ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦର୍ଭାଗ୍ନୌ ଵାଦହେତ୍କାଷ୍ଠଂଶିଵମଂତ୍ରଂସମୁଚ୍ଚରନ୍ ସମ୍ଯକ୍ସଂଶୋଧ୍ଯଵସ୍ତ୍ରେଣନଵକୁଂଭେନିଧାପଯେତ୍

କିମ୍ବା ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ କାଠକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକ ସଫା ବସ୍ତ୍ରରେ ଭଲଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସେ ତାଜା ଭସ୍ମକୁ ଏକ ନୂଆ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦୀପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତତ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାହ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ପୂଜ୍ଯତେପି ଚ ଭସ୍ମଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏଵଂ ହି ଶିଵଃପୂର୍ଵଂତଥା ଽକରୋତ୍

ତେଣୁ ତେଜ ଲାଗି, ସେଇ ଭସ୍ମକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହା ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ମନାଯାଏ; 'ଭସ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏହି ଭଳି, କାରଣ ଶିବ ନିଜେ ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି କରିଥିଲେ।

ଯଥାସ୍ଵଵିଷଯେରାଜାସାରଂଗୃହ୍ଣାତିଯତ୍କରମ୍ ଯଥାମନୁଷ୍ଯାଃସସ୍ଯାଦୀନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵାସାରଂଭଜଂତିଵୈ

ଯେପରି ରାଜା ନିଜ ଦେଶରେ ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଲୋକେ ଧାନ-ଚାଷ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଜଳାଇ ପରେ ସେଥିରୁ ଉତ୍ତମ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି,

ଯଥାହିଜାଠରାଗ୍ନିଶ୍ଚଭକ୍ଷ୍ଯାଦୀନ୍ଵିଵିଧାନ୍ବହୂନ୍ ଦଗ୍ଧ୍ଵାସାରତରଂସାରାତ୍ସ୍ଵଦେହଂପରିପୁଷ୍ଯତି

ଯେପରି ପେଟର ଅଗ୍ନି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟକୁ ପଚାଇ, ସେଥିରୁ ଉତ୍ତମ ରସ ନେଇ ନିଜ ଶରୀରକୁ ପୋଷଣ କରେ,

ତଥାପ୍ରପଞ୍ଚକର୍ତାପିସଶିଵଃପରମେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵାଧିଷ୍ଠେଯପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯଦଗ୍ଧ୍ଵାସାରଂଗୃହୀତଵାନ୍

ସେପରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ, ନିଜ ଅଧିନରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱର ସାରକୁ ଜଳାଇ, ତାହାର ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ଦଗ୍ଧ୍ଵାପ୍ରପଞ୍ଚଂତଦ୍ଭସ୍ମସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାରୋପଯଚ୍ଛିଵଃ ଉଦ୍ଧୂଲନେନଵ୍ଯାଜେନ ଜଗତ୍ସାରଂ ଗୃହୀତଵାନ୍

ଶିବ ବିଶ୍ୱକୁ ଜଳାଇ, ସେଇ ଭସ୍ମକୁ ନିଜ ଉପରେ ଲଗାଇଛନ୍ତି; ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉପଲକ୍ଷେରେ, ସେ ବିଶ୍ୱର ସାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ସ୍ଵରତ୍ନଂସ୍ଥାପଯାମାସ ସ୍ଵକୀଯେହିଶରୀରକେ କେଶମାକାଶସାରେଣଵାଯୁସାରେଣଵୈମୁଖମ୍

ସେ ନିଜ ଶରୀରରେ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନକୁ ବସାଇଲେ: ତାଙ୍କର କେଶ ଆକାଶର ସାର, ମୁହଁ ବାୟୁର ସାର ଦ୍ୱାରା ପୂରିତ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଜଗତରୁ ଦୂର।

ହୃଦଯଂଚାଗ୍ନିସାରେଣତ୍ଵପାଂସାରେଣଵୈକଟିମ୍ ଜାନୁଚାଵନିସାରେଣତଦ୍ଵତ୍ସର୍ଵଂ ତଦଂଗକମ୍

ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିର ସାର, ତ୍ୱକ୍ ମାଟିର ସାର, ଜାଙ୍ଘ ଜଳର ସାର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଶ୍ଚରୁଦ୍ରାଣାଂସାରଂଚୈଵତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍ ତଥାତିଲକରୂପେଣଲଲାଟାନ୍ତେମହେଶ୍ଵରଃ

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସାର ହେଉଛି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର; ଏହିପରି ଲଳାଟରେ ତିଳକ ରୂପେ ମହେଶ୍ୱର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଭଵୃଦ୍ଧ୍ଯାସର୍ଵମେତଦ୍ଧିମନ୍ଯତେସ୍ଵଯମୈତ୍ଯସୌ ପ୍ରପଞ୍ଚସାରସର୍ଵସ୍ଵମନେନୈଵଵଶୀକୃତମ୍

ସେ ନିଜେ ଏହାକୁ ନିଜର ବିସ୍ତାର ଭାବେ ଭାବନ୍ତି; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସାର ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦସ୍ଯଵଶୀକର୍ତାନାସ୍ତୀତିସଶିଵଃସ୍ମୃତଃ ଯଥାସର୍ଵମୃଗାଣାଂଚହିଂସକୋମୃଗହିଂସକଃ

ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିବା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହକୁ 'ପଶୁମାନଙ୍କ ବଶକର୍ତ୍ତା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅସ୍ଯହିଂସାମୃଗୋନାସ୍ତିତତସ୍ମାତ୍ସିଂହ ଇତୀରିତଃ ଶଂ ନିତ୍ଯଂସୁଖମାନଂଦମିକାରଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଯେହେତୁ କୌଣସି ପଶୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ସିଂହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; 'ଶ' ମାନେ ସଦା ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ, 'ମ' ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଵକାରଃ ଶକ୍ତିରମୃତଂମେଲନଂଶିଵ ଉଚ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦେଵଂସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଶିଵଂକୃତ୍ଵାର୍ଚଯେଚ୍ଛିଵମ୍

'ବ' ମାନେ ଶକ୍ତି, ଅମୃତ ଓ ଏକତା; ଏହିପରି ନିଜକୁ ଶିବ ଭାବେ ଭାବି, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଧୂଲନଂପୂର୍ଵଂ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂଧାରଯେତ୍ପରମ୍ ପୂଜାକାଲେହିସଜଲଂଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂନିର୍ଜଲଂଭଵେତ୍

ତେଣୁ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୂଜା ସମୟରେ ଜଳ ସହିତ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜଳ ବିନା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।

ଦିଵାଵା ଯଦିଵାରାତ୍ରୌନାରୀଵାଥନରୋପିଵା ପୂଜାର୍ଥଂସଜଲଂଭସ୍ମତ୍ରିପୁଂଡ୍ରେଣୈଵଧାରଯେତ୍

ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ପୂଜା ପାଇଁ ଜଳ ସହିତ ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂସଜଲଂଭସ୍ମଧୃତ୍ଵାପୂଜାଂକରୋତିଯଃ ଶିଵପୂଜାଂଫଲଂସାଂଗଂତସ୍ଯୈଵହିସୁନିଶ୍ଚିତମ୍

ଯେଉଁଠି ଜଳ ସହିତ ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି, ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।

ଭସ୍ମଵୈଶିଵମଂତ୍ରେଣଧୃତ୍ଵାହ୍ଯତ୍ଯାଶ୍ରମୀଭଵେତ୍ ଶିଵାଶ୍ରମୀତିସଂପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶିଵୈକପରମୋଯତଃ

ଶିବମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କଲେ, ସେଉଁଠି ଏକ ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶିବାଶ୍ରମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ଉପାସ୍ୟ ମାନେ।

ଶିଵଵ୍ରତୈକନିଷ୍ଠସ୍ଯନାଶୌଚଂନଚସୂତକମ୍ ଲଲାଟେ ଽଗ୍ରେସିତଂଭସ୍ମତିଲକଂଧାରଯେନ୍ମୃଦା

ଯେଉଁମାନେ ଶିବବ୍ରତକୁ ଏକମାତ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଜନ୍ମର ଅପବିତ୍ରତା ମାନିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ସେମାନେ ମାଟି ସହିତ ଲଳାଟରେ ଭସ୍ମର ତିଳକ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵହସ୍ତାଦ୍ଗୁରୁହସ୍ତାଦ୍ଵାଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ଗୁଣାନ୍ରୁଂଧ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋଗୁରୁଶବ୍ଦସ୍ଯଵିଗ୍ରହଃ

ଏହି ଭସ୍ମତିଳକ ନିଜ ହାତରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର ହାତରେ ଲଗାଯାଇପାରେ; ଏହା ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ଚିହ୍ନ। ଏହା ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଏ, ଏହିଠାରେ 'ଗୁରୁ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏହିପରି।

ସଵିକାରାନ୍ରାଜସାଦୀନ୍ଗୁଣାନ୍ରୁଂଧେଵ୍ଯପୋହତି ଗୁଣାତୀତଃ ପରଶିଵୋଗୁରୁରୂପଂସମାଶ୍ରିତଃ

ଏହି ଭକ୍ତ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷମାନେକୁ ଦୂର କରିଦିଏ; ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପରମ ଶିବ ଗୁରୁର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଗୁଣତ୍ରଯଂଵ୍ଯପୋହ୍ଯାଗ୍ରେଶିଵଂବୋଧଯତୀତିସଃ ଵିଶ୍ଵସ୍ତାନାଂତୁଶିଷ୍ଯାଣାଂଗୁରୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଗୁରୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଗୁଣକୁ ଦୂର କରି, ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ଯେଉଁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଗୁରୁ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦ୍ଗୁରୁଶରୀରଂତୁଗୁରୁଲିଂଗଂଭଵେଦ୍ବୁଧଃ ଗୁରୁଲିଂଗସ୍ଯପୂଜାତୁଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଭଵେତ୍

ଏହିଠାରୁ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗୁରୁଙ୍କର ଦେହକୁ ଗୁରୁଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ବୋଲି ମାନନ୍ତି; ଗୁରୁଙ୍କର ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବା ଅର୍ଥ ଗୁରୁଙ୍କର ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା।

ଶ୍ରୁତଂକରୋତିଶୁଶ୍ରୂଷାକାଯେନମନସାଗିରା ଉକ୍ତଂ ଯଦ୍ଗୁରୁଣାପୂର୍ଵଂ ଶକ୍ଯଂଵା ଽଶକ୍ଯମେଵଵା

ଶିଷ୍ୟ ଦେହ, ମନ ଓ ମୁଁହରେ ଗୁରୁ କହିଥିବା ସବୁ କଥାକୁ ଶୁଣି ଓ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ, ସେଠି ହେଉ କି ସେ କରିପାରିବା କିମ୍ବା ନ କରିପାରିବା।

କରୋତ୍ଯେଵହିପୂତାତ୍ମାପ୍ରାଣୈରପିଧନୈରପି ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶାସନେଯୋଗ୍ଯଃ ଶିଷ୍ଯ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଶୁଦ୍ଧମନା ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରେ; ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ଦୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶରୀରାଦ୍ଯର୍ଥକଂସର୍ଵଂଗୁରୋର୍ଦତ୍ତ୍ଵାସୁଶିଷ୍ଯକଃ ଅଗ୍ରପାକଂନିଵେଦ୍ଯାଗ୍ରେଭୁଂଜୀଯାଦ୍ଗୁର୍ଵନୁଜ୍ଞଯା

ଶିଷ୍ୟ ନିଜ ଦେହ ଆଦି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇ, ପ୍ରଥମ ଅଂଶ ନିବେଦନ କରି, ଗୁରୁଙ୍କର ଅନୁମତିରେ ଖାଇପାରିବ।

ଶିଷ୍ଯଃପୁତ୍ର ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଦାଶିଷ୍ଯତ୍ଵଯୋଗତଃ ଜିହ୍ଵାଲିଂଗାନ୍ମଂତ୍ରଶୁକ୍ରଂକର୍ଣଯୋନୌନିଷିଚ୍ଯଵୈ

ଶିଷ୍ୟକୁ ସଦା 'ପୁତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ଯୋଗରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ହୋଇଥାଏ; ଜିହ୍ବା, ଲିଙ୍ଗ, ମନ୍ତ୍ର, ବୀର୍ୟ, କାନ ଓ ଗର୍ଭକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ।

ଜାତଃପୁତ୍ରୋମଂତ୍ରପୁତ୍ରଃପିତରଂପୂଜଯେଦ୍ଗୁରୁମ୍ ନିମଜ୍ଜଯତିପୁତ୍ରଂଵୈସଂସାରେଜନକଃପିତା

ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁତ୍ର ଗୁରୁଙ୍କୁ ପିତା ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧି ରଖନ୍ତି।

ସଂତାରଯତିସଂସାରାଦ୍ଗୁରୁର୍ଵୈବୋଧକଃ ପିତା ଉଭଯୋରଂତରଂଜ୍ଞାତ୍ଵାପିତରଂଗୁରୁମର୍ଚଯେତ୍

ଗୁରୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ସଂସାରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ତଫାତ୍ ଜାଣି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପିତା ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂଗଶୁଶ୍ରୂଷଯାଚାପି ଧନାଦ୍ଯୈଃ ସ୍ଵାର୍ଜିତୈର୍ଗୁରୁମ୍ ପାଦାଦିକେଶପର୍ଯଂତଂଲିଂଗାନ୍ଯଂଗାନିଯଦ୍ଗୁରୋଃ

ନିଜେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତି ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କେଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ଅଂଶର ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବା ଉଚିତ।