ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଲିଂଗେବେରେଭକ୍ତଜନେଶିଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯପୂଜଯେତ୍ କାଯେନମନସାଵାଚାଧନେନାପିପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ଲିଙ୍ଗ ଅଥବା ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଦେହ, ମନ, କଥା ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଜଯା ତୁ ମହେଶୋ ହି ପ୍ରକୃତେଃ ପରମଃ ଶିଵଃ ପ୍ରସାଦଂକୁରୁତେସତ୍ଯଂପୂଜକସ୍ଯଵିଶେଷତଃ

ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ କୃପା କରନ୍ତି।

ଶିଵପ୍ରସାଦାତ୍କର୍ମାଦ୍ଯଂକ୍ରମେଣସ୍ଵଵଶଂଭଵେତ୍ କର୍ମାରଭ୍ଯପ୍ରକୃତ୍ଯଂତଂଯଦାସର୍ଵଂ ଵଶଂଭଵେତ୍

ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ; କର୍ମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରକୃତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଯେତେବେଳେ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ତଦାମୁକ୍ତ ଇତିପ୍ରୋକ୍ତଃସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋଵିରାଜତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଶସ୍ଯକର୍ମ ଦେହୋଯଦାଵଶଃ

ତେବେ, ତାକୁ 'ମୁକ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଶରୀର ଓ କର୍ମ ଯେତେବେଳେ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ତଦାଵୈଶିଵଲୋକେତୁଵାସଃସାଲୋକ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ସାମୀପ୍ଯଂଯାତିସାଂବସ୍ଯତନ୍ମାତ୍ରେଚଵଶଂଗତେ

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରିବାକୁ 'ସାଲୋକ୍ୟ' କୁହାଯାଏ; ସାମ୍ବୁଙ୍କ ନିକଟତାକୁ 'ସାମୀପ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଧୀନତାରେ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ତଦାତୁଶିଵସାଯୁଜ୍ଯମାଯୁଧାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରିଯାଦିଭିଃ ମହାପ୍ରସାଦଲାଭେଚବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚାପିଵଶାଭଵେତ୍

ତେବେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ; ମହାକୃପା ଲାଭ କଲେ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁକାର୍ଯଂପ୍ରକୃତେସ୍ତତ୍ସୃଷ୍ଟିରିତିକଥ୍ଯତେ ପୁନର୍ମହାପ୍ରସାଦେନପ୍ରକୃତିର୍ଵଶମେଷ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧି, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ, ସେହିଟି ପ୍ରକୃତିର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମହାକୃପା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହେବ।

ଶିଵସ୍ଯମାନସୈଶ୍ଵର୍ଯଂତଦା ଽଯତ୍ନଂଭଵିଷ୍ଯତି ସାର୍ଵଜ୍ଞାଦ୍ଯଂଶିଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂଲବ୍ଧ୍ଵାସ୍ଵାତ୍ମନି ରାଜତେ

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ମନସିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଉପଜିବ; ଶିବଙ୍କ ସମସ୍ତଜ୍ଞତା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ତତ୍ସାଯୁଜ୍ଯମିତିପ୍ରାହୁର୍ଵେଦାଗମପରାଯଣାଃ ଏଵଂକ୍ରମେଣମୁକ୍ତିଃସ୍ଯାଲ୍ଲିଂଗାଦୌପୂଜଯାସ୍ଵତଃ

ଏହି ସାୟୁଜ୍ୟକୁ ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେ କହନ୍ତି; ଏହିପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଲିଙ୍ଗ ଆଦିରୁ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି।

ଅତଃଶିଵପ୍ରସାଦାର୍ଥଂକ୍ରିଯାଦ୍ଯୈଃପୂଜଯେଚ୍ଛିଵମ୍ ଶିଵକ୍ରିଯା ଶିଵତପଃ ଶିଵମଂତ୍ରଜପଃ ସଦା

ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ କୃପା ପାଇବା ପାଇଁ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଶିବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

ଶିଵଜ୍ଞାନଂଶିଵଧ୍ଯାନମୁତ୍ତରୋତ୍ତରମଭ୍ଯସେତ୍ ଆସୁପ୍ତେରାମୃତେଃକାଲଂନଯେଦ୍ଵୈଶିଵଚିଂତଯା

ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବ ଧ୍ୟାନ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଜାଗ୍ରତ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ଶିବ ଚିନ୍ତାରେ କାଟିବା ଉଚିତ।

ଲିଂଗାଦୌଶିଵପୂଜାଯାଵିଧାନଂବ୍ରୂହିସର୍ଵତଃ

ଏବେ ଲିଙ୍ଗ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶିବ ପୂଜାର ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୁହ।

ଲିଂଗାନାଂଚକ୍ରମଂଵକ୍ଷ୍ଯେଯଥାଵଚ୍ଛୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦେଵଲିଂଗଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରଣଵଂ ସାର୍ଵକାମିକମ୍

ମୁଁ ଏବେ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଚକ୍ରକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୁଣ, ପ୍ରଥମ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ, ସେହିଟି ପ୍ରଣବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ।

ସୂକ୍ଷ୍ମପ୍ରଣଵରୂପଂହିସୂକ୍ଷ୍ମରୂପଂତୁନିଷ୍ଫଲମ୍ ସ୍ଥୂଲଲିଂଗଂ ହି ସକଲଂତତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରମୁଚ୍ଯତେ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓଁକାର; ଯେଉଁଥିରେ ଫଳ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେହିଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ; ଏହାକୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ତଯୋଃ ପୂଜାତପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂସାକ୍ଷାନ୍ମୋକ୍ଷପ୍ରଦେ ଉଭେ ପୌରୁଷପ୍ରକୃତିଭୂତାନିଲିଂଗାନିସୁବହୂନିଚ

ଏହି ଦୁଇଟି ଉପରେ ପୂଜା ଓ ତପସ୍ୟା କରିଲେ ସିଧାସଳଖ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସ୍ୱଭାବର; ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ତାନି ଵିସ୍ତରତୋଵକ୍ତୁଂ ଶିଵୋ ଵେତ୍ତିନଚାପରଃ ଭୂଵିକାରାଣିଲିଂଗାନିଜ୍ଞାତାନିପ୍ରବ୍ରଵୀମିଵଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କେବଳ ଶିବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି। ତଥାପି, ମୁଁ ଭୂମିର ରୂପାନ୍ତର ଭାବରେ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି।

ସ୍ଵଯଂଭୂଲିଂଗଂପ୍ରଥମଂବିଂଦୁଲିଂଗଂଦ୍ଵିତୀଯକମ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂଚରଂଚୈଵଗୁରୁଲିଂଗଂତୁ ପଞ୍ଚମମ୍

ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ, ବିନ୍ଦୁ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱିତୀୟ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଚଳିତ ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ, ଗୁରୁ ଲିଙ୍ଗ ପଞ୍ଚମ।

ଦେଵର୍ଷିତପସା ତୁଷ୍ଟଃ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାର୍ଥଂତୁତତ୍ରଵୈ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତର୍ଗତଃଶର୍ଵୋବୀଜଂ ଵୈ ନାଦରୂପତଃ

ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶର୍ବ (ଶିବ) ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ରୂପ ବୀଜକୁ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ରଖିଲେ।

ସ୍ଥାଵରାଂକୁରଵଦ୍ଭୂମିମୁଦ୍ଭିଦ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତ ଏଵ ସଃ ସ୍ଵଯଂଭୂତଂ ଜାତମିତି ସ୍ଵଯଂଭୂରିତି ତଂ ଵିଦୁଃ

ଗଛର ଅଙ୍କୁର ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଏହି ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ତଲ୍ଲିଂଗପୂଜଯା ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵଯମେଵ ପ୍ରଵର୍ଧତେ ସୁଵର୍ଣରଜତାଦୌ ଵା ପୃଥିଵ୍ଯାଂସ୍ଥିଂଡିଲେପିଵା

ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କଲେ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱୟଂ ଆପେ ଆପେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏହା ସୁନା, ଚାଁଦି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଧାତୁ, କିମ୍ବା ମାଟି, ମାଟିର ଗୋଲା ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ।

ସ୍ଵହସ୍ତାଲ୍ଲିଖିତଂ ଲିଂଗଂ ଶୁଦ୍ଧପ୍ରଣଵମଂତ୍ରକମ୍ ଯଂତ୍ରଲିଂଗଂ ସମାଲିଖ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵାହନଂ ଚରେତ୍

ନିଜ ହାତରେ ଅଙ୍କିତ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଛି, ଏହାକୁ ଯନ୍ତ୍ର ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ; ଏହା ଅଙ୍କିତ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ।

ବିଂଦୁନାଦମଯଂଲିଂଗଂସ୍ଥାଵରଂଜଂଗମଂଚଯତ୍ ଭାଵନାମଯମେତଦ୍ଧି ଶିଵଦୃଷ୍ଟଂ ନ ସଂଶଯଃ

ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ ମିଶିତ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ, ସେ ଅଚଳ କିମ୍ବା ଚଳିତ ଯେଉଁ ହେଉ, ଏହା ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ଏହିଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ଶିବ ଦେଖନ୍ତି।

ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵସ୍ଯତେ ଶଂଭୁସ୍ତତ୍ର ତସ୍ମୈ ଫଲପ୍ରଦଃ ସ୍ଵହସ୍ତାଲ୍ଲିଖ୍ଯତେ ଯଂତ୍ରେ ସ୍ଥାଵରାଦାଵକୃତ୍ରିମେ

ଯେଉଁଠି ଶମ୍ଭୁ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରହିଛି, ସେଠି ସେ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ନିଜ ହାତରେ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଅଙ୍କିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ କିମ୍ବା ସ୍ୱାଭାବିକ ରୂପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ଆଵାହ୍ଯପୂଜଯେଚ୍ଛଂଭୁଂଷୋଡଶୈରୁପଚାରକୈଃ ସ୍ଵଯମୈସ୍ଵର୍ଯମାପ୍ନୋତିଜ୍ଞାନମଭ୍ଯାସତୋଭଵେତ୍

ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ଆବାହନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ, ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଦେଵୈଶ୍ଚ ଋଷିଭିଶ୍ଚାପିସ୍ଵାତ୍ମସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମେଵହି ସମଂତ୍ରେଣାତ୍ମହସ୍ତେନକୃତଂଯଚ୍ଛୁଦ୍ଧମଂଡଲେ

ନିଜ ଆତ୍ମାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିଜ ହାତରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରନ୍ତି।

ଶୁଦ୍ଧଭାଵନଯା ଚୈଵସ୍ଥାପିତଂ ଲିଂଗମୁତ୍ତମମ୍ ତଲ୍ଲିଂଗଂପୌରୁଷଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମୁଚ୍ଯତେ

ଶୁଦ୍ଧ ଭାବନାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ, ଏହାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ; ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ 'ପୌରୁଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ତଲ୍ଲିଂଗପୂଜଯାନିତ୍ଯଂପୌରୁଷୈଶ୍ଵର୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ମହଦ୍ଭିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚାପିରାଜଭିଶ୍ଚମହାଧନୈଃ

ସେହି ଲିଙ୍ଗର ନିତ୍ୟ ପୂଜା କଲେ ମଣିଷର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳେ; ଏହା ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ଓ ଧନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି।

ଶିଲ୍ପିନାକଲ୍ପିତଂଲିଂଗଂମଂତ୍ରେଣସ୍ଥାପିତଂଚଯତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂପ୍ରାକୃତଂହିପ୍ରାକୃତୈଶ୍ଵର୍ଯଭୋଗଦମ୍

ଶିଳ୍ପୀ ତିଆରି କରିଥିବା ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ, ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ କୁହାଯାଏ; ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଶକ୍ତି ଓ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ।

ଯଦୂର୍ଜିତଂଚନିତ୍ଯଂ ଚ ତଦ୍ଧି ପୌରୁଷମୁଚ୍ଯତେ ଯଦ୍ଦୁର୍ବଲମନିତ୍ଯଂ ଚ ତଦ୍ଧି ପ୍ରାକୃତମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହେ, ଏହାକୁ 'ପୌରୁଷ' କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏହାକୁ 'ପ୍ରାକୃତିକ' କୁହାଯାଏ।