ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ଚ ପରାର୍ଥଂ ଚ ଦେଵତାର୍ଥଂ ଵିଶେଷତଃ ଆନୀଯମାନସଲିଲମାତ୍ତପୁଷ୍ପଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ

ନିଜ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଓ ବିଶେଷ କରି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ, ସେମାନେ ସଦା ଜଳ ଓ ତାଜା ଫୁଲ ଆଣିଥିଲେ ।

ଅଂତର୍ଜଲଶିଲାରୂଢୈର୍ନୀଚାନାଂ ସ୍ପର୍ଶଶଂକଯା ଆଚାରଵଦ୍ଭିର୍ମୁନିଭିଃ କୃତଭସ୍ମାଂଗଧୂସରୈଃ

କେହି ଜଳ ଭିତରେ ପଥର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଛୁଇଁବାର ଭୟରେ, ଆଚାର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ, ଦେହରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଥିଲେ ।

ଇତସ୍ତତୋ ଽପ୍ସୁ ମଜ୍ଜଦ୍ଭିରିଷ୍ଟଶିଷ୍ଟୈଃ ଶିଲାଗତୈଃ ତିଲୈଶ୍ଚ ସାକ୍ଷତୈଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତଦର୍ଭପଵିତ୍ରକୈଃ

ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି, କେହି ଜଳରେ ଡୁବିବା କିମ୍ବା ବାହାରିବା, କେହି ପଥର ଉପରେ ବସି, ତିଳ ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଫୁଲ ଓ ପବିତ୍ର ଦର୍ଭା ପତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲେ ।

ଦେଵାଦ୍ଯମୃଷିମଧ୍ଯଂ ଚ ନିର୍ଵର୍ତ୍ଯ ପିତୃତର୍ପଣମ୍ ନିଵେଦଯେଦଭିଜ୍ଞେଭ୍ଯୋ ନିତ୍ଯସ୍ନାନଗତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍

ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରି, ସେମାନେ ଏହି ଜଳ ଜ୍ଞାନୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ ।

ସ୍ଥାନେସ୍ଥାନେ କୃତାନେକବଲିପୁଷ୍ପସମୀରଣୈଃ ସୌରାର୍ଘ୍ଯପୂର୍ଵଂ କୁର୍ଵଦ୍ଭିଃସ୍ଥଂଡଲେଭ୍ଯର୍ଚନାଦିକମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ପଙ୍କା ଝଲାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ ଦେଇ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ଅଲତାରରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିନ୍ନିମଜ୍ଜଦୁନ୍ମଜ୍ଜତ୍ପ୍ରସ୍ରସ୍ତଗଜଯୂଥପମ୍ କ୍ଵଚିଚ୍ଚ ତୃଷଯାଯାତମୃଗୀମୃଗତୁରଂଗମମ୍

କେଉଁଠି ଭାଗ ଭାଗ ହାତୀ ଡୁବିବା ଓ ବାହାରିବା, କେଉଁଠି ତୃଷ୍ଣାରେ ହରିଣ, କୃଷ୍ଣସାର ଓ ଘୋଡ଼ା ଆସୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିତ୍ପୀତଜନୋତ୍ତୀର୍ଣମଯୂରଵରଵାରଣମ୍ କ୍ଵଚିତ୍କୃତତଟାଘାତଵୃଷପ୍ରତିଵୃଷୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍

ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି, ପିଇ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ମୟୂର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ, ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ତଟ ମାରିଥିବା ବୃଷ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମୁହାଁ ଦେଇ ଚମକୁଥିଲେ ।

କ୍ଵଚିତ୍କାରଂଡଵରଵୈଃ କ୍ଵଚିତ୍ସାରସକୂଜିତୈଃ କ୍ଵଚିଚ୍ଚ କୋକନିନଦୈଃ କ୍ଵଚିଦ୍ଭ୍ରମରଗୀତିଭିଃ

କେଉଁଠି କାରଣ୍ଡବ ହଁସ ରବ, କେଉଁଠି ସାରସ ଚିତ୍କାର, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି କୋକିଳ ନିସ୍ୱନ, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଭ୍ରମର ଗୀତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା ।

ସ୍ନାନପାନାଦିକରଣୈଃ ସ୍ଵସଂପଦ୍ଦ୍ରୁମଜୀଵିଭିଃ ପ୍ରଣଯାତ୍ପ୍ରାଣିଭିସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଷମାଣମିଵାସକୃତ୍

ଗଛରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ନାନ, ପାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ସହ ପ୍ରେମରେ ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ତରଙ୍ଗ କଥା କରୁଥିବା ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ ।

କୂଲଶାଖିଶିଖାଲୀନକୋକିଲାକୁଲକୂଜିତୈଃ ଆତପୋପହତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନାମଂତ୍ରଯଦିଵାନିଶମ୍

କୂଳର ଶାଖା ଶିଖାରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ କୋକିଳ ରବରେ ଭରିଯାଇ, ଦିନ ରାତି ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ, ତାପରେ କ୍ଳାନ୍ତ ।

ଉତ୍ତରେ ତସ୍ଯ ସରସସ୍ତୀରେ କଲ୍ପତରୋରଧଃ ଵେଦ୍ଯାଂ ଵଜ୍ରଶିଲାମଯ୍ଯାଂ ମୃଦୁଲେ ମୃଗଚର୍ମଣି

ସେ ହ୍ରଦର ଉତ୍ତର ତୀରରେ, କଳ୍ପତରୁ ତଳେ, ବଜ୍ର ପଥରର ଭୂମିରେ, ମୃଦୁ ମୃଗଚର୍ମ ଉପରେ—

ସନତ୍କୁମାରମାସୀନଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ବାଲଵପୁର୍ଧରମ୍ ତତ୍କାଲମାତ୍ରୋପରତଂ ସମାଧେରଚଲାତ୍ମନଃ

ସନତ୍କୁମାର ଏଠାରେ ବସିଥିଲେ, ସଦା ଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମାଧିରୁ ଏମାତ୍ର ଉଠି, ମନ ଅଚଳ ।

ଉପାସ୍ଯମାନଂ ମୁନିଭିର୍ଯୋଗୀଂଦ୍ରୈରପି ପୂଜିତମ୍ ଦଦୃଶୁର୍ନୈମିଷେଯାସ୍ତେ ପ୍ରଣତାଶ୍ଚୋପତସ୍ଥିରେ

ମୁନିମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା, ନୈମିଷ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି ଆଗକୁ ଆସିଥିଲେ ।

ଯାଵତ୍ପୃଷ୍ଟଵତେ ତସ୍ମୈ ପ୍ରୋଚୁଃ ସ୍ଵାଗତକାରଣମ୍ ତୁମୁଲଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ତାଵଦ୍ଦିଵି ଦୁଂଦୁଭିନିସ୍ଵନଃ

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଆସିବାର କାରଣ ପଚାରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଆକାଶରେ ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳର ଉତ୍ତେଜିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।

ଦଦୃଶେ ତତ୍କ୍ଷଣେ ତସ୍ମିନ୍ଵିମାନଂ ଭାନୁସନ୍ନିଭମ୍ ଗଣେଶ୍ଵରୈରସଂଖ୍ଯେଯୈଃ ସଂଵୃତଂ ଚ ସମଂତତଃ

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ବିମାନ ଦେଖାଗଲା, ଯାହା ଚାରିପାଖରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣପତିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

ଅପ୍ସରୋଗଣସଂକୀର୍ଣଂ ରୁଦ୍ରକନ୍ଯାଭିରାଵୃତମ୍ ମୃଦଂଗମୁରଜୋଦ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ଵେଣୁଵୀଣାରଵାନ୍ଵିତମ୍

ସେ ବିମାନରେ ଅନେକ ଅପ୍ସରାମାନେ ଥିଲେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରିଥିଲେ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ମୁରଜ ର ଧ୍ୱନି, ବାଂଶୀ ଓ ବୀଣାର ସୁର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।

ଚିତ୍ରରତ୍ନଵିତାନାଢ୍ଯଂ ମୁକ୍ତାଦାମଵିରାଜିତମ୍ ମୁନିଭିସ୍ସିଦ୍ଧଗଂଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷଚାରଣକିନ୍ନରୈଃ

ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଛତା ଓ ମୁକ୍ତାମାଳାର ଶୋଭାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଚାରଣ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିଶ୍ଚୈଵ ଗାଯଦ୍ଭିର୍ଵାଦଯଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସଂଵୃତମ୍ ଵୀରଗୋଵୃଷଚିହ୍ନେନ ଵିଦ୍ରମଦ୍ରୁମଯଷ୍ଟିନା

ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ବୀର ବୃଷଭ ଚିହ୍ନ ଓ ବିଦ୍ରମ ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା।

କୃତଗୋପୁରସତ୍କାରଂ କେତୁନା ମାନ୍ଯହେତୁନା ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵିମାନସ୍ଯ ଚାମରଦ୍ଵିତଯାଂତରେ

ଉଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଏହି ବିମାନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୁଇଟି ଚାମର ମଧ୍ୟରେ,

ଛତ୍ତ୍ରସ୍ଯ ମଣିଦଂଡସ୍ଯ ଚଂଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଶୁଚେରଧଃ ଦିଵ୍ଯସିଂହାସନାରୂଢଂ ଦେଵ୍ଯା ସୁଯଶଯା ସହ

ମଣିର ଦଣ୍ଡ ଓ ଧଳା ଛତା ତଳେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଭ୍ର, ଦେବୀ ସୁଯଶା ସହିତ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ।

ଶ୍ରିଯା ଚ ଵପୁଷା ଚୈଵ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାପି ଵିଲୋଚନୈଃ ପ୍ରାକାରୈରଭିକୃତ୍ଯାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାପକଂ ପ୍ରଭୋଃ

ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରିଚୟ ସୂଚକ ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ।

ଅଵିଲଂଘ୍ଯ ଜଗତ୍କର୍ତୁରାଜ୍ଞାପନମିଵାଗତମ୍ ସର୍ଵାନୁଗ୍ରହଣଂ ଶଂଭୋଃ ସାକ୍ଷାଦିଵ ପୁରଃସ୍ଥିତମ୍

ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଅଟୁଟ ଆଜ୍ଞା ଉପସ୍ଥିତ, ଶିବଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୟା ସାକ୍ଷାତ୍ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଶିଲାଦତନଯଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରୀମଚ୍ଛୂଲଵରାଯୁଧମ୍ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଗଣାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରମିଵାପରମ୍

ଶିଳାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍ୱୟଂ, ଶ୍ରୀମତ୍ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବରାହ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶିବଙ୍କ ଗଣପତିମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାପି ଵିଧାତ୍ଃଣାଂ ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହକ୍ଷମମ୍ ଚତୁର୍ବାହୁମୁଦାରାଂଗଂ ଚନ୍ଦ୍ରରେଖାଵିଭୂଷିତମ୍

ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିମ୍ବା କୃପା କରିପାରିବା ଶକ୍ତି, ଚାରିଟି ହାତ, ଉଦାର ଦେହ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭୂଷିତ।

କଂଠେ ନାଗେନ ମୌଲୌ ଚ ଶଶାଂକେନାପ୍ଯଲଂକୃତମ୍ ସଵିଗ୍ରହମିଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସାମର୍ଥ୍ଯମିଵ ସକ୍ରିଯମ୍

ଗଳାରେ ସର୍ପ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କାର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଓ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଶକ୍ତି ସହିତ।

ସମାପ୍ତମିଵ ନିର୍ଵାଣଂ ସର୍ଵଜ୍ଞମିଵ ସଂଗତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ସହର୍ଷିଭିଃ

ମୁକ୍ତି ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଜ୍ଞାନ ଯେପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତସ୍ଥୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରୁତ୍ଥାଯ ତସ୍ଯାତ୍ମାନମିଵାର୍ପଯନ୍ ଅଥ ତତ୍ରାଂତରେ ତସ୍ମିନ୍ଵିମାନେ ଚାଵନିଂ ଗତେ

ସେ ଉଠି ହାତ ଯୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ନିଜକୁ ନିଜେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହିପରି, ବିମାନଟି ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲା।

ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଦେଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ଵ୍ଯଜ୍ଞାପଯନ୍ମୁନୀମ୍ ଷଟ୍କୁଲୀଯା ଇମେ ଦୀର୍ଘଂ ନୈମିଷେ ସତ୍ରମାସ୍ଥିତାଃ ଆଗତା ବ୍ରହ୍ମଣାଦିଷ୍ଟାଃ ପୂର୍ଵମେଵାଭିକାଂକ୍ଷଯା

ଦେବଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ତୁତି କରି, ସେ ମୁନିମାନୋଁକୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଛଅ ଗୋତ୍ର ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଥିଲା।'

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ନଂଦୀଛିତ୍ତ୍ଵା ପାଶାନ୍ଦୃଷ୍ଟିପାତେନ ସଦ୍ଯଃ ଶୈଵଂ ଧର୍ମଂ ଚୈଶ୍ଵରଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭୂଯୋ ଦେଵପାର୍ଶ୍ଵଂ ଜଗାମ

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦି ଦୃଷ୍ଟିପାତରେ ସେମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ, ତୁରନ୍ତ ଶିବ ଧର୍ମ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ଦେଇ, ପୁନି ଦେବମାନୋଁ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।