ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପ୍ରକୃଟ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟଜୋଦେହୋଦେହଜଂକର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ପୁନଶ୍ଚକର୍ମଜୋଦେହୋଜନ୍ମକର୍ମପୁନଃପୁନଃ

ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ କର୍ମଜ ଦେହ କୁହାଯାଏ। ପୁଣି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେହ ମିଳେ, ତାହା ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମକୁ ପୁନର୍ବାର ଆଣେ।

ଶରୀରଂତ୍ରିଵିଧଂଜ୍ଞେଯଂସ୍ଥୂଲଂସୂକ୍ଷ୍ମଂଚକାରଣମ୍ ସ୍ଥୂଲଂଵ୍ଯାପାରଦଂପ୍ରୋକ୍ତଂସୂକ୍ଷ୍ମମିଂଦ୍ରିଯଭୋଗଦମ୍

ଦେହକୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ବୋଲି ଜାଣ; ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କାରଣ। ସ୍ଥୂଳ ଦେହ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ।

କାରଣଂତ୍ଵାତ୍ମଭୋଗାର୍ଥଂଜୀଵକର୍ମାନୁରୂପତଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ପୁଣ୍ଯପାପୈଃ କର୍ମଭିଃ ଫଲମଶ୍ନୁତେ

କାରଣ ଦେହ ଆତ୍ମାର ଭୋଗ ପାଇଁ ଥାଏ, ଯିଏଁକି ଜୀବର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧିକର୍ମରଜ୍ଜ୍ଵା ହି ବଦ୍ଧୋ ଜୀଵଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ଶରୀରତ୍ରଯକର୍ମଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଵଦ୍ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ସଦା

ତେଣୁ କର୍ମର ରଶିରେ ଜୀବ ପୁନଃପୁନି ବନ୍ଧାଯାଏ, ଏବଂ ଦେହର ତିନି ପ୍ରକାର ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରବାତ ଘୂରିବା ପରି ଘୂରେ।

ଚକ୍ରଭ୍ରମନିଵୃତ୍ଯର୍ଥଂ ଚକ୍ରକର୍ତାରମୀଡଯେତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦି ମହାଚକ୍ରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରତଃ ଶିଵଃ

ଏହି ଚକ୍ରର ଘୂରଣ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟିକାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରକୃତି ଆଦି ମହାଚକ୍ରରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ଶିବ।

ଚକ୍ରକର୍ତାମହେଶୋ ହି ପ୍ରକୃତେଃ ପରତୋଯତଃ ପିବତିଵାଥଵମତିଜୀଵନ୍ବାଲୋଜଲଂଯଥା

ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଜାଣିବା କିମ୍ବା ଅଜାଣିବାରେ ପାଣି ପିଏ, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରନ୍ତି।

ଶିଵସ୍ତଥା ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦି ଵଶୀକୃତ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଂଵଶୀକୃତଂଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶିଵ ଏଵ ହି ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣଶ୍ଚ ନିଃସ୍ପୃହଃ

ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶିବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଜେ ଶିବ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ଲୋଭ।

ସର୍ଵଜ୍ଞତାତୃପ୍ତିରନାଦିବୋଧଃ ସ୍ଵତଂତ୍ରତା ନିତ୍ଯମଲୁପ୍ତଶକ୍ତିଃ ଅନଂତଶକ୍ତିଶ୍ଚମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯନ୍ମାନସୈଶ୍ଵର୍ଯମଵୈତି ଵେଦଃ

ସମସ୍ତଜ୍ଞତା, ସନ୍ତୋଷ, ଆଦିହୀନ ଜ୍ଞାନ, ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତା, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନସିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ବେଦ ମାନ୍ୟ କରେ।

ଅତଃ ଶିଵପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିଵଶଂଭଵେତ୍ ଶିଵପ୍ରସାଦଲାଭାର୍ଥଂ ଶିଵମେଵପ୍ରପୂଜଯତେତ୍

ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଅଧୀନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ଶିବଙ୍କ ଦୟା ପାଇବା ପାଇଁ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ନିଃସ୍ପୃହସ୍ଯ ଚ ପୂର୍ଣସ୍ଯତସ୍ଯ ପୂଜାକଥଂ ଭଵେତ୍ ଶିଵୋଦ୍ଦେଶକୃତଂ କର୍ମ ପ୍ରସାଦଜନକଂ ଭଵେତ୍

ଯିଏ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପୂଜା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଶିବଙ୍କ ନାମରେ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପା ଦେଇଥାଏ।

ଲିଂଗେବେରେଭକ୍ତଜନେଶିଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯପୂଜଯେତ୍ କାଯେନମନସାଵାଚାଧନେନାପିପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ଲିଙ୍ଗ ଅଥବା ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଦେହ, ମନ, କଥା ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଜଯା ତୁ ମହେଶୋ ହି ପ୍ରକୃତେଃ ପରମଃ ଶିଵଃ ପ୍ରସାଦଂକୁରୁତେସତ୍ଯଂପୂଜକସ୍ଯଵିଶେଷତଃ

ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ କୃପା କରନ୍ତି।

ଶିଵପ୍ରସାଦାତ୍କର୍ମାଦ୍ଯଂକ୍ରମେଣସ୍ଵଵଶଂଭଵେତ୍ କର୍ମାରଭ୍ଯପ୍ରକୃତ୍ଯଂତଂଯଦାସର୍ଵଂ ଵଶଂଭଵେତ୍

ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ; କର୍ମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରକୃତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଯେତେବେଳେ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ତଦାମୁକ୍ତ ଇତିପ୍ରୋକ୍ତଃସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋଵିରାଜତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଶସ୍ଯକର୍ମ ଦେହୋଯଦାଵଶଃ

ତେବେ, ତାକୁ 'ମୁକ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଶରୀର ଓ କର୍ମ ଯେତେବେଳେ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ତଦାଵୈଶିଵଲୋକେତୁଵାସଃସାଲୋକ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ସାମୀପ୍ଯଂଯାତିସାଂବସ୍ଯତନ୍ମାତ୍ରେଚଵଶଂଗତେ

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରିବାକୁ 'ସାଲୋକ୍ୟ' କୁହାଯାଏ; ସାମ୍ବୁଙ୍କ ନିକଟତାକୁ 'ସାମୀପ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଧୀନତାରେ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ତଦାତୁଶିଵସାଯୁଜ୍ଯମାଯୁଧାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରିଯାଦିଭିଃ ମହାପ୍ରସାଦଲାଭେଚବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚାପିଵଶାଭଵେତ୍

ତେବେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ; ମହାକୃପା ଲାଭ କଲେ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁକାର୍ଯଂପ୍ରକୃତେସ୍ତତ୍ସୃଷ୍ଟିରିତିକଥ୍ଯତେ ପୁନର୍ମହାପ୍ରସାଦେନପ୍ରକୃତିର୍ଵଶମେଷ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧି, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ, ସେହିଟି ପ୍ରକୃତିର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମହାକୃପା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହେବ।

ଶିଵସ୍ଯମାନସୈଶ୍ଵର୍ଯଂତଦା ଽଯତ୍ନଂଭଵିଷ୍ଯତି ସାର୍ଵଜ୍ଞାଦ୍ଯଂଶିଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂଲବ୍ଧ୍ଵାସ୍ଵାତ୍ମନି ରାଜତେ

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ମନସିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଉପଜିବ; ଶିବଙ୍କ ସମସ୍ତଜ୍ଞତା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ତତ୍ସାଯୁଜ୍ଯମିତିପ୍ରାହୁର୍ଵେଦାଗମପରାଯଣାଃ ଏଵଂକ୍ରମେଣମୁକ୍ତିଃସ୍ଯାଲ୍ଲିଂଗାଦୌପୂଜଯାସ୍ଵତଃ

ଏହି ସାୟୁଜ୍ୟକୁ ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେ କହନ୍ତି; ଏହିପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଲିଙ୍ଗ ଆଦିରୁ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି।

ଅତଃଶିଵପ୍ରସାଦାର୍ଥଂକ୍ରିଯାଦ୍ଯୈଃପୂଜଯେଚ୍ଛିଵମ୍ ଶିଵକ୍ରିଯା ଶିଵତପଃ ଶିଵମଂତ୍ରଜପଃ ସଦା

ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ କୃପା ପାଇବା ପାଇଁ କ୍ରିୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଶିବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜପ ସଦା କରିବା ଉଚିତ।

ଶିଵଜ୍ଞାନଂଶିଵଧ୍ଯାନମୁତ୍ତରୋତ୍ତରମଭ୍ଯସେତ୍ ଆସୁପ୍ତେରାମୃତେଃକାଲଂନଯେଦ୍ଵୈଶିଵଚିଂତଯା

ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବ ଧ୍ୟାନ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଜାଗ୍ରତ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୟ ଶିବ ଚିନ୍ତାରେ କାଟିବା ଉଚିତ।

ଲିଂଗାଦୌଶିଵପୂଜାଯାଵିଧାନଂବ୍ରୂହିସର୍ଵତଃ

ଏବେ ଲିଙ୍ଗ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶିବ ପୂଜାର ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୁହ।

ଲିଂଗାନାଂଚକ୍ରମଂଵକ୍ଷ୍ଯେଯଥାଵଚ୍ଛୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦେଵଲିଂଗଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରଣଵଂ ସାର୍ଵକାମିକମ୍

ମୁଁ ଏବେ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଚକ୍ରକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶୁଣ, ପ୍ରଥମ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ, ସେହିଟି ପ୍ରଣବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ।

ସୂକ୍ଷ୍ମପ୍ରଣଵରୂପଂହିସୂକ୍ଷ୍ମରୂପଂତୁନିଷ୍ଫଲମ୍ ସ୍ଥୂଲଲିଂଗଂ ହି ସକଲଂତତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରମୁଚ୍ଯତେ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓଁକାର; ଯେଉଁଥିରେ ଫଳ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେହିଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ; ଏହାକୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ତଯୋଃ ପୂଜାତପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂସାକ୍ଷାନ୍ମୋକ୍ଷପ୍ରଦେ ଉଭେ ପୌରୁଷପ୍ରକୃତିଭୂତାନିଲିଂଗାନିସୁବହୂନିଚ

ଏହି ଦୁଇଟି ଉପରେ ପୂଜା ଓ ତପସ୍ୟା କରିଲେ ସିଧାସଳଖ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ସ୍ୱଭାବର; ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ତାନି ଵିସ୍ତରତୋଵକ୍ତୁଂ ଶିଵୋ ଵେତ୍ତିନଚାପରଃ ଭୂଵିକାରାଣିଲିଂଗାନିଜ୍ଞାତାନିପ୍ରବ୍ରଵୀମିଵଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କେବଳ ଶିବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି। ତଥାପି, ମୁଁ ଭୂମିର ରୂପାନ୍ତର ଭାବରେ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ କହିବି।

ସ୍ଵଯଂଭୂଲିଂଗଂପ୍ରଥମଂବିଂଦୁଲିଂଗଂଦ୍ଵିତୀଯକମ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂଚରଂଚୈଵଗୁରୁଲିଂଗଂତୁ ପଞ୍ଚମମ୍

ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ, ବିନ୍ଦୁ ଲିଙ୍ଗ ଦ୍ୱିତୀୟ। ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ଚଳିତ ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ, ଗୁରୁ ଲିଙ୍ଗ ପଞ୍ଚମ।

ଦେଵର୍ଷିତପସା ତୁଷ୍ଟଃ ସାନ୍ନିଧ୍ଯାର୍ଥଂତୁତତ୍ରଵୈ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତର୍ଗତଃଶର୍ଵୋବୀଜଂ ଵୈ ନାଦରୂପତଃ

ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶର୍ବ (ଶିବ) ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ଶବ୍ଦ ରୂପ ବୀଜକୁ ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ରଖିଲେ।

ସ୍ଥାଵରାଂକୁରଵଦ୍ଭୂମିମୁଦ୍ଭିଦ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତ ଏଵ ସଃ ସ୍ଵଯଂଭୂତଂ ଜାତମିତି ସ୍ଵଯଂଭୂରିତି ତଂ ଵିଦୁଃ

ଗଛର ଅଙ୍କୁର ପରି ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଏହି ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଲିଙ୍ଗକୁ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।