ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶିଵଜ୍ଞାନିଷୁଲକ୍ଷେଷୁ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତେଷୁ କୋଟିଭ୍ଯଃ ସମାଧିସ୍ଥୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ

ହଜାର ଶିବଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିବା ଉତ୍ତମ। କୋଟି ଧ୍ୟାନୀ ମଧ୍ୟରୁ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଵୈ ଶିଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ପୂଜାଯାମୁତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍ ଫଲଂଵୈଶିଷ୍ଟ୍ଯରୂପଞ୍ଚଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯଂମନୀଷିଭିଃ

ପୂଜାରେ ପ୍ରତିଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହାର ଫଳ କିପରି ହୁଏ, ତାହା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯମହିମାନଂଵେତ୍ତିକୋନରଃ ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋଃ ପୂଜନଂ ଚ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ପୂଜନମ୍

ତେଣୁ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ମହିମା କିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ? ଶିବ ଓ ଶିବଶକ୍ତିଙ୍କର ପୂଜା, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ସମ୍ମାନ—

କୁରୁତେଯୋନରୋଭକ୍ତ୍ଯାସଶିଵଃ ଶିଵମେଧତେ ଯ ଇମଂ ପଠତେ ଽଧ୍ଯାଯମର୍ଥଵଦ୍ଵେଦସଂମତମ୍

ଯିଏ ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହ କରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଏ। ଯିଏ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦମାନ୍ୟ ଉପଦେଶକୁ ପଢ଼େ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ—

ଶିଵଜ୍ଞାନୀଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରଃଶିଵେନ ସହମୋଦତେ ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଛିଵଭକ୍ତାଂଶ୍ଚଵିଶେଷଜ୍ଞୋ ମନୀଶ୍ଵରାଃ

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ।

ଶିଵପ୍ରସାଦଶିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଵସ୍ଯକୃପଯା ବୁଧାଃ

ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ ହୁଏ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ।

ବଂଧମୋକ୍ଷସ୍ଵରୂପଂ ହି ବ୍ରୂହି ସର୍ଵାର୍ଥଵିତ୍ତମ ବଂଧମୋକ୍ଷଂତଥୋପାଯଂଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂଶୃଣୁତାଦରାତ୍

ହେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ସ୍ୱରୂପ କହ। ଏବେ ମୁଁ ବନ୍ଧନ, ମୋକ୍ଷ ଓ ତାହାର ଉପାୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟବଂଧେନବଦ୍ଧୋଜୀଵଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟବଂଧେନନିର୍ମୁକ୍ତୋମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ

ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଯିବକୁ ବନ୍ଧିତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେହିଁକୁ ମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିଵଶୀକାରୋମୋକ୍ଷ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେସ୍ଵତଃ ବଦ୍ଧଜୀଵସ୍ତୁନିର୍ମୁକ୍ତୋମୁକ୍ତଜୀଵଃ ସ କଥ୍ଯତେ

ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଅଧୀନ ହେବାକୁ ବନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ। ସେମାନଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ମୋକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ବନ୍ଧା, ସେ ବନ୍ଧିତ ଯିବ; ଯିଏ ମୁକ୍ତ, ସେ ମୁକ୍ତ ଯିବ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯଗ୍ରେତତୋବୁଦ୍ଧିରହଂକାରୋଗୁଣାତ୍ମକଃ ପଞ୍ଚତନ୍ମାତ୍ରମିତ୍ଯେତେପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟକଂଵିଦୁଃ

ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣମୟ ଅହଂକାର ଓ ପାଞ୍ଚତନ୍ମାତ୍ର—ଏହି ଆଠଟିକୁ ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠକୁ କୁହନ୍ତି।

ପ୍ରକୃଟ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟଜୋଦେହୋଦେହଜଂକର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ପୁନଶ୍ଚକର୍ମଜୋଦେହୋଜନ୍ମକର୍ମପୁନଃପୁନଃ

ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ କର୍ମଜ ଦେହ କୁହାଯାଏ। ପୁଣି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେହ ମିଳେ, ତାହା ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମକୁ ପୁନର୍ବାର ଆଣେ।

ଶରୀରଂତ୍ରିଵିଧଂଜ୍ଞେଯଂସ୍ଥୂଲଂସୂକ୍ଷ୍ମଂଚକାରଣମ୍ ସ୍ଥୂଲଂଵ୍ଯାପାରଦଂପ୍ରୋକ୍ତଂସୂକ୍ଷ୍ମମିଂଦ୍ରିଯଭୋଗଦମ୍

ଦେହକୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ବୋଲି ଜାଣ; ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କାରଣ। ସ୍ଥୂଳ ଦେହ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ।

କାରଣଂତ୍ଵାତ୍ମଭୋଗାର୍ଥଂଜୀଵକର୍ମାନୁରୂପତଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ପୁଣ୍ଯପାପୈଃ କର୍ମଭିଃ ଫଲମଶ୍ନୁତେ

କାରଣ ଦେହ ଆତ୍ମାର ଭୋଗ ପାଇଁ ଥାଏ, ଯିଏଁକି ଜୀବର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧିକର୍ମରଜ୍ଜ୍ଵା ହି ବଦ୍ଧୋ ଜୀଵଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ଶରୀରତ୍ରଯକର୍ମଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଵଦ୍ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ସଦା

ତେଣୁ କର୍ମର ରଶିରେ ଜୀବ ପୁନଃପୁନି ବନ୍ଧାଯାଏ, ଏବଂ ଦେହର ତିନି ପ୍ରକାର ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରବାତ ଘୂରିବା ପରି ଘୂରେ।

ଚକ୍ରଭ୍ରମନିଵୃତ୍ଯର୍ଥଂ ଚକ୍ରକର୍ତାରମୀଡଯେତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦି ମହାଚକ୍ରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରତଃ ଶିଵଃ

ଏହି ଚକ୍ରର ଘୂରଣ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟିକାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରକୃତି ଆଦି ମହାଚକ୍ରରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ଶିବ।

ଚକ୍ରକର୍ତାମହେଶୋ ହି ପ୍ରକୃତେଃ ପରତୋଯତଃ ପିବତିଵାଥଵମତିଜୀଵନ୍ବାଲୋଜଲଂଯଥା

ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଜାଣିବା କିମ୍ବା ଅଜାଣିବାରେ ପାଣି ପିଏ, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରନ୍ତି।

ଶିଵସ୍ତଥା ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦି ଵଶୀକୃତ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଂଵଶୀକୃତଂଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶିଵ ଏଵ ହି ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣଶ୍ଚ ନିଃସ୍ପୃହଃ

ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶିବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଜେ ଶିବ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ଲୋଭ।

ସର୍ଵଜ୍ଞତାତୃପ୍ତିରନାଦିବୋଧଃ ସ୍ଵତଂତ୍ରତା ନିତ୍ଯମଲୁପ୍ତଶକ୍ତିଃ ଅନଂତଶକ୍ତିଶ୍ଚମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯନ୍ମାନସୈଶ୍ଵର୍ଯମଵୈତି ଵେଦଃ

ସମସ୍ତଜ୍ଞତା, ସନ୍ତୋଷ, ଆଦିହୀନ ଜ୍ଞାନ, ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତା, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନସିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ବେଦ ମାନ୍ୟ କରେ।

ଅତଃ ଶିଵପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିଵଶଂଭଵେତ୍ ଶିଵପ୍ରସାଦଲାଭାର୍ଥଂ ଶିଵମେଵପ୍ରପୂଜଯତେତ୍

ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଅଧୀନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ଶିବଙ୍କ ଦୟା ପାଇବା ପାଇଁ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ନିଃସ୍ପୃହସ୍ଯ ଚ ପୂର୍ଣସ୍ଯତସ୍ଯ ପୂଜାକଥଂ ଭଵେତ୍ ଶିଵୋଦ୍ଦେଶକୃତଂ କର୍ମ ପ୍ରସାଦଜନକଂ ଭଵେତ୍

ଯିଏ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ପୂଜା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଶିବଙ୍କ ନାମରେ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପା ଦେଇଥାଏ।

ଲିଂଗେବେରେଭକ୍ତଜନେଶିଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯପୂଜଯେତ୍ କାଯେନମନସାଵାଚାଧନେନାପିପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ଲିଙ୍ଗ ଅଥବା ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ଦେହ, ମନ, କଥା ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ପୁଜଯା ତୁ ମହେଶୋ ହି ପ୍ରକୃତେଃ ପରମଃ ଶିଵଃ ପ୍ରସାଦଂକୁରୁତେସତ୍ଯଂପୂଜକସ୍ଯଵିଶେଷତଃ

ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ କୃପା କରନ୍ତି।

ଶିଵପ୍ରସାଦାତ୍କର୍ମାଦ୍ଯଂକ୍ରମେଣସ୍ଵଵଶଂଭଵେତ୍ କର୍ମାରଭ୍ଯପ୍ରକୃତ୍ଯଂତଂଯଦାସର୍ଵଂ ଵଶଂଭଵେତ୍

ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମେ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ; କର୍ମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରକୃତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଯେତେବେଳେ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କିଛି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ତଦାମୁକ୍ତ ଇତିପ୍ରୋକ୍ତଃସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋଵିରାଜତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଶସ୍ଯକର୍ମ ଦେହୋଯଦାଵଶଃ

ତେବେ, ତାକୁ 'ମୁକ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଶରୀର ଓ କର୍ମ ଯେତେବେଳେ ଅଧୀନ ହୁଏ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ତଦାଵୈଶିଵଲୋକେତୁଵାସଃସାଲୋକ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ ସାମୀପ୍ଯଂଯାତିସାଂବସ୍ଯତନ୍ମାତ୍ରେଚଵଶଂଗତେ

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ବାସ କରିବାକୁ 'ସାଲୋକ୍ୟ' କୁହାଯାଏ; ସାମ୍ବୁଙ୍କ ନିକଟତାକୁ 'ସାମୀପ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅଧୀନତାରେ ଥିଲେ ତାଙ୍କ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ତଦାତୁଶିଵସାଯୁଜ୍ଯମାଯୁଧାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରିଯାଦିଭିଃ ମହାପ୍ରସାଦଲାଭେଚବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚାପିଵଶାଭଵେତ୍

ତେବେ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶିବ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ; ମହାକୃପା ଲାଭ କଲେ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁକାର୍ଯଂପ୍ରକୃତେସ୍ତତ୍ସୃଷ୍ଟିରିତିକଥ୍ଯତେ ପୁନର୍ମହାପ୍ରସାଦେନପ୍ରକୃତିର୍ଵଶମେଷ୍ଯତି

ବୁଦ୍ଧି, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ, ସେହିଟି ପ୍ରକୃତିର ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମହାକୃପା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ ହେବ।

ଶିଵସ୍ଯମାନସୈଶ୍ଵର୍ଯଂତଦା ଽଯତ୍ନଂଭଵିଷ୍ଯତି ସାର୍ଵଜ୍ଞାଦ୍ଯଂଶିଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂଲବ୍ଧ୍ଵାସ୍ଵାତ୍ମନି ରାଜତେ

ତେବେ ଶିବଙ୍କ ମନସିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଉପଜିବ; ଶିବଙ୍କ ସମସ୍ତଜ୍ଞତା ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ତତ୍ସାଯୁଜ୍ଯମିତିପ୍ରାହୁର୍ଵେଦାଗମପରାଯଣାଃ ଏଵଂକ୍ରମେଣମୁକ୍ତିଃସ୍ଯାଲ୍ଲିଂଗାଦୌପୂଜଯାସ୍ଵତଃ

ଏହି ସାୟୁଜ୍ୟକୁ ବେଦ ଓ ଆଗମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବାମାନେ କହନ୍ତି; ଏହିପରି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଲିଙ୍ଗ ଆଦିରୁ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି।