ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତଦର୍ଵାକ୍କର୍ମଭୋଗୋ ହି ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂଜ୍ଞାନଭୋଗକମ୍ ତଦର୍ଵାକ୍କର୍ମ ମାଯାହିଜ୍ଞାନମାଯା ତଦୂର୍ଧ୍ଵକମ୍

ଏହାଠାରୁ ତଳେ କର୍ମ ଭୋଗ ଅଛି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଭୋଗ ଅଛି। ତଳେ କର୍ମ ମାୟା ଅଛି; ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ମାୟା ଅଛି।

ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କର୍ମଭୋଗୋଵୈଯାତିମାଯେତିକଥ୍ଯତେ ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଜ୍ଞାନଭୋଗୋଵୈଯାତିମାଯେତିକଥ୍ଯତେ

ଏହାଠାରୁ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ କର୍ମ ଭୋଗ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମାୟାର ମାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜ୍ଞାନ ଭୋଗ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମାୟାର ମାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂନିତ୍ଯଭୋଗୋହିତଦର୍ଵାଙ୍ନଶ୍ଵରଂଵିଦୁଃ ତଦର୍ଵାକ୍ଚତିରୋଧାନଂତଦୂର୍ଧ୍ଵଂନତିରୋଧନମ୍

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ନିତ୍ୟ ଭୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ତଳେ ନଶ୍ୱର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ତଳେ ଗୁପ୍ତି ଅଛି; ଉପରେ ଗୁପ୍ତି ନାହିଁ।

ତଦର୍ଵାକ୍ପାଶବଂଧୋହିତଦୂର୍ଧ୍ଵଂନହିବଂଧନମ୍ ତଦର୍ଵାକ୍ପରିଵର୍ତଂତେକାମ୍ଯକର୍ମାନୁସାରିଣଃ

ଏହାଠାରୁ ତଳେ ପାଶ ବନ୍ଧନ ଅଛି; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ତଳେ କାମ ଓ କର୍ମ ଅନୁସାରୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅଛି।

ନିଷ୍କାମକର୍ମଭୋଗସ୍ତୁତଦୂର୍ଧ୍ଵଂପରିକୀର୍ତିତଃ ତଦର୍ଵାକ୍ପରିଵର୍ତଂତେବିଂଦୁପୂଜାପରାଯଣାଃ

ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ନିଷ୍କାମ କର୍ମ ଭୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତଳେ ବିନ୍ଦୁ ପୂଜାରେ ଲିନ୍ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅଛି।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂହିଵ୍ରଜଂତ୍ଯେଵନିଷ୍କାମାଲିଂଗପୂଜକାଃ ତଦର୍ଵାକ୍ପରିଵର୍ତଂତଂଶିଵାନ୍ଯସୁରପୂଜକାଃ

ଯେମାନେ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ନିରାକାର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେମାନେ ଶିବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତଳେ ଘୁରିଘୁରି ରହନ୍ତି।

ଶିଵୈକନିରତାଯେ ଚ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂସଂପ୍ରଯାଂତିତେ ତଦର୍ଵାଗ୍ଜୀଵକୋଟିଃସ୍ଯାତ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂପରକୋଟିକାଃ

ଯେମାନେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତଳେ ଅନେକ ଜୀବ ରହନ୍ତି, ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡଳ ଅଛି।

ସାଂସାରିକାସ୍ତଦର୍ଵାକ୍ଚ ମୁକ୍ତାଃ ଖଲୁ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଗାଃ ତଦର୍ଵାକ୍ପରିଵର୍ତଂତେ ପ୍ରାକୃତଦ୍ରଵ୍ଯପୂଜକାଃ

ଯେମାନେ ତଳେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧିତ; ଉପରେ ଥିବାମାନେ ସତ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ। ଯେମାନେ ପ୍ରାକୃତିକ ବସ୍ତୁକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତଳେ ଘୁରିଯାଆନ୍ତି।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂହିଵ୍ରଜଂତ୍ଯେତେପୌରୁଷଦ୍ରଵ୍ଯପୂଜକାଃ ତଦର୍ଵାକ୍ଛକ୍ତିଲିଂଗଂ ତୁ ଶିଵଲିଂଗଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵକମ୍

ଯେମାନେ ମାନବ ତିଆରି ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତଳେ ଶକ୍ତିଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଉପରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି।

ତଦର୍ଵାଗାଵୃତଂ ଲିଂଗଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ହି ନିରାଵୃତି ତଦର୍ଵାକ୍କଲ୍ପିତଂ ଲିଂଗଂ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵୈ ନ କଲ୍ପିତମ୍

ତଳେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଆବୃତ; ଉପରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ନିରାବୃତ। ତଳେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ, ଉପରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ।

ତଦର୍ଵାକ୍ଛକ୍ତିଲୋକା ହି ଶତଂ ଵୈ ଦ୍ଵାଦଶାଧିକମ୍

ତଳେ ଶକ୍ତିର ଲୋକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଏକ ଶତ ଓ ଦ୍ୱାଦଶିକ ଅଟେ।

ତଦର୍ଵାଗ୍ବିଂଦୁରୂପଂ ହି ନାଦରୂପଂ ତଦୁତ୍ତରମ୍ ତଦର୍ଵାକ୍କର୍ମଲୋକସ୍ତୁ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଲୋକକଃ

ତଳେ ବିନ୍ଦୁର ରୂପ ଅଛି, ତା'ଉପରେ ନାଦର ରୂପ। ତଳେ କର୍ମର ଲୋକ, ଉପରେ ଜ୍ଞାନର ଲୋକ।

ନମସ୍କାରସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂହିମଦାହଂକାରନାଶନଃ ଜନିଜଂତିରୋଧାନଂନାନିଷିଦ୍ଧ୍ଯାତତେ ଇତି

ଉପରେ ନମସ୍କାର ମାନକୁ ନଶାଇଦିଏ; ଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁପ୍ତତା ସେଠାରେ ବାଧା ହୁଏନାହିଁ।

ଜ୍ଞାନଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏଵଂ ହି ତିରୋଧାନନିଵାରଣାତ୍ ତଦର୍ଵାକ୍ପରିଵର୍ତଂତେହ୍ଯାଧିଭୌତିକପୂଜକାଃ

ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଗୁପ୍ତତା ଦୂର ହୁଏ; ଯେମାନେ ପାଞ୍ଚଭୂତକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତଳେ ଘୁରିଯାଆନ୍ତି।

ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକାର୍ଚକା ଏଵ ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂସଂପ୍ରଯାଂତିଵୈ ତାଵଦ୍ଵୈଵେଦିଭାଗଂତନ୍ମହାଲୋକାତ୍ମଲିଂଗକେ

ଯେମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ମହାଲୋକର ଅଖଣ୍ଡ ଅଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

ପ୍ରକୃତ୍ଯାଦ୍ଯଷ୍ଟବଂଧୋପିଵେଦ୍ଯଂତେସଂପ୍ରତିଷ୍ଠତଃ ଏଵମେତାଦୃଶଂଜ୍ଞେଯଂସର୍ଵଂଲୌକିକଵୈଦିକମ୍

ପ୍ରକୃତି ଆଦି ଆଠଟି ବନ୍ଧନ ସେଠାରେ ସ୍ଥିର ଅଟେ; ଏଭଳି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଲୋକିକ ଓ ବେଦିକ ବିଷୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଅଧର୍ମମହିଷାରୂଢଂକାଲଚକ୍ରଂତରଂତିତେ ସତ୍ଯାଦିଧର୍ମଯୁକ୍ତାଯେଶିଵପୂଜାପରାଶ୍ଚଯେ

ଅଧର୍ମର ମହିଷ ଉପରେ ବସି କାଳର ଚକ୍ର ଘୁରେ; କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଯେଉଁମାନେ ଶିବପୂଜାରେ ଲିନ, ସେମାନେ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂଵୃଷଭୋଧର୍ମୋବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଵରୂପଧୃକ୍ ସତ୍ଯାଦିପାଦଯୁକ୍ତସ୍ତୁଶିଵଲୋକାଗ୍ରତଃସ୍ଥିତଃ

ଉପରେ ଧର୍ମ ବୃଷଭ ଆକାରରେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଲୋକର ଆଗରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଟେ।

କ୍ଷମାଶୃଙ୍ଗଃ ଶମଶ୍ରୋତ୍ରୋ ଵେଦଧ୍ଵନିଵିଭୂଷିତଃ ଆସ୍ତିକ୍ଯଚକ୍ଷୁର୍ନିଶ୍ଵାସଗୁରୁବୁଦ୍ଧିମନା ଵୃଷଃ

ଏହି ବୃଷଭର ଶିଙ୍ଗ କ୍ଷମା, କାନ ଶାନ୍ତି, ବେଦର ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ; ଚକ୍ଷୁ ଆସ୍ତିକ୍ୟ, ଶ୍ୱାସ ଗୁରୁ, ମନ ଜ୍ଞାନ।

କ୍ରିଯାଦିଵୃଷଭା ଜ୍ଞେଯାଃ କାରଣାଦିଷୁ ସର୍ଵଦା ତଂ କ୍ରିଯାଵୃଷଭଂ ଧର୍ମଂ କାଲାତୀତୋଧିତିଷ୍ଠତି

କ୍ରିୟା ଆଦି ବୃଷଭମାନେ ସବୁବେଳେ କାରଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ସେଇ କ୍ରିୟା ବୃଷଭ ଧର୍ମ କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅଟେ।

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାନାଂ ସ୍ଵସ୍ଵାଯୁର୍ଦିନମୁଚ୍ଯତେ

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶଙ୍କର ଦିନ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁନଃ କାରଣସତ୍ଯାଂତାଃ କାରଣବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଥା ଗଂଧାଦିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଭୂତେଭ୍ଯସ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ନିର୍ମିତାଃ ସଦା

ପୁଣି, ଯେମାନେ କାରଣର ସତ୍ୟ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ କାରଣ-ବ୍ରହ୍ମ; ଗନ୍ଧ ଆଦି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ସେମାନେ ସଦା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି।

ସୂକ୍ଷ୍ମଗଂଧସ୍ଵରୂପାହିସ୍ଥିତାଲୋକାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ପୁନଃ କାରଣଵିଷ୍ଣୋର୍ଵୈସ୍ଥିତା ଲୋକାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗନ୍ଧ ରୂପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ ସେଠାରେ ଅଟେ; ପୁଣି, କାରଣ-ବିଷ୍ଣୁରେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ ସ୍ଥିତ।

ପୁନଃକାରଣରୁଦ୍ରସ୍ଯଲୋକାଷ୍ଟାଵିଂଶକା ମତାଃ ପୁନଶ୍ଚକାରଣେଶସ୍ଯଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ତଦୂର୍ଧ୍ଵଗାଃ

କାରଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଅଟେଇଶଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ, କାରଣ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଛପନଟି ଅଛି।

ତତଃ ପରଂବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଲୋକାଖ୍ଯଂ ଶିଵସଂମତମ୍ ତତ୍ରୈଵଜ୍ଞାନକୈଲାସେପଞ୍ଚାଵରଣସଂଯୁତେ

ତାପରେ, ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଶିବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ କୈଳାସ ଅଛି, ଯାହା ପାଞ୍ଚଟି ପରିବେଷରେ ଘିରିଥାଏ।

ପଞ୍ଚମଂଡଲସଂଯୁକ୍ତଂପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମକଲାନ୍ଵିତମ୍ ଆଦିଶକ୍ତିସମାଯୁକ୍ତମାଦିଲିଂଗଂତୁତତ୍ରଵୈ

ଏହି ଲୋକ ପାଞ୍ଚଟି ମଣ୍ଡଳରେ ଯୁକ୍ତ, ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରହ୍ମ ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ, ଆଦିଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ; ଏଠାରେ ଆଦି ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ।

ଶିଵାଲଯମିଦଂପ୍ରୋକ୍ତଂଶିଵସ୍ଯପରମାତ୍ମନଃ ପରଶକ୍ତ୍ଯାସମାଯୁକ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵପରମେଶ୍ଵରଃ

ଏହିଠାକୁ ଶିବଙ୍କର ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠି, ପରମ ଶକ୍ତି ସହିତ ପରମେଶ୍ୱର ବିରାଜମାନ।

ସୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଥିତିଶ୍ଚସଂହାରସ୍ତିରୋଭାଵୋପ୍ଯନୁଗ୍ରହଃ ପଞ୍ଚକୃତ୍ଯପ୍ରଵୀଣୋ ଽସୌସଚ୍ଚିଦାନଂଦଵିଗ୍ରହଃ

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର, ତିରୋଭାବ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କର ଦେହ ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି।

ଧ୍ଯାନଧର୍ମଃ ସଦାଯସ୍ଯସଦାନୁଗ୍ରହତତ୍ପରଃ ସମାଧ୍ଯାସନମାସୀନଃ ସ୍ଵାତ୍ମାରାମୋଵିରାଜତେ

ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମରେ ନିରତ, ସଦା ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାରେ ଲାଗିଥିବା; ସମାଧି ଆସନରେ ବସି, ସ୍ୱ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଉଜ୍ୱଳିତ।