ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଭଗଵଂତଂମହାଦେଵଂ ଶିଵଲିଂଗଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଲୋକପ୍ରସଵିତାସୂର୍ଯସ୍ତଚ୍ଚିହ୍ନଂ ପ୍ରସଵାଦ୍ଭଵେତ୍

ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଲିଂଗାର୍ଥଗମକଂଚିହ୍ନଂଲିଂଗମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଥକୁ ବୁଝାଏ, ସେହି ଚିହ୍ନକୁ 'ଲିଙ୍ଗ' ବୋଲାଯାଏ।

ଲିଂଗମର୍ଥଂହିପୁରୁଷଂ ଶିଵଂଗମଯତୀତ୍ଯଦଃ ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋଶ୍ଚଚିହ୍ନସ୍ଯମେଲନଂଲିଂଗମୁଚ୍ଯତେ

ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପୁରୁଷର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, କାରଣ ଏହା ଶିବ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଚିହ୍ନର ଏକତାକୁ 'ଲିଙ୍ଗ' ବୋଲାଯାଏ।

ସ୍ଵଚିହ୍ନପୂଜନାତ୍ପ୍ରୀତଶ୍ଚିହ୍ନକାର୍ଯଂ ନ ଵୀଯତେ ଚିହ୍ନକାର୍ଯଂତୁଜନ୍ମାଦିଜନ୍ମାଦ୍ଯଂଵିନିଵର୍ତତେ

ନିଜ ଚିହ୍ନକୁ ପୂଜିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଚିହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚିହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ହଟିଯାଏ।

ପ୍ରାକୃତୈଃ ପୁରୁଷୈଶ୍ଚାପିବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରସଂଭଵୈଃ ଷୋଡଶୈରୁପଚାରୈଶ୍ଚ ଶିଵଲିଂଗଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ, ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଷୋଳ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଏଵମାଦିତ୍ଯଵାରେହିପୂଜାଜନ୍ମନିଵର୍ତିକା ଆଦିଵାରେମହାଲିଂଗଂପ୍ରଣଵେନୈଵପୂଜଯେତ୍

ଏଭଳି, ଆଦିତ୍ୟବାରରେ ପୂଜା କଲେ ଜନ୍ମ ହଟିଯାଏ; ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଆଦିଵାରେ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈରଭିଷେକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଗୋମଯଂଗୋଜଲଂକ୍ଷୀରଂଦଧ୍ଯାଜ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯକମ୍

ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଗୋମୟ, ଗୋମୂତ୍ର, ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଘିଅ — ଏହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ ବିଶେଷ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

କ୍ଷୀରାଦ୍ଯଂଚପୃଥକ୍ଚ୍ଚୈଵମଧୁନାଚେକ୍ଷୁସାରକୈଃ ଗଵ୍ଯକ୍ଷୀରାନ୍ନନୈଵେଦ୍ଯଂପ୍ରଣଵେନୈଵକାରଯେତ୍

ଦୁଧ ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ, ମଧୁ ଓ ଇଖୁରସ ସହିତ, ଗୋଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ନୈବେଦ୍ୟ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଣଵଂଧ୍ଵନିଲିଂଗଂତୁନାଦଲିଂଗଂସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ ବିଂଦୁଲିଂଗଂ ତୁ ଯଂତ୍ରଂସ୍ଯାନ୍ମକାରଂତୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍

ଧ୍ୱନି ର ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର; ନାଦ ର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂଭୂ; ବିନ୍ଦୁ ର ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ଯନ୍ତ୍ର, ଏବଂ 'ମ' ଅକ୍ଷର ସ୍ଥିର ଅଟେ।

ଉକାରଂଚରଲିଂଗଂସ୍ଯାଦକାରଂଗୁରୁଵିଗ୍ରହମ୍ ଷଡ୍ଲିଂଗପୂଜଯାନିତ୍ଯଂଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋନସଂଶଯଃ

'ଉ' ଅକ୍ଷର ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ; 'ଅ' ଅକ୍ଷର ଗୁରୁର ଆକୃତି। ଏହି ଛଅ ଲିଙ୍ଗକୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କଲେ, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।

ଶିଵସ୍ଯଭକ୍ତ୍ଯାପୂଜା ହି ଜନ୍ମମୁକ୍ତିକରୀନୃଣାମ୍ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାତ୍ପାଦମର୍ଧଂ ଵୈଭୂତିଧାରଣାତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ ମଣିଷର ଜନ୍ମ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଦ ମିଳେ, ଭସ୍ମ ଧାରଣ କଲେ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଦ ମିଳେ।

ତ୍ରିପାଦଂ ମଂତ୍ରଜାପ୍ଯାଚ୍ଚ ପୂଜଯା ପୂର୍ଣଭକ୍ତିମାନ୍ ଶିଵଲିଂଗଂ ଚ ଭକ୍ତଂ ଚ ପୂଜ୍ଯ ମୋକ୍ଷଂ ଲଭେନ୍ନରଃ

ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ତିନି ପଦ ମିଳେ; ପୂଜା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ଓ ଭକ୍ତକୁ ପୂଜିଲେ, ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଯ ଇମଂ ପଠତେ ଽଧ୍ଯାଯଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵା ସମାହିତଃ ତସ୍ଯୈଵ ଶିଵଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଵର୍ଧତେସୁଦୃଢା ଦ୍ଵିଜାଃ

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶିବଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ।

ପ୍ରଣଵସ୍ଯଚମାହାତ୍ମ୍ଯଂଷଡ୍ଲିଂଗସ୍ଯମହାମୁନେ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯପୂଜାଂଚକ୍ରମଶୋବ୍ରୂହିନଃପ୍ରଭୋ

ହେ ମହାମୁନି, ପ୍ରଣବର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଛଅ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ପୂଜା ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

ତପୋଧନୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଶ୍ନସ୍ତ୍ଵଯଂ କୃତଃ ଅସ୍ଯୋତ୍ତରଂମହାଦେଵୋଜାନାତିସ୍ମନଚାପରଃ

ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଏହାର ଉତ୍ତର କେବଳ ମହାଦେବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି।

ଅଥାପିଵକ୍ଷ୍ଯେତମହଂଶିଵସ୍ଯକୃପଯୈଵହି ଶିଵୋ ଽସ୍ମାକଂଚଯୁଷ୍ମାକଂରକ୍ଷାଂଗୃହ୍ଣାତୁଭୂରିଶଃ

ଏବେ ମୁଁ ଶିବଙ୍କର କୃପାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଶିବ ଆମ ଓ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବହୁ ଭଳି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ପ୍ରୋହିପ୍ରକୃତିଜାତସ୍ଯସଂସାରସ୍ଯମହୋଦଧେଃ ନଵଂ ନାଵାଂତରମିତି ପ୍ରଣଵଂ ଵୈ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ

ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସଂସାରର ବଡ଼ ସାଗରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରଣବକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ନୂତନ ନୌକା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ପ୍ରଃପ୍ରପଞ୍ଚୋନନାସ୍ତିଵୋ ଯୁଷ୍ମାକଂପ୍ରଣଵଂଵିଦୁଃ ପ୍ରକର୍ଷେଣନଯେଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷଂଵଃ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦୁଃ

‘ପ୍ର’ ଶବ୍ଦ ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ପ୍ରକାଶକୁ ଦର୍ଶାଏ; ଏହି ପ୍ରଣବ ଆପଣମାନଙ୍କର, କାରଣ ଏହା ଉଚ୍ଚତମ ଭାବେ ମୋକ୍ଷକୁ ନେଇଯାଏ।

ସ୍ଵଜାପକାନାଂଯୋଗିନାଂସ୍ଵମଂତ୍ରପୂଜକସ୍ଯଚ ସର୍ଵକର୍ମକ୍ଷଯଂକୃତ୍ଵାଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନଂତୁନୂତନମ୍

ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା, ଯୋଗୀ ଓ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରର ପୂଜାକାରୀମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଣବ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ନୂତନ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।

ତମେଵ ମାଯାରହିତଂ ନୂତନଂ ପରିଚକ୍ଷତେ ପ୍ରକର୍ଷେଣ ମହାତ୍ମାନଂ ନଵଂ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଵରୂପକମ୍

ଏହି ପ୍ରଣବ, ଯାହା ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ନୂତନ, ତାହାକୁ ମହାନ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନୂତନଂ ଵୈ କରୋତୀତି ପ୍ରଣଵଂ ତଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ପ୍ରଣଵଂଦ୍ଵିଵିଧଂପ୍ରୋକ୍ତଂସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ଥୂଲଵିଭେଦତଃ

ପ୍ରଣବ ସଦା ନୂତନ କରେ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି; ପ୍ରଣବକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ସ୍ଥୂଳ ଭେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ସୂକ୍ଷ୍ମମେକାକ୍ଷରଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଥୂଲଂ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ଵିଦୁଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମଵ୍ଯକ୍ତପଞ୍ଚାର୍ଣଂ ସୁଵ୍ଯକ୍ତାର୍ଣଂ ତଥେତରତ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବକୁ ଏକ ଅକ୍ଷର ବୋଲି ଜାଣିବା; ସ୍ଥୂଳକୁ ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅପ୍ରକଟ ପଞ୍ଚ ଧ୍ୱନି, ଅନ୍ୟଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରକଟ।

ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଯ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ହି ସର୍ଵସାରଂ ହି ତସ୍ଯହି ମଂତ୍ରେଣାର୍ଥାନୁସଂଧାନଂ ସ୍ଵଦେହଵିଲଯାଵଧି

ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବ ସମସ୍ତର ସାର; ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଥର ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଦେହ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ।

ସ୍ଵଦେହେଗଲିତେପୂର୍ଣଂଶିଵଂପ୍ରାପ୍ନୋତିନିଶ୍ଚଯଃ କେଵଲଂମଂତ୍ରଜାପୀତୁଯୋଗଂପ୍ରାପ୍ନୋତିନିଶ୍ଚଯଃ

ନିଜ ଦେହ ଶେଷ ହେଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏକତା ନିଶ୍ଚିତ।

ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟିଜାପୀତୁନିଶ୍ଚଯଂଯୋଗମାପ୍ନୁଯାତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମଂଚଦ୍ଵିଵିଧଂଜ୍ଞେଯଂହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘଵିଭେଦତଃ

ଛଅତିରିଶି କୋଟି ଜପ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଏକତା ମିଳେ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଣବକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର, ଛୋଟ ଓ ବଡ଼ ଭେଦରେ ଜାଣିବା।

ଅକାରଶ୍ଚ ଉକାରଶ୍ଚମକାରଶ୍ଚତତଃପରମ୍ ବିଂଦୁନାଦଯୁତଂ ତଦ୍ଧି ଶବ୍ଦକାଲକଲାନ୍ଵିତମ୍

ଏହି ପ୍ରଣବରେ ‘ଅ’, ‘ଉ’ ଓ ତାପରେ ‘ମ’ ଅଛି, ସହିତ ବିନ୍ଦୁ ଓ ନାଦ; ଏହା ଶବ୍ଦ ଓ ସମୟର ମାପରେ ଯୁକ୍ତ।

ଦୀର୍ଘପ୍ରଣଵମେଵଂହିଯୋଗିନାମେଵହୃଦ୍ଗତମ୍ ମକାରଂତଂତ୍ରିତତ୍ତ୍ଵଂ ହି ହ୍ରସ୍ଵପ୍ରଣଵ ଉଚ୍ଯତେ

ଏଭଳି, ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଣବକୁ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମକାରରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ହ୍ରସ୍ୱ ପ୍ରଣବକୁ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶିଵଃଶକ୍ତିସ୍ତଯୋରୈକ୍ଯଂମକାରଂତୁତ୍ରିକାତ୍ମକମ୍ ହ୍ରସ୍ଵମେଵଂହିଜାପ୍ଯଂସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯୈଷିଣାମ୍

ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ମକାରରେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହା ତିନି ରୂପର; ଏଭଳି ହ୍ରସ୍ୱ ପ୍ରଣବକୁ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୂଵାଯୁକନକାର୍ଣୋଦ୍ଯୋଃଶବ୍ଦାଦ୍ଯାଶ୍ଚତଥାଦଶ ଆଶାନ୍ଵଯେଦଶପୁନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଇତିକଥ୍ଯତେ

ଭୂମି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଦଶ ଦିଗରୁ ଦଶ ପ୍ରକାର ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶର ମୂଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।