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਠ ਕਰਨਾ।" "ਮਨ ਨਾਲ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਮਹਾਨ ਤਰੀਕਾ ਹੈ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ, ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤਰ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਸਰਵੋਤਮ ਲਕੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੋ।" "ਲੋਕ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਬਾਕੀ — ਪਾਠ ਤੇ ਮਨਨ — ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੜਾਅ-ਪੜਾਅ, ਮਨਨ ਤੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਯੋਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ, ਸਾਲੋਕ ਆਦਿ ਪੜਾਅ ਰਾਹੀਂ।" "ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰਕ ਰੋਗ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਠਿਨਾਈ ਸਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਖਰਕਾਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸੁਣਨਾ? ਪਾਠ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ? ਇਹ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" "ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ, ਤਰਕ ਨਾਲ ਪਿਆਰ, ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ — ਜੋ ਗੁਣ, ਰੂਪ, ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਪਾਠ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਹੋਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਮਨਨ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੁੱਖ ਹੈ।" "ਗੀਤ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਚਨਾਂ ਜਾਂ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਗੁਣ, ਰੂਪ, ਤੇ ਲੀਲਾ ਦੀ ਸਾਫ ਤੇ ਰਸ ਭਰੀ ਸਿਫ਼ਤ — ਇਹ ਪਾਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਮੱਧਮ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਾਧਨ ਰਾਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਸੰਬੰਧੀ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ — ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਭਰੀ ਝਫ਼ੀ — ਇਹ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਸੁਣਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।" "ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਰਾਹੀਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਪਾਠ, ਤੇ ਜਦ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨਨ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ — ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਅਾਸ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਉਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸੰਨਤਕੁਮਾਰ, ਧਨਵਾਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦਿਵਿ-ਵਾਹਨ 'ਤੇ, ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਪੁਰਾਣਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।