ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପିତୃମାତୃସ୍ଵରୂପେଣଶିଵଲିଂଗଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଭର୍ଗଃ ପୁରୁଷରୂପୋ ହି ଭର୍ଗାପ୍ରକୃତିରୁଚ୍ଯତେ

ପିତା ଓ ମାତା ରୂପେ ଶିବଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଭର୍ଗ ପୁରୁଷର ରୂପ ବୋଲି ଓ ଭର୍ଗା ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଂତରଧିଷ୍ଠାନଂ ଗର୍ଭଃ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ସୁଵ୍ଯକ୍ତାଂତରଧିଷ୍ଠାନଂଗର୍ଭଃ ପ୍ରକୃତିରୁଚ୍ଯତେ

ଅପ୍ରକଟ ଅନ୍ତର୍ନିବାସ ଯାହାର, ସେହି ଗର୍ଭକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନ୍ତର୍ନିବାସ ଯାହାର, ସେହି ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପୁରୁଷତ୍ଵାଦିଗର୍ଭୋହିଗର୍ଭଵାଞ୍ଜନକୋଯତଃ ପୁରୁଷାତ୍ପ୍ରକୃତୋଯୁକ୍ତଂପ୍ରଥମଂଜନ୍ମକଥ୍ଯତେ

ଗର୍ଭ ପୁରୁଷ, କାରଣ ସେ ଉତ୍ପାଦକ। ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ଏକତ୍ର ହେଲେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

ପ୍ରକୃତେର୍ଵ୍ଯକ୍ତତାଂଯାତଂଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜନ୍ମ କଥ୍ଯତେ ଜନ୍ମଜଂତୁର୍ମୃତ୍ଯୁଜନ୍ମ ପୁରୁଷାତ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ

ପ୍ରକୃତି ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଜନ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀ, ପୁରୁଷ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଏ।

ଅନ୍ଯତୋଭାଵ୍ଯତେ ଽଵଶ୍ଯଂମାଯଯାଜନ୍ମକଥ୍ଯତେ ଜୀର୍ଯତେଜନ୍ମକାଲାଦ୍ଯତ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜୀଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଅନ୍ୟଥା, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଯାହା ଜନ୍ମିତ, ସମୟରେ ଶେଷ ହୁଏ, ଏହିପରି ଜୀବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜନ୍ମତେତନ୍ଯତେ ପାଶୈର୍ଜୀଵଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏଵ ହି ଜନ୍ମପାଶନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥଂଜନ୍ମଲିଂଗଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ଜନ୍ମ ମାନେ ଆତ୍ମାକୁ ବନ୍ଧନରେ ପକାଇ ଦିଏ; 'ଜୀବ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଏହି ଅଟୁଟ ବନ୍ଧନ। ଏହି ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନ ହଟାଇବା ପାଇଁ, ଜନ୍ମର ଚିହ୍ନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଭଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗଚ୍ଛତୀତ୍ଯର୍ଥାଦ୍ଭଗଃପ୍ରକୃତିରୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରାକୃତୈଃ ଶବ୍ଦମାତ୍ରାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରାକୃତେଂଦ୍ରିଯଭୋଜନାତ୍

'ଭ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧି ହେବା, ଏହିଥିରୁ 'ଭଗ' କୁ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲାଯାଏ। ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ଏହାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଭଗସ୍ଯେଦଂ ଭୋଗମିତି ଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ମୁଖ୍ଯତଃ ଶ୍ରୁତଃ ମୁଖ୍ଯୋ ଭଗସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିର୍ଭଗଵାଞ୍ଛିଵ ଉଚ୍ଯତେ

'ଭଗ' ର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭୋଗ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ; ଏହି ଅର୍ଥ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣାଯାଏ। ପ୍ରଧାନ 'ଭଗ' ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ 'ଭଗବାନ୍' ବୋଲାଯାଏ।

ଭଗଵାନ୍ଭୋଗଦାତାହିନା ଽନ୍ଯୋଭୋଗପ୍ରଦାଯକଃ ଭଗସ୍ଵାମୀଚଭଗଵାନ୍ଭର୍ଗ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେବୁଧୈଃ

ଭଗବାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ଭୋଗ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ; ଅନ୍ୟ କେହି ଏହି ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଭଗର ସ୍ୱାମୀକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମାନେ 'ଭର୍ଗ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଭଗେନସହିତଂଲିଂଗଂ ଭଗଂଲିଂଗେନସଂଯୁତମ୍ ଇହାମୁତ୍ରଚଭୋଗାର୍ଥଂନିତ୍ଯଭୋଗାର୍ଥମେଵ ଚ

ଭଗ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଭଗ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଭୋଗ ପାଇଁ, ଏବଂ ଚିରକାଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ଅଟୁଟ ଅଟେ।

ଭଗଵଂତଂମହାଦେଵଂ ଶିଵଲିଂଗଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଲୋକପ୍ରସଵିତାସୂର୍ଯସ୍ତଚ୍ଚିହ୍ନଂ ପ୍ରସଵାଦ୍ଭଵେତ୍

ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ଚିହ୍ନ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଲିଂଗାର୍ଥଗମକଂଚିହ୍ନଂଲିଂଗମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଥକୁ ବୁଝାଏ, ସେହି ଚିହ୍ନକୁ 'ଲିଙ୍ଗ' ବୋଲାଯାଏ।

ଲିଂଗମର୍ଥଂହିପୁରୁଷଂ ଶିଵଂଗମଯତୀତ୍ଯଦଃ ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯୋଶ୍ଚଚିହ୍ନସ୍ଯମେଲନଂଲିଂଗମୁଚ୍ଯତେ

ଲିଙ୍ଗ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପୁରୁଷର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, କାରଣ ଏହା ଶିବ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଚିହ୍ନର ଏକତାକୁ 'ଲିଙ୍ଗ' ବୋଲାଯାଏ।

ସ୍ଵଚିହ୍ନପୂଜନାତ୍ପ୍ରୀତଶ୍ଚିହ୍ନକାର୍ଯଂ ନ ଵୀଯତେ ଚିହ୍ନକାର୍ଯଂତୁଜନ୍ମାଦିଜନ୍ମାଦ୍ଯଂଵିନିଵର୍ତତେ

ନିଜ ଚିହ୍ନକୁ ପୂଜିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଚିହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଜନ୍ମ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚିହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ହଟିଯାଏ।

ପ୍ରାକୃତୈଃ ପୁରୁଷୈଶ୍ଚାପିବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରସଂଭଵୈଃ ଷୋଡଶୈରୁପଚାରୈଶ୍ଚ ଶିଵଲିଂଗଂପ୍ରପୂଜଯେତ୍

ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ, ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ଷୋଳ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଏଵମାଦିତ୍ଯଵାରେହିପୂଜାଜନ୍ମନିଵର୍ତିକା ଆଦିଵାରେମହାଲିଂଗଂପ୍ରଣଵେନୈଵପୂଜଯେତ୍

ଏଭଳି, ଆଦିତ୍ୟବାରରେ ପୂଜା କଲେ ଜନ୍ମ ହଟିଯାଏ; ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଆଦିଵାରେ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈରଭିଷେକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଗୋମଯଂଗୋଜଲଂକ୍ଷୀରଂଦଧ୍ଯାଜ୍ଯଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯକମ୍

ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଗୋମୟ, ଗୋମୂତ୍ର, ଦୁଧ, ଦହି ଓ ଘିଅ — ଏହି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ ବିଶେଷ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

କ୍ଷୀରାଦ୍ଯଂଚପୃଥକ୍ଚ୍ଚୈଵମଧୁନାଚେକ୍ଷୁସାରକୈଃ ଗଵ୍ଯକ୍ଷୀରାନ୍ନନୈଵେଦ୍ଯଂପ୍ରଣଵେନୈଵକାରଯେତ୍

ଦୁଧ ଓ ଏହା ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ, ମଧୁ ଓ ଇଖୁରସ ସହିତ, ଗୋଦୁଧ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ନୈବେଦ୍ୟ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଣଵଂଧ୍ଵନିଲିଂଗଂତୁନାଦଲିଂଗଂସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ ବିଂଦୁଲିଂଗଂ ତୁ ଯଂତ୍ରଂସ୍ଯାନ୍ମକାରଂତୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍

ଧ୍ୱନି ର ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର; ନାଦ ର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂଭୂ; ବିନ୍ଦୁ ର ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ଯନ୍ତ୍ର, ଏବଂ 'ମ' ଅକ୍ଷର ସ୍ଥିର ଅଟେ।

ଉକାରଂଚରଲିଂଗଂସ୍ଯାଦକାରଂଗୁରୁଵିଗ୍ରହମ୍ ଷଡ୍ଲିଂଗପୂଜଯାନିତ୍ଯଂଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋନସଂଶଯଃ

'ଉ' ଅକ୍ଷର ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ; 'ଅ' ଅକ୍ଷର ଗୁରୁର ଆକୃତି। ଏହି ଛଅ ଲିଙ୍ଗକୁ ନିତ୍ୟ ପୂଜା କଲେ, ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।

ଶିଵସ୍ଯଭକ୍ତ୍ଯାପୂଜା ହି ଜନ୍ମମୁକ୍ତିକରୀନୃଣାମ୍ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣାତ୍ପାଦମର୍ଧଂ ଵୈଭୂତିଧାରଣାତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ ମଣିଷର ଜନ୍ମ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଦ ମିଳେ, ଭସ୍ମ ଧାରଣ କଲେ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧ ପଦ ମିଳେ।

ତ୍ରିପାଦଂ ମଂତ୍ରଜାପ୍ଯାଚ୍ଚ ପୂଜଯା ପୂର୍ଣଭକ୍ତିମାନ୍ ଶିଵଲିଂଗଂ ଚ ଭକ୍ତଂ ଚ ପୂଜ୍ଯ ମୋକ୍ଷଂ ଲଭେନ୍ନରଃ

ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ତିନି ପଦ ମିଳେ; ପୂଜା ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗ ଓ ଭକ୍ତକୁ ପୂଜିଲେ, ମଣିଷ ମୁକ୍ତି ପାଏ।

ଯ ଇମଂ ପଠତେ ଽଧ୍ଯାଯଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵା ସମାହିତଃ ତସ୍ଯୈଵ ଶିଵଭକ୍ତିଶ୍ଚ ଵର୍ଧତେସୁଦୃଢା ଦ୍ଵିଜାଃ

ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶିବଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ।

ପ୍ରଣଵସ୍ଯଚମାହାତ୍ମ୍ଯଂଷଡ୍ଲିଂଗସ୍ଯମହାମୁନେ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯପୂଜାଂଚକ୍ରମଶୋବ୍ରୂହିନଃପ୍ରଭୋ

ହେ ମହାମୁନି, ପ୍ରଣବର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଛଅ ପ୍ରକାର ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ପୂଜା ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

ତପୋଧନୈର୍ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଶ୍ନସ୍ତ୍ଵଯଂ କୃତଃ ଅସ୍ଯୋତ୍ତରଂମହାଦେଵୋଜାନାତିସ୍ମନଚାପରଃ

ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଏହାର ଉତ୍ତର କେବଳ ମହାଦେବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି।

ଅଥାପିଵକ୍ଷ୍ଯେତମହଂଶିଵସ୍ଯକୃପଯୈଵହି ଶିଵୋ ଽସ୍ମାକଂଚଯୁଷ୍ମାକଂରକ୍ଷାଂଗୃହ୍ଣାତୁଭୂରିଶଃ

ଏବେ ମୁଁ ଶିବଙ୍କର କୃପାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଶିବ ଆମ ଓ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବହୁ ଭଳି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

ପ୍ରୋହିପ୍ରକୃତିଜାତସ୍ଯସଂସାରସ୍ଯମହୋଦଧେଃ ନଵଂ ନାଵାଂତରମିତି ପ୍ରଣଵଂ ଵୈ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ

ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସଂସାରର ବଡ଼ ସାଗରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ପ୍ରଣବକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ନୂତନ ନୌକା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ପ୍ରଃପ୍ରପଞ୍ଚୋନନାସ୍ତିଵୋ ଯୁଷ୍ମାକଂପ୍ରଣଵଂଵିଦୁଃ ପ୍ରକର୍ଷେଣନଯେଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ମୋକ୍ଷଂଵଃ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦୁଃ

‘ପ୍ର’ ଶବ୍ଦ ଏହି ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ପ୍ରକାଶକୁ ଦର୍ଶାଏ; ଏହି ପ୍ରଣବ ଆପଣମାନଙ୍କର, କାରଣ ଏହା ଉଚ୍ଚତମ ଭାବେ ମୋକ୍ଷକୁ ନେଇଯାଏ।

ସ୍ଵଜାପକାନାଂଯୋଗିନାଂସ୍ଵମଂତ୍ରପୂଜକସ୍ଯଚ ସର୍ଵକର୍ମକ୍ଷଯଂକୃତ୍ଵାଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନଂତୁନୂତନମ୍

ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିବା, ଯୋଗୀ ଓ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରର ପୂଜାକାରୀମାନେ ପାଇଁ, ପ୍ରଣବ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ନଶ୍ୱନ କରି, ନୂତନ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।