ଶିଵପୁରାଣମ୍

ନୂତନଂ ଵୈ କରୋତୀତି ପ୍ରଣଵଂ ତଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ପ୍ରଣଵଂଦ୍ଵିଵିଧଂପ୍ରୋକ୍ତଂସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ଥୂଲଵିଭେଦତଃ

ପ୍ରଣବ ସଦା ନୂତନ କରେ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ପ୍ରଣବକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଭେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ସୂକ୍ଷ୍ମମେକାକ୍ଷରଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଥୂଲଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ଵିଦୁଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମଵ୍ଯକ୍ତପଞ୍ଚାର୍ଣଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତାର୍ଣଂ ତଥେତରତ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବକୁ ଏକ ଅକ୍ଷର ବୋଲି ଜାଣିବା; ସ୍ଥୂଳକୁ ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅପ୍ରକଟ ପଞ୍ଚ ଧ୍ୱନି, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରକଟ।

ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ହି ସର୍ଵସାରଂ ହି ତସ୍ଯହି ମଂତ୍ରେଣାର୍ଥାନୁସଂଧାନଂ ସ୍ଵଦେହଵିଲଯାଵଧି

ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବ ସମସ୍ତର ସାର; ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥର ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଦେହ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ।

ସ୍ଵଦେହେଗଲିତେପୂର୍ଣଂଶିଵଂପ୍ରାପ୍ନୋତିନିଶ୍ଚଯଃ କେଵଲଂମଂତ୍ରଜାପୀତୁଯୋଗଂପ୍ରାପ୍ନୋତିନିଶ୍ଚଯଃ

ନିଜ ଦେହ ଶେଷ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତା ନିଶ୍ଚିତ।

ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟିଜାପୀତୁନିଶ୍ଚଯଂଯୋଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଂଚଦ୍ଵିଵିଧଂଜ୍ଞେଯଂହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘଵିଭେଦତଃ

ଛଅତିରିଶି କୋଟି ଜପ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଏକତା ମିଳେ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ଭେଦରେ ଜାଣିବା।

ଅକାରଶ୍ଚ ଉକାରଶ୍ଚମକାରଶ୍ଚତତଃପରମ୍ ବିଂଦୁନାଦଯୁତଂ ତଦ୍ଧି ଶବ୍ଦକାଲକଲାନ୍ଵିତମ୍

ଏହି ପ୍ରଣବରେ ‘ଅ’, ‘ଉ’ ଓ ତାପରେ ‘ମ’ ଅଛି, ସହିତ ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ; ଏହା ଶବ୍ଦ ଓ ସମୟର ମାପରେ ଯୁକ୍ତ।

ଦୀର୍ଘପ୍ରଣଵମେଵଂହିଯୋଗିନାମେଵହୃଦ୍ଗତମ୍ ମକାରଂତଂତ୍ରିତତ୍ତ୍ଵଂ ହି ହ୍ରସ୍ଵପ୍ରଣଵ ଉଚ୍ଯତେ

ଏଭଳି, ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଣବକୁ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମକାରରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ହ୍ରସ୍ୱ ପ୍ରଣବକୁ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶିଵଃଶକ୍ତିସ୍ତଯୋରୈକ୍ଯଂମକାରଂତୁତ୍ରିକାତ୍ମକମ୍ ହ୍ରସ୍ଵମେଵଂହିଜାପ୍ଯଂସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୈଷିଣାମ୍

ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ମକାରରେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ତିନି ରୂପର; ଏଭଳି ହ୍ରସ୍ୱ ପ୍ରଣବକୁ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୂଵାଯୁକନକାର୍ଣୋଦ୍ଯୋଃଶବ୍ଦାଦ୍ଯାଶ୍ଚତଥାଦଶ ଆଶାନ୍ଵଯେଦଶପୁନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଇତିକଥ୍ଯତେ

ଭୂମି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଦଶ ଦିଗରୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ହ୍ରସ୍ଵମେଵପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂନିଵୃତ୍ତାନାଂତୁଦୀର୍ଘକମ୍ ଵ୍ଯାହୃତ୍ଯାଦୌଚମଂତ୍ରାଦୌକାମଂଶବ୍ଦକଲାଯୁତମ୍

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ହ୍ରସ୍ୱ ପ୍ରଣବ, ନିବୃତ୍ତ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଣବ; ବ୍ୟାହୃତି ଓ ମନ୍ତ୍ରରୁ ‘ଉ’ ଧ୍ୱନି ଶବ୍ଦ ମାପ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ।

ଵେଦାଦୌଚପ୍ରଯୋଜ୍ଯଂସ୍ଯାଦ୍ଵଂଦନେସଂଧ୍ଯଯୋରପି ନଵକୌଟିଜପାଞ୍ଜପ୍ତ୍ଵାସଂଶୁଦ୍ଧଃପୁରୁଷୋଭଵେତ୍

ବେଦରେ, ‘ଉ’ ଧ୍ୱନି ପୂଜା ଓ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ; ନବ କୋଟି ଜପ କରିଲେ ଲୋକ ନିଶ୍ଚିତ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

ପୁନଶ୍ଚନଵକୋଟ୍ଯାତୁପୃଥିଵୀଜଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ପୁନଶ୍ଚନଵକୋଟ୍ଯାତୁହ୍ଯପାଂଜଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍

ପୁନି ନବ କୋଟି ଜପ କଲେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ; ପୁନି ଆଉ ଏତେ ଜପ କଲେ ଜଳ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ।

ପୁନଶ୍ଚନଵକୋଟ୍ଯାତୁତେଜସାଂଜଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ପୁନଶ୍ଚନଵକୋଟ୍ଯା ତୁ ଵାଯୋର୍ଜଯମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ଆକାଶଜଯମାପ୍ନୋତି ନଵକୋଟିଜପେନ ଵୈ

ପୁନି ନବ କୋଟି ଜପ କଲେ ଅଗ୍ନି ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ; ପୁନି ଏତେ ଜପ କଲେ ବାୟୁ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ; ଏବଂ ନବ କୋଟି ଜପ କଲେ ଆକାଶ ଉପରେ ବିଜୟ ମିଳେ।

ଗଂଧାଦୀନାଂକ୍ରମେଣୈଵନଵକୋଟିଜପେଣଵୈ ଅହଂକାରସ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ନଵ କୋଟିଜପେନ ଵୈ

ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ନବ କୋଟି ଜପ କଲେ ତାହାର ଉପରେ ଅଧିକାର ମିଳେ; ଏବଂ ଆତ୍ମାଭିମାନ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ଜପ କଲେ ବିଜୟ ମିଳେ।

ସହସ୍ରମଂତ୍ରଜପ୍ତେନ ନିତ୍ଯଶୁଦ୍ଧୋ ଭଵେତ୍ପୁମାନ୍ ତତଃ ପରଂସ୍ଵସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂଜପୋଭଵତିହିଦ୍ଵିଜାଃ

ହଜାର ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମଣିଷ ସଦା ପବିତ୍ର ହୁଏ; ତାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଉ ଜପ କରାଯାଏ।

ଏଵମଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତକୋଟିଜପ୍ତେନଵୈପୁନଃ ପ୍ରଣଵେନପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ତୁଶୁଦ୍ଧଯୋଗମଵାପ୍ନୁଯାତ୍

ଏଭଳି, ଏକଶେ ଆଠ କୋଟି ଥର ଜପ କଲେ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ଶୁଦ୍ଧଯୋଗେନସଂଯୁକ୍ତୋଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋନସଂଶଯଃ ସଦାଜପନ୍ସଦାଧ୍ଯାଯଞ୍ଛିଵଂ ପ୍ରଣଵରୂପିଣମ୍

ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗରେ ଯିଏ ଏକତା ହୋଇଛି, ସେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ସଦା ପ୍ରଣବ ରୂପୀ ଶିବଙ୍କୁ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରେ।

ସମାଧିସ୍ଥୋମହାଯୋଗୀଶିଵ ଏଵ ନସଂଶଯଃ ଋଷିଚ୍ଛଂଦୋଦେଵତାଦିନ୍ଯସ୍ଯଦେହେପୁନର୍ଜପେତ୍

ସମାଧିରେ ଲୀନ ଥିବା ମହାଯୋଗୀ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହୁଅନ୍ତି; ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା ଇତ୍ୟାଦି ଅନୁଯାୟୀ ଦେହରେ ପୁନି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଣଵଂ ମାତୃକାଯୁକ୍ତଂଦେହେତ୍ଯସ୍ଯ ଋଷିର୍ଭଵେତ୍ ଦଶମାତୃଷଡଧ୍ଵାଦି ସର୍ଵଂନ୍ଯାସଫଲଂ ଲଭେତ୍

ମାତୃକା ସହିତ ପ୍ରଣବ ଦେହରେ ଜପ କଲେ ତାହାର ଋଷି ହୁଅନ୍ତି; ଦଶ ମାତୃ, ଛଅ ଅଧ୍ୱା ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ନ୍ୟାସର ଫଳ ମିଳେ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତାନାଂ ଚମିଶ୍ରାଣାଂସ୍ଥୂଲପ୍ରଣଵମିଷ୍ଯତେ କ୍ରିଯାତପୋଜପୈର୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରିଵିଧାଃ ଶିଵଯୋଗିନଃ

କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିବା ଓ ମିଶ୍ର ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଷ୍ଟୂଳ ପ୍ରଣବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; କାର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ଓ ଜପ ସହିତ ଯୋଗ କରୁଥିବା ଶିବ ଯୋଗୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର।

ଧନାଦିଵିଭଵୈଶ୍ଚୈଵକରାଦ୍ଯଂଗୈର୍ନମାଦିଭିଃ କ୍ରିଯଯା ପୂଜଯାଯୁକ୍ତଃକ୍ରିଯାଯୋଗୀତି କଥ୍ଯତେ

ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୋଗ, ହାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ନାମ ଇତ୍ୟାଦି ସହିତ ଯିଏ କ୍ରିୟା ଓ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ କ୍ରିୟାଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୂଜାଯୁକ୍ତଶ୍ଚମିତଭୁଗ୍ବାହ୍ଯଂଦ୍ରିଯଜଯାନ୍ଵିତଃ ପରଦ୍ରୋହାଦିରହିତସ୍ତପୋଯୋଗୀତି କଥ୍ଯତେ

ଯିଏ ପୂଜାରେ ଲାଗିଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛି, ପରକୁ କ୍ଷତି ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ଦୂରେ, ସେ ତପଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଏତୈର୍ଯୁକ୍ତଃସଦାକ୍ରୁଦ୍ଧଃସର୍ଵକାମାଦିଵର୍ଜିତଃ ସଦାଜପପରଃଶାଂତୋଜପଯୋଗୀତି ତଂଵିଦୁଃ

ଯିଏ ସଦା ଶାନ୍ତ, ସମସ୍ତ କାମନା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ଜପରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଜପଯୋଗୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ଉପଚାରୈଃ ଷୋଡଶଭିଃ ପୂଜଯା ଶିଵଯୋଗିନାମ୍ ସାଲୋକ୍ଯାଦିକ୍ରମେଣୈଵଶୁଦ୍ଧୋମୁକ୍ତିଂଲଭେନ୍ନରଃ

ଷୋଳ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ, ଶିବଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଲୋକ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବା ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଜପଯୋଗମଥୋଵକ୍ଷ୍ଯେଗଦତଃ ଶୃଣୁତଦ୍ଵିଜାଃ ତପଃକର୍ତୁର୍ଜପଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋଯଜ୍ଜମନ୍ପରିମାର୍ଜତେ

ଏବେ ମୁଁ ଜପଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିବି; ଏହା ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଜପ କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ଏହା ଯଜ୍ଞକୁ ପବିତ୍ର କରେ।

ଶିଵନାମନମଃପୂର୍ଵଂଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ଵକମ୍ ସ୍ଥୂଲପ୍ରଣଵରୂପଂ ହି ଶିଵପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଶିବଙ୍କ ନାମ, 'ନମଃ' ସହିତ ଚତୁର୍ଥୀ ବିଭକ୍ତିରେ ଓ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଥିବା, ଏହି ଷ୍ଟୂଳ ପ୍ରଣବ ରୂପ ହେଉଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହା ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର।

ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଜପେନୈଵ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଂ ଲଭେନ୍ନରଃ ପ୍ରଣଵେନାଦିସଂଯୁକ୍ତଂସଦାପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂଜପେତ୍

ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ପ୍ରଣବ ଆରମ୍ଭରେ ଯୋଗ କରି ସଦା ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଗୁରୂପଦେଶଂସଂଗମ୍ଯସୁଖଵାସେସୁଭୂତଲେ ପୂର୍ଵପକ୍ଷେସମାରଭ୍ଯକୃଷ୍ଣଭୂତାଵଧିଦ୍ଵିଜାଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ନେଇ, ଭଲ ଭୂମିରେ ସୁଖରେ ବସି, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ,

ମାଘଂଭାଦ୍ରଂଵିଶିଷ୍ଟଂତୁସର୍ଵକାଲୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ଏକଵାରଂମିତାଶୀତୁଵାଗ୍ଯତୋନିଯତେଂଦ୍ରିଯଃ

ମାଘ ଓ ଭାଦ୍ର ମାସ ସମସ୍ତ ସମୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦିନକୁ ଏକଥର, ସମ୍ୟ ଖାଇ, ମନ୍ତ୍ର କହିବା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।