ଶିଵପୁରାଣମ୍

କୋଟିରୁଦ୍ରଂ ତ୍ରିଗୁଣିତମେକାଦଶସହସ୍ରକମ୍ ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ରାଖ୍ଯମୁଦିତଂ ଗ୍ରଂଥସଂଖ୍ଯଯା

କୋଟିରୁଦ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଏଗାର ହଜାରର ତିନିଗୁଣା, ଏବଂ ଯାହାକୁ ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର କୁହାଯାଏ, ଗ୍ରନ୍ଥ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ସେହି ଦଶ କୋଟି ରୁଦ୍ରର ହଜାର ଗୁଣା।

ଵାଯଵୀଯଂ ଖାବ୍ଧିଶତଂ ଘର୍ମଂ ରଵିସହସ୍ରକମ୍ ତଦେଵଂ ଲକ୍ଷସଂଖ୍ଯାକଂ ଶୈଵସଂଖ୍ଯାଵିଭେଦତଃ

ବାୟବୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ସମୁଦ୍ରର ଶତଗୁଣା, ଘର୍ମ ଗ୍ରନ୍ଥ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ଗୁଣା, ଏପରି ଶୈବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ମିଶି ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।

ଵ୍ଯାସେନ ତତ୍ତୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରକମ୍ ଶୈଵଂ ତତ୍ର ଚତୁର୍ଥଂ ଵୈ ପୁରାଣଂ ସପ୍ତସଂହିତମ୍

ଏହି ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାସଦେବ ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ, ସାତଟି ସଂହିତା ରହିଛି।

ଶିଵେ ସଂକଲ୍ପିତଂ ପୂର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଗ୍ରନ୍ଥସଂଖ୍ଯଯା ଶତକୋଟିପ୍ରମାଣଂ ହି ପୁରା ସୃଷ୍ଟୌ ସୁଵିସ୍ମୃତମ୍

ପୂର୍ବେ ଶିବଙ୍କ ଚିନ୍ତନାରେ ଏହି ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶତ କୋଟି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବହୁତ ଅଂଶ ଭୁଲିଯାଇଥିଲା।

ଵ୍ଯସ୍ତେଷ୍ଟାଦଶଧା ଚୈଵ ପୁରାଣେ ଦ୍ଵାପରାଦିଷୁ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷେଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତେ କୃତେ ଦ୍ଵୈପାଯନାଦିଭିଃ

ଏହି ପୁରାଣ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ୱାପର ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହାକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶିଵପୁରାଣଂ ହି ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରକମ୍ ଶ୍ଲୋକାନାଂ ସଂଖ୍ଯଯା ସପ୍ତସଂହିତଂ ବ୍ରହ୍ମସଂମିତମ୍

ଶିବପୁରାଣ ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରହିଛି, ସାତଟି ସଂହିତା ଅଛି, ଏହା ବ୍ରହ୍ମବେଦ ସମାନ ମାନ୍ୟ।

ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରାଖ୍ଯା ତତ୍ରାଦ୍ଯା ରୌଦ୍ରୀ ଜ୍ଞେଯା ଦ୍ଵିତୀଯିକା ତୃତୀଯା ଶତରୁଦ୍ରାଖ୍ଯା କୋଟିରୁଦ୍ରା ଚତୁର୍ଥିକା

ଏହି ସଂହିତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ରୌଦ୍ରୀ, ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ର, ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ର।

ପଞ୍ଚମୀ ଚୈଵ ମୌମାଖ୍ଯା ଷଷ୍ଠୀ କୈଲାସସଂଜ୍ଞିକା ସପ୍ତମୀ ଵାଯଵୀଯାଖ୍ଯା ସପ୍ତୈଵଂ ସଂହିତାମତାଃ

ପଞ୍ଚମ ସଂହିତା ଉମା, ଷଷ୍ଠୀ କୈଳାସ, ସପ୍ତମୀ ବାୟବୀୟ। ଏହିଭଳି ସାତଟି ସଂହିତା ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସସପ୍ତସଂହିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଶିଵସଂଜ୍ଞକମ୍ ଵରୀଵର୍ତି ବ୍ରହ୍ମତୁଲ୍ଯଂ ସର୍ଵୋପରି ଗତିପ୍ରଦମ୍

ଏହି ସାତ ସଂହିତା ସହିତ ଦିବ୍ୟ ଶିବପୁରାଣ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ବ୍ରହ୍ମ ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥାଏ।

ଏତଚ୍ଛିଵପୁରାଣଂ ହି ସପ୍ତସଂହିତମାଦରାତ୍ ପରିପୂର୍ଣଂ ପଠେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ସାତ ସଂହିତା ଶିବପୁରାଣ ପଢିଥାଏ, ସେ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପୁରାଣେତିହାସାଗମଶତାନି ଚ ଏତଚ୍ଛିଵପୁରାଣସ୍ଯ ନାର୍ହଂତ୍ଯଲ୍ପାଂ କଲାମପି

ଶ୍ରୁତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ ଓ ଆଗମ ଶତଶଃ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିବପୁରାଣର ଏକ ଅଳ୍ପ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଶୈଵଂ ପୁରାଣମମଲଂ ଶିଵକୀର୍ତିତଂ ତଦ୍ଵ୍ଯାସେନ ଶୈଵପ୍ରଵଣେନ ନ ସଂଗୃହୀତମ୍ ସଂକ୍ଷେପତଃ ସକଲଜୀଵଗୁଣୋପକାରେ ତାପତ୍ରଯଘ୍ନମତୁଲଂ ଶିଵଦଂ ସତାଂ ହି

ଏହି ନିର୍ମଳ ଶୈବ ପୁରାଣ, ଯାହାକୁ ଶିବ ନିଜେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ଶୈବପ୍ରବଣ ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସଂଗ୍ରହ କରିନଥିଲେ; ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।

ଵିକୈତଵୋ ଧର୍ମ ଇହ ପ୍ରଗୀତୋ ଵେଦାଂତଵିଜ୍ଞାନମଯଃ ପ୍ରଧାନଃ ଅମତ୍ସରାଂତର୍ବୁଧଵେଦ୍ଯଵସ୍ତୁ ସତ୍କୢପ୍ତମତ୍ରୈଵ ତ୍ରିଵର୍ଗଯୁକ୍ତମ୍

ଏଠାରେ ଧର୍ମ କୌଶଳ ଛଡ଼ି ସିଧାସଳଖ ଶିଖାଯାଏ, ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ରହିଛି; ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିପାରିବେ, ଏଠାରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ, ଏବଂ ତିନି ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଅଛି।

ଶୈଵଂ ପୁରାଣତିଲକଂ ଖଲୁ ସତ୍ପୁରାଣଂ ଵେଦାଂତଵେଦଵିଲସତ୍ପରଵସ୍ତୁଗୀତମ୍ ଯୋ ଵୈ ପଠେଚ୍ଚ ଶୃଣୁଯାତ୍ପରମାଦରେଣ ଶଂଭୁପ୍ରିଯଃ ସ ହି ଲଭେତ୍ପରମାଂ ଗତିଂ ଵୈ

ଶୈବ ପୁରାଣ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟ ମଣି, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱର ଗାଥା; ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।

ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚଃ ସୌତଂ ପ୍ରୋଚୁସ୍ତେ ପରମର୍ଷଯଃ ଵେଦାଂତସାରସର୍ଵସ୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଶ୍ରାଵଯାଦ୍ଭୁତମ୍

ଏପରି ଶୁଣି, ମହାର୍ଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ବେଦାନ୍ତର ସାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ଥିବା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାଣ ଆମକୁ ଶ୍ରବଣ କରା।'

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନୀନାଂ ସ ଵଚନଂ ସୁପ୍ରହର୍ଷିତଃ ସଂସ୍ମରଞ୍ଛଂକରଂ ସୂତଃ ପ୍ରୋଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମାନ୍

ମୁନିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଶିଵମନାମଯମ୍ ପୁରାଣପ୍ରଵଣଂ ଶୈଵଂ ପୁରାଣଂ ଵେଦସାରଜମ୍

ମୁନିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଶିବପୁରାଣ, ଯାହା ପୁରାଣ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ବେଦର ସାର ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଛି, ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ।

ଯତ୍ର ଗୀତଂ ତ୍ରିକଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗକମ୍

ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ତିନି ପ୍ରକାରର ଗୀତ ସ୍ନେହର ସହିତ ଗାଯାଯାଏ,

ଵେଦାଂତଵେଦ୍ଯଂ ସଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରଵର୍ଣିତମ୍

ଯେଉଁ ସତ୍ୟକୁ ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ସେହି ସତ୍ୟକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ପୁରାଣଂ ଵେଦସାରଜମ୍ ପୁରା କାଲେନ ମହତା କଲ୍ପେ ଽତୀତେ ପୁନଃପୁନଃ

ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ପୁରାଣ, ଯାହା ବେଦର ସାର, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଏବଂ ଅନେକ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ପୁନିପୁନି କୁହାଯାଇଛି, ସେଥିରେ କାନ ଦିଅନ୍ତୁ ।

ଅସ୍ମିନ୍ନୁପସ୍ଥିତେ କଲ୍ପେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ମଣି ମୁନୀନାଂ ଷଟ୍କୁଲୀନାନାଂ ବ୍ରୁଵତାମିତରେତରମ୍

ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ କଳ୍ପରେ, ସୃଷ୍ଟିର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ଛଅ ଗୋଷ୍ଠୀର ମୁନିମାନେ ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ ।

ଇଦଂ ପରମିଦଂ ନେତି ଵିଵାଦଃ ସୁମହାନଭୂତ୍ ତେ ଽଭିଜଗ୍ମୁର୍ଵିଧାତାରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁମଵ୍ଯଯମ୍

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତର୍କ ହେଲା—'ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି। ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଚାରିବାକୁ ଗଲେ ।

ଵାଗ୍ଭିର୍ଵିନଯଗର୍ଭାଭିଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଂଜଲଯୋ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ତ୍ଵଂ ହି ସର୍ଵଜଗଦ୍ଧାତା ସର୍ଵକାରଣକାରଣମ୍

ସମସ୍ତେ ନମ୍ରତା ଭରା କଥାରେ, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ—'ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ।'

କଃ ପୁମାନ୍ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପୁରାଣଃ ପରତଃ ପରଃ ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତଂତେ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ

ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଠାରୁ ଉପରେ, ପୁରାତନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜଣେ କିଏ, ଯାଁଠାରୁ କଥା ଓ ମନ ଫେରିଯାଏ, ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ?

ଯସ୍ମାତ୍ସର୍ଵମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରେଂଦ୍ରପୂର୍ଵକମ୍ ସହଭୂତେଂଦ୍ରିଯୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରଥମଂ ସଂପ୍ରସୂଯତେ

ଯାଁଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ—ପ୍ରଥମେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ।

ଏଷ ଦେଵୋ ମହାଦେଵଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ ଅଯଂ ତୁ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ନା ଽନ୍ଯଥା କ୍ଵଚିତ୍

ଏହି ଦେବତା, ମହାଦେବ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ; ସେଠିକି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ କେବେ ନୁହେଁ ।

ରୁଦ୍ରୋ ହରିର୍ହରଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରାଃ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣଃ

ରୁଦ୍ର, ହରି, ହର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସେଠିକି ସର୍ବଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ।

ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଶିଵେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଦେଵତାଭକ୍ତିଃ ପ୍ରସାଦୋ ଭକ୍ତିସଂଭଵଃ ଯଥେହାଂକୁରତୋ ବୀଜଂ ବୀଜତୋ ଵା ଯଥାଂକୁରଃ

ଏଠାରେ ଅଧିକ କଣ କହିବି? ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଭକ୍ତି ହୁଏ, ଦୟା ଭକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଯେପରି ଅଂକୁରରୁ ବୀଜ ଓ ବୀଜରୁ ଅଂକୁର ହୁଏ ।

ତସ୍ମାଦୀଶପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଯୂଯଂ ଗତ୍ଵା ଭୁଵଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଦୀର୍ଘସତ୍ରଂ ସମାକୃଧ୍ଵଂ ଯୂଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍

ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତମେ ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇ, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କର ।