ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପୂଜାଂତେସ୍ଥାପଯେଲ୍ଲିଂଗଂସଂପୁଟେଷୁପୃଥଗ୍ଗୃହେ କରପୂଜାନିଵୃତ୍ତାନାଂସ୍ଵଭୋଜ୍ଯଂତୁନିଵେଦଯେତ୍

ପୂଜା ଶେଷରେ, ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକ ସଂପୁଟ କିମ୍ବା ଅଲଗା ଘରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାରତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟକୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

ନିଵୃତ୍ତାନାଂପରଂସୂକ୍ଷ୍ମଲିଂଗମେଵଵିଶିଷ୍ଯତେ ଵିଭୂତ୍ଯଭ୍ଯର୍ଚନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଭୂତିଂଚନିଵେଦଯେତ୍

ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାରତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ବିଶେଷ। ବିଭୂତି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଓ ବିଭୂତି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜାଂକୃତ୍ଵାଥତଲ୍ଲିଂଗଂଶିରସାଧାରଯେତ୍ସଦା ଵିଭୂତିସ୍ତ୍ରିଵିଧାପ୍ରୋକ୍ତାଲୋକଵେଦଶିଵାଗ୍ନିଭିଃ

ପୂଜା କରି ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସଦା ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିବା ଉଚିତ। ବିଭୂତି ତିନି ପ୍ରକାରର, ଲୋକ, ବେଦ ଓ ଶିବାଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ଲୋକାଗ୍ନିଜମଥୋ ଭସ୍ମଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମାଵହେତ୍ ମୃଦ୍ଦାରୁଲୋହରୂପାଣାଂଧାନ୍ଯାନାଂଚତଥୈଵଚ

ଲୋକାଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; ମାଟି, କାଠ, ଧାତୁ ରୂପ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।

ତିଲାଦୀନାଂ ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂଵସ୍ତ୍ରାଦୀନାଂତଥୈଵ ଚ ତଥାପର୍ଯୁଷିତାନାଂଚଭସ୍ମନାଶିଦ୍ଧିରିଷ୍ଯତେ

ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ବସ୍ତୁମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଶ୍ଵାଦିଭିର୍ଦୂଷିତାନାଂଚଭସ୍ମନାଶୁଦ୍ଧିରିଷ୍ଯତେ ସଜଲଂନିର୍ଜଲଂଭସ୍ମ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ତୁ ଯୋଜଯେତ୍

କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ବସ୍ତୁମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଆବଶ୍ୟକ। ପାଣି ସହିତ କିମ୍ବା ପାଣି ବିନା ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଭସ୍ମ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଵେଦାଗ୍ନିଜଂତଥାଭସ୍ମତତ୍କର୍ମାଂତେଷୁ ଧାରଯେତ୍ ମଂତ୍ରେଣକ୍ରିଯଯାଜନ୍ଯଂକର୍ମାଗ୍ନୌ ଭସ୍ମରୂପଧୃକ୍

ବେଦାଗ୍ନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମକୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନିରୁ ନିଆଯାଇଥିବା, ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତଦ୍ଭସ୍ମଧାରଣାତ୍କର୍ମ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାରୋପିତଂ ଭଵେତ୍ ଅଘୋରେଣାତ୍ମଂତ୍ରେଣ ବିଲ୍ଵକାଷ୍ଠଂପ୍ରଦାହଯେତ୍

ଏହି ଭସ୍ମ ଧାରଣ କଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଳ୍ବ କାଠିକୁ ପୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।

ଶିଵାଗ୍ନିରିତିସଂପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତେନଦଗ୍ଧଂଶିଵାଗ୍ନିଜମ୍ କପିଲାଗୋମଯଂ ପୂର୍ଵଂ କେଵଲଂ ଗଵ୍ଯମେଵ ଵା

ଏହାକୁ ଶିବାଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଭସ୍ମ ହେଉଛି ଶିବାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ। ପ୍ରଥମେ କପିଳା ଗାଈର ଗୋବର ବା କେବଳ ଗୋବର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଶମ୍ଯସ୍ଵତ୍ଥପଲାଶାନ୍ଵାଵଟାରମ୍ଵଧବିଲ୍ଵକାନ୍ ଶିଵାଗ୍ନିନାଦହେଚ୍ଛୁଦ୍ଧଂତଦ୍ଵୈଭସ୍ମ ଶିଵାଗ୍ନିଜମ୍

ଶମୀ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ପଳାଶ, ଉଦୁମ୍ବର, ବଟ, ବିଳ୍ୱ ଏବଂ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛର କାଠ ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଭଲଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିବା ଯେଉଁ ଭସ୍ମ ମିଳେ, ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭସ୍ମକୁ 'ଶିବାଗ୍ନିର ଭସ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦର୍ଭାଗ୍ନୌ ଵାଦହେତ୍କାଷ୍ଠଂଶିଵମଂତ୍ରଂସମୁଚ୍ଚରନ୍ ସମ୍ଯକ୍ସଂଶୋଧ୍ଯଵସ୍ତ୍ରେଣନଵକୁଂଭେନିଧାପଯେତ୍

କିମ୍ବା ଦର୍ଭା ଘାସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ କାଠକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଶିବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଏକ ସଫା ବସ୍ତ୍ରରେ ଭଲଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସେ ତାଜା ଭସ୍ମକୁ ଏକ ନୂଆ ପାତ୍ରରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦୀପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ତତ୍ତୁ ସଂଗ୍ରାହ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ପୂଜ୍ଯତେପି ଚ ଭସ୍ମଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏଵଂ ହି ଶିଵଃପୂର୍ଵଂତଥା ଽକରୋତ୍

ତେଣୁ ତେଜ ଲାଗି, ସେଇ ଭସ୍ମକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହା ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ମନାଯାଏ; 'ଭସ୍ମ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏହି ଭଳି, କାରଣ ଶିବ ନିଜେ ପୂର୍ବରୁ ଏହିପରି କରିଥିଲେ।

ଯଥାସ୍ଵଵିଷଯେରାଜାସାରଂଗୃହ୍ଣାତିଯତ୍କରମ୍ ଯଥାମନୁଷ୍ଯାଃସସ୍ଯାଦୀନ୍ଦଗ୍ଧ୍ଵାସାରଂଭଜଂତିଵୈ

ଯେପରି ରାଜା ନିଜ ଦେଶରେ ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଲୋକେ ଧାନ-ଚାଷ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଜଳାଇ ପରେ ସେଥିରୁ ଉତ୍ତମ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି,

ଯଥାହିଜାଠରାଗ୍ନିଶ୍ଚଭକ୍ଷ୍ଯାଦୀନ୍ଵିଵିଧାନ୍ବହୂନ୍ ଦଗ୍ଧ୍ଵାସାରତରଂସାରାତ୍ସ୍ଵଦେହଂପରିପୁଷ୍ଯତି

ଯେପରି ପେଟର ଅଗ୍ନି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟକୁ ପଚାଇ, ସେଥିରୁ ଉତ୍ତମ ରସ ନେଇ ନିଜ ଶରୀରକୁ ପୋଷଣ କରେ,

ତଥାପ୍ରପଞ୍ଚକର୍ତାପିସଶିଵଃପରମେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵାଧିଷ୍ଠେଯପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯଦଗ୍ଧ୍ଵାସାରଂଗୃହୀତଵାନ୍

ସେପରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପରମେଶ୍ୱର ଶିବ, ନିଜ ଅଧିନରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱର ସାରକୁ ଜଳାଇ, ତାହାର ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ଦଗ୍ଧ୍ଵାପ୍ରପଞ୍ଚଂତଦ୍ଭସ୍ମସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯାରୋପଯଚ୍ଛିଵଃ ଉଦ୍ଧୂଲନେନଵ୍ଯାଜେନ ଜଗତ୍ସାରଂ ଗୃହୀତଵାନ୍

ଶିବ ବିଶ୍ୱକୁ ଜଳାଇ, ସେଇ ଭସ୍ମକୁ ନିଜ ଉପରେ ଲଗାଇଛନ୍ତି; ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଉପଲକ୍ଷେରେ, ସେ ବିଶ୍ୱର ସାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ସ୍ଵରତ୍ନଂସ୍ଥାପଯାମାସ ସ୍ଵକୀଯେହିଶରୀରକେ କେଶମାକାଶସାରେଣଵାଯୁସାରେଣଵୈମୁଖମ୍

ସେ ନିଜ ଶରୀରରେ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନକୁ ବସାଇଲେ: ତାଙ୍କର କେଶ ଆକାଶର ସାର, ମୁହଁ ବାୟୁର ସାର ଦ୍ୱାରା ପୂରିତ ଏବଂ ବାହ୍ୟ ଜଗତରୁ ଦୂର।

ହୃଦଯଂଚାଗ୍ନିସାରେଣତ୍ଵପାଂସାରେଣଵୈକଟିମ୍ ଜାନୁଚାଵନିସାରେଣତଦ୍ଵତ୍ସର୍ଵଂ ତଦଂଗକମ୍

ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିର ସାର, ତ୍ୱକ୍ ମାଟିର ସାର, ଜାଙ୍ଘ ଜଳର ସାର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଶ୍ଚରୁଦ୍ରାଣାଂସାରଂଚୈଵତ୍ରିପୁଂଡ୍ରକମ୍ ତଥାତିଲକରୂପେଣଲଲାଟାନ୍ତେମହେଶ୍ଵରଃ

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ସାର ହେଉଛି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର; ଏହିପରି ଲଳାଟରେ ତିଳକ ରୂପେ ମହେଶ୍ୱର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଭଵୃଦ୍ଧ୍ଯାସର୍ଵମେତଦ୍ଧିମନ୍ଯତେସ୍ଵଯମୈତ୍ଯସୌ ପ୍ରପଞ୍ଚସାରସର୍ଵସ୍ଵମନେନୈଵଵଶୀକୃତମ୍

ସେ ନିଜେ ଏହାକୁ ନିଜର ବିସ୍ତାର ଭାବେ ଭାବନ୍ତି; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସାର ସେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିଛନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦସ୍ଯଵଶୀକର୍ତାନାସ୍ତୀତିସଶିଵଃସ୍ମୃତଃ ଯଥାସର୍ଵମୃଗାଣାଂଚହିଂସକୋମୃଗହିଂସକଃ

ଏହିକାରଣରୁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିବା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ଯେପରି ସମସ୍ତ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହକୁ 'ପଶୁମାନଙ୍କ ବଶକର୍ତ୍ତା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅସ୍ଯହିଂସାମୃଗୋନାସ୍ତିତତସ୍ମାତ୍ସିଂହ ଇତୀରିତଃ ଶଂ ନିତ୍ଯଂସୁଖମାନଂଦମିକାରଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଯେହେତୁ କୌଣସି ପଶୁ ତାଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ସିଂହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; 'ଶ' ମାନେ ସଦା ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ, 'ମ' ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଵକାରଃ ଶକ୍ତିରମୃତଂମେଲନଂଶିଵ ଉଚ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦେଵଂସ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ଶିଵଂକୃତ୍ଵାର୍ଚଯେଚ୍ଛିଵମ୍

'ବ' ମାନେ ଶକ୍ତି, ଅମୃତ ଓ ଏକତା; ଏହିପରି ନିଜକୁ ଶିବ ଭାବେ ଭାବି, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଧୂଲନଂପୂର୍ଵଂ ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂଧାରଯେତ୍ପରମ୍ ପୂଜାକାଲେହିସଜଲଂଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂନିର୍ଜଲଂଭଵେତ୍

ତେଣୁ, ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୂଜା ସମୟରେ ଜଳ ସହିତ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କିମ୍ବା ଜଳ ବିନା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ।

ଦିଵାଵା ଯଦିଵାରାତ୍ରୌନାରୀଵାଥନରୋପିଵା ପୂଜାର୍ଥଂସଜଲଂଭସ୍ମତ୍ରିପୁଂଡ୍ରେଣୈଵଧାରଯେତ୍

ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ, ପୂଜା ପାଇଁ ଜଳ ସହିତ ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିପୁଂଡ୍ରଂସଜଲଂଭସ୍ମଧୃତ୍ଵାପୂଜାଂକରୋତିଯଃ ଶିଵପୂଜାଂଫଲଂସାଂଗଂତସ୍ଯୈଵହିସୁନିଶ୍ଚିତମ୍

ଯେଉଁଠି ଜଳ ସହିତ ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି, ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶିବପୂଜାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।

ଭସ୍ମଵୈଶିଵମଂତ୍ରେଣଧୃତ୍ଵାହ୍ଯତ୍ଯାଶ୍ରମୀଭଵେତ୍ ଶିଵାଶ୍ରମୀତିସଂପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶିଵୈକପରମୋଯତଃ

ଶିବମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କଲେ, ସେଉଁଠି ଏକ ସତ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶିବାଶ୍ରମୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ସେ ମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ଉପାସ୍ୟ ମାନେ।

ଶିଵଵ୍ରତୈକନିଷ୍ଠସ୍ଯନାଶୌଚଂନଚସୂତକମ୍ ଲଲାଟେ ଽଗ୍ରେସିତଂଭସ୍ମତିଲକଂଧାରଯେନ୍ମୃଦା

ଯେଉଁମାନେ ଶିବବ୍ରତକୁ ଏକମାତ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଜନ୍ମର ଅପବିତ୍ରତା ମାନିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ସେମାନେ ମାଟି ସହିତ ଲଳାଟରେ ଭସ୍ମର ତିଳକ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵହସ୍ତାଦ୍ଗୁରୁହସ୍ତାଦ୍ଵାଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ଗୁଣାନ୍ରୁଂଧ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋଗୁରୁଶବ୍ଦସ୍ଯଵିଗ୍ରହଃ

ଏହି ଭସ୍ମତିଳକ ନିଜ ହାତରେ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର ହାତରେ ଲଗାଯାଇପାରେ; ଏହା ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ଚିହ୍ନ। ଏହା ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଏ, ଏହିଠାରେ 'ଗୁରୁ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏହିପରି।