ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶିଵଲିଂଗଂନାଦରୂପବିଂଦୁରୂପଂତୁଶକ୍ତିକମ୍ ଉପପ୍ରଧାନଭାଵେନ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯାସକ୍ତଲିଂଗକମ୍

ଶିବଲିଙ୍ଗ ନାଦର ରୂପ, ଶକ୍ତି ବିନ୍ଦୁର ରୂପ; ଏହି ଭାବରେ, ଦୁହେଁ ଏକାଠି ଏକତାରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଭାବେ ଅନ୍ୱିତ।

ପୂଜଯେଚ୍ଚ ଶିଵଂଶକ୍ତିସଶିଵୋମୂଲଭାଵନାତ୍ ଶିଵଭକ୍ତାଞ୍ଛିଵମତ୍ରରୂପକାଞ୍ଛିଵରୂପକାନ୍

ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ମୂଳ ଏକତା ଭାବି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ଓ ଶିବର ରୂପ।

ଷୋଡଶୈରୁପଚାରୈଶ୍ଚପୂଜଯେଦିଷ୍ଟମାପ୍ନୁଯାତ୍ ଯେନଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ଲିଂଗିନଃ

ଷୋଳ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ; ଶିବଭକ୍ତ ଲିଙ୍ଗଧାରୀଙ୍କୁ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଆନଂଦଂଜନଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଛିଵଃପ୍ରୀତତରୋ ଭଵେତ୍ ଶିଵଭକ୍ତାନ୍ସପତ୍ନୀକାନ୍ପତ୍ନ୍ଯାସହସଦୈଵତତ୍

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶିବ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଶିବଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ସହିତ ଦେବଦମ୍ପତି ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜଯେଦ୍ଭୋଜନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚପଞ୍ଚଵାଦଶଵାଶତମ୍ ଧନେଦେହେଚମଂତ୍ରେଚଭାଵନାଯାମଵଂଚକଃ

ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ପାଞ୍ଚ, ଦଶ କିମ୍ବା ଶତ ଥର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଧନ, ଦେହ, ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ଯିଏ ଚତୁରାଇ କରେ—

ଶିଵଶକ୍ତିସ୍ଵରୂପେଣନପୁନର୍ଜାଯତେ ଭୁଵି ନାଭେରଧୋ ବ୍ରହ୍ମଭାଗମାକଂଠଂଵିଷ୍ଣୁଭାଗକମ୍

ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା, ସେ ପୁଣି ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ; ନାଭିର ତଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ, କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ।

ମୁଖଂଲିଂଗମିତିପ୍ରୋକ୍ତଂଶିଵଭକ୍ତଶରୀରକମ୍ ମୃତାନ୍ଦାହାଦିଯୁକ୍ତାନ୍ଵାଦାହାଦିରହିତାନ୍ମୃତାନ୍

ମୁଁହକୁ ଲିଙ୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ଶରୀର ହେଉଛି ଏହାର ରୂପ; ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହା ବିନା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି—

ଉଦ୍ଦିଶ୍ଯପୂଜଯେଦାଦିପିତରଂଶିଵମେଵହି ପୂଜାଂକୃତ୍ଵାଦିମାତୁଶ୍ଚଶିଵଭକ୍ତାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍

ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ପିତୃମାନେ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରଥମେ ଆଦିମାତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଶିବଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର।

ପିତୃଲୋକଂସମାସାଦ୍ଯକ୍ରମାନ୍ମୁକ୍ତୋଭଵେନ୍ମୃତଃ କ୍ରିଯାଯୁକ୍ତଦଶଭ୍ଯଶ୍ଚତପୋଯୁକ୍ତୋଵିଶିଷ୍ଯତେ

ପିତୃଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଉତ୍ତମ।

ତପୋଯୁକ୍ତଶତେଭ୍ଯଶ୍ଚଜପଯୁକ୍ତୋଵିଶିଷ୍ଯତେ ଜପଯୁକ୍ତସହସ୍ରେଭ୍ଯଃ ଶିଵଜ୍ଞାନୀ ଵିଶିଷ୍ଯତେ

ଶତ ଜଣ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଜପରେ ଲିନ ଥିବା ଉତ୍ତମ। ହଜାର ଜଣ ଜପ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶିବଜ୍ଞାନୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଶିଵଜ୍ଞାନିଷୁଲକ୍ଷେଷୁ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତେଷୁ କୋଟିଭ୍ଯଃ ସମାଧିସ୍ଥୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ

ହଜାର ଶିବଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିବା ଉତ୍ତମ। କୋଟି ଧ୍ୟାନୀ ମଧ୍ୟରୁ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଵୈ ଶିଷ୍ଟ୍ଯାତ୍ପୂଜାଯାମୁତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍ ଫଲଂଵୈଶିଷ୍ଟ୍ଯରୂପଞ୍ଚଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯଂମନୀଷିଭିଃ

ପୂଜାରେ ପ୍ରତିଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହାର ଫଳ କିପରି ହୁଏ, ତାହା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵୈଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯମହିମାନଂଵେତ୍ତିକୋନରଃ ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋଃ ପୂଜନଂ ଚ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ପୂଜନମ୍

ତେଣୁ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ମହିମା କିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ? ଶିବ ଓ ଶିବଶକ୍ତିଙ୍କର ପୂଜା, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ସମ୍ମାନ—

କୁରୁତେଯୋନରୋଭକ୍ତ୍ଯାସଶିଵଃ ଶିଵମେଧତେ ଯ ଇମଂ ପଠତେ ଽଧ୍ଯାଯମର୍ଥଵଦ୍ଵେଦସଂମତମ୍

ଯିଏ ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହ କରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତା ପାଏ। ଯିଏ ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବେଦମାନ୍ୟ ଉପଦେଶକୁ ପଢ଼େ ଓ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ—

ଶିଵଜ୍ଞାନୀଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରଃଶିଵେନ ସହମୋଦତେ ଶ୍ରାଵଯେଚ୍ଛିଵଭକ୍ତାଂଶ୍ଚଵିଶେଷଜ୍ଞୋ ମନୀଶ୍ଵରାଃ

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ, ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ, ଏବଂ ଶିବଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେ ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ।

ଶିଵପ୍ରସାଦଶିଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଵସ୍ଯକୃପଯା ବୁଧାଃ

ଶିବଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ ହୁଏ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ।

ବଂଧମୋକ୍ଷସ୍ଵରୂପଂ ହି ବ୍ରୂହି ସର୍ଵାର୍ଥଵିତ୍ତମ ବଂଧମୋକ୍ଷଂତଥୋପାଯଂଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽହଂଶୃଣୁତାଦରାତ୍

ହେ ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର ସ୍ୱରୂପ କହ। ଏବେ ମୁଁ ବନ୍ଧନ, ମୋକ୍ଷ ଓ ତାହାର ଉପାୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟବଂଧେନବଦ୍ଧୋଜୀଵଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟବଂଧେନନିର୍ମୁକ୍ତୋମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ

ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଯିବକୁ ବନ୍ଧିତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେହିଁକୁ ମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିଵଶୀକାରୋମୋକ୍ଷ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେସ୍ଵତଃ ବଦ୍ଧଜୀଵସ୍ତୁନିର୍ମୁକ୍ତୋମୁକ୍ତଜୀଵଃ ସ କଥ୍ଯତେ

ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଅଧୀନ ହେବାକୁ ବନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ। ସେମାନଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ମୋକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ବନ୍ଧା, ସେ ବନ୍ଧିତ ଯିବ; ଯିଏ ମୁକ୍ତ, ସେ ମୁକ୍ତ ଯିବ।

ପ୍ରକୃତ୍ଯଗ୍ରେତତୋବୁଦ୍ଧିରହଂକାରୋଗୁଣାତ୍ମକଃ ପଞ୍ଚତନ୍ମାତ୍ରମିତ୍ଯେତେପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟକଂଵିଦୁଃ

ପ୍ରକୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଗୁଣମୟ ଅହଂକାର ଓ ପାଞ୍ଚତନ୍ମାତ୍ର—ଏହି ଆଠଟିକୁ ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠକୁ କୁହନ୍ତି।

ପ୍ରକୃଟ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟଜୋଦେହୋଦେହଜଂକର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ପୁନଶ୍ଚକର୍ମଜୋଦେହୋଜନ୍ମକର୍ମପୁନଃପୁନଃ

ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ କର୍ମଜ ଦେହ କୁହାଯାଏ। ପୁଣି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦେହ ମିଳେ, ତାହା ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମକୁ ପୁନର୍ବାର ଆଣେ।

ଶରୀରଂତ୍ରିଵିଧଂଜ୍ଞେଯଂସ୍ଥୂଲଂସୂକ୍ଷ୍ମଂଚକାରଣମ୍ ସ୍ଥୂଲଂଵ୍ଯାପାରଦଂପ୍ରୋକ୍ତଂସୂକ୍ଷ୍ମମିଂଦ୍ରିଯଭୋଗଦମ୍

ଦେହକୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ବୋଲି ଜାଣ; ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କାରଣ। ସ୍ଥୂଳ ଦେହ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ।

କାରଣଂତ୍ଵାତ୍ମଭୋଗାର୍ଥଂଜୀଵକର୍ମାନୁରୂପତଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ପୁଣ୍ଯପାପୈଃ କର୍ମଭିଃ ଫଲମଶ୍ନୁତେ

କାରଣ ଦେହ ଆତ୍ମାର ଭୋଗ ପାଇଁ ଥାଏ, ଯିଏଁକି ଜୀବର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ। ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧିକର୍ମରଜ୍ଜ୍ଵା ହି ବଦ୍ଧୋ ଜୀଵଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ଶରୀରତ୍ରଯକର୍ମଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଵଦ୍ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ସଦା

ତେଣୁ କର୍ମର ରଶିରେ ଜୀବ ପୁନଃପୁନି ବନ୍ଧାଯାଏ, ଏବଂ ଦେହର ତିନି ପ୍ରକାର ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରବାତ ଘୂରିବା ପରି ଘୂରେ।

ଚକ୍ରଭ୍ରମନିଵୃତ୍ଯର୍ଥଂ ଚକ୍ରକର୍ତାରମୀଡଯେତ୍ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦି ମହାଚକ୍ରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରତଃ ଶିଵଃ

ଏହି ଚକ୍ରର ଘୂରଣ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟିକାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରକୃତି ଆଦି ମହାଚକ୍ରରୁ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ଶିବ।

ଚକ୍ରକର୍ତାମହେଶୋ ହି ପ୍ରକୃତେଃ ପରତୋଯତଃ ପିବତିଵାଥଵମତିଜୀଵନ୍ବାଲୋଜଲଂଯଥା

ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଜାଣିବା କିମ୍ବା ଅଜାଣିବାରେ ପାଣି ପିଏ, ସେହିପରି ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ ଥିବା ଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରନ୍ତି।

ଶିଵସ୍ତଥା ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦି ଵଶୀକୃତ୍ଯାଧିତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଂଵଶୀକୃତଂଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛିଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶିଵ ଏଵ ହି ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରିପୂର୍ଣଶ୍ଚ ନିଃସ୍ପୃହଃ

ଏହିପରି ଶିବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶିବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଜେ ଶିବ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିର୍ଲୋଭ।

ସର୍ଵଜ୍ଞତାତୃପ୍ତିରନାଦିବୋଧଃ ସ୍ଵତଂତ୍ରତା ନିତ୍ଯମଲୁପ୍ତଶକ୍ତିଃ ଅନଂତଶକ୍ତିଶ୍ଚମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଯନ୍ମାନସୈଶ୍ଵର୍ଯମଵୈତି ଵେଦଃ

ସମସ୍ତଜ୍ଞତା, ସନ୍ତୋଷ, ଆଦିହୀନ ଜ୍ଞାନ, ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନତା, ଅକ୍ଷୟ ଶକ୍ତି ଓ ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନସିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଯାହାକୁ ବେଦ ମାନ୍ୟ କରେ।

ଅତଃ ଶିଵପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦିଵଶଂଭଵେତ୍ ଶିଵପ୍ରସାଦଲାଭାର୍ଥଂ ଶିଵମେଵପ୍ରପୂଜଯତେତ୍

ଏହିପରି, ଶିବଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟର ଅଧୀନତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। ଶିବଙ୍କ ଦୟା ପାଇବା ପାଇଁ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।