ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମାଶ୍ରଯଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ନାପରଂ ପରମାର୍ଥତଃ ଯଦ୍ଵା ସଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନଂ ତତ୍ସାକାରସମାଶ୍ରଯମ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟ ଛାଡି ହୁଏ; ପରମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଠାରେ ତାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। କିମ୍ବା, ବିଷୟ ସହିତ ଧ୍ୟାନ ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।

ନିରାକାରାତ୍ମସଂଵିତ୍ତିର୍ଧ୍ଯାନଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ମତମ୍ ନିର୍ବୀଜଂ ଚ ସବୀଜଂ ଚ ତଦେଵ ଧ୍ଯାନମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟ ଛାଡି ହୁଏ, ତାହା ନିରାକାର ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ବିଜ ସହିତ କିମ୍ବା ବିଜ ଛାଡି, ଏହି ଧ୍ୟାନ ଏକାଟିକୁ ହିଁ କୁହାଯାଏ।

ନିରାକାରଶ୍ରଯତ୍ଵେନ ସାକାରାଶ୍ରଯତସ୍ତଥା ତସ୍ମାତ୍ସଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନମାଦୌ କୃତ୍ଵା ସବୀଜକମ୍

ନିରାକାର ଓ ସାକାର ଦୁଇଟିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆରମ୍ଭରେ ବିଜ ସହିତ ବିଷୟଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂତେ ନିର୍ଵିଷଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ନିର୍ବୀଜଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧଯେ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯଂତି ଦେଵ୍ଯାଃ ଶାଂତ୍ଯାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍

ଶେଷରେ ବିଷୟ ଛାଡି, ବିଜ ଛାଡି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଶ୍ୱାସ-ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଶା କ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ଶାଂତିଃ ପ୍ରଶାଂତିର୍ଦୀପ୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍ ଶମଃ ସର୍ଵାପଦାଂ ଚୈଵ ଶାଂତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଶାନ୍ତି, ଗଭୀର ଶାନ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ପରମ ପ୍ରସାଦ—ଏହିଗୁଡିକୁ ଶାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଶମନ।

ତମସୋ ଽନ୍ତବହିର୍ନାଶଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ପରିଗୀଯତେ ବହିରନ୍ତଃପ୍ରକାଶୋ ଯୋ ଦୀପ୍ତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଭିତର ବାହାର ଅନ୍ଧକାରର ନାଶକୁ ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଭିତର ଓ ବାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଦୀପ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଵସ୍ଥତା ଯା ତୁ ସା ବୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରସାଦଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ କାରଣାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରାଣି ଚ

ଯେ ସ୍ଥିତି ସ୍ୱସ୍ଥତା ଦେଉଛି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ ପ୍ରସାଦ ବୋଲି କହନ୍ତି; ସମସ୍ତ କାରଣ, ବାହାର ଓ ଭିତରର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରସାଦତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରସନ୍ନାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ତଥା ଧ୍ଯେଯଂ ଯଦ୍ଵା ଧ୍ଯାନପ୍ରଯୋଜନମ୍ ଏତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ସମାଚରେତ୍

ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚାରିଟି—ଧ୍ୟାତା, ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟେୟ ବା ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ସହଜରେ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ; ଏହି ଚାରିଟିକୁ ଜାଣି, ଧ୍ୟାତା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସଂପନ୍ନୋ ନିତ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରମାନସଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଧ୍ଯାତା ସଦ୍ଭିରୁଦାହୃତଃ

ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଭରିପୁର, ଯାହାର ମନ ସଦା ଅବିଚଳିତ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ଧାରଣ କରେ, ସେଉଁଠିକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଧ୍ୟାତା ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଧ୍ଯୈ ଚିଂତାଯାଂ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁଃ ଶିଵଚିଂତା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ଧ୍ୟାନର ମୂଳ ହେଉଛି ଚିନ୍ତନ; ଶିବଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଚିନ୍ତା କରିବା।

ଯୋଗାଭ୍ଯାସସ୍ତଥାଲ୍ପେ ଽପି ଯଥା ପାପଂ ଵିନାଶଯେତ୍ ଧ୍ଯାଯତଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ଅଳ୍ପ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ତି କରେ, ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ଅଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତେନ ମନସା ଧ୍ଯାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଯାହା ଅବିକ୍ଷିପ୍ତ ମନରେ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବୁଦ୍ଧିପ୍ରଵାହରୂପସ୍ଯ ଧ୍ଯାନସ୍ଯାସ୍ଯାଵଲଂବନମ୍ ଧ୍ଯେଯମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିସ୍ତଚ୍ଚ ସାଂବଃ ସ୍ଵଯଂ ଶିଵଃ

ବୁଦ୍ଧିର ଧାରା ଭାବର ଧ୍ୟାନର ଆଧାର ଯାହା, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ ଧ୍ୟେୟ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏହି ଧ୍ୟେୟ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ସହଧର୍ମିଣୀ।

ଵିମୁକ୍ତିପ୍ରତ୍ଯଯଂ ପୂର୍ଣମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାଣିମାଦିକମ୍ ଶିଵଧ୍ଯାନସ୍ଯ ପୂର୍ଣସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦୁକ୍ତଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍

ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନର ସିଧାସଳଖ ଫଳ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଓ ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତି।

ଯସ୍ମାତ୍ସୌଖ୍ଯଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଧ୍ଯାନାଦଭଯମାପ୍ନୁଯାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଧ୍ଯାନଯୁକ୍ତୋ ଭଵେନ୍ନରଃ

ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୟମୁକ୍ତି ମିଳେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ କଥା ଛାଡି ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।

ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନଂ ଵିନା ଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନମଯୋଗିନଃ ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯସ୍ଯାସ୍ତି ତୀର୍ଣସ୍ତେନ ଭଵାର୍ଣଵଃ

ଧ୍ୟାନ ଛାଡ଼ି ଜ୍ଞାନ ହୁଏନାହିଁ, ଧ୍ୟାନ ବିନା ଯୋଗୀ ହୁଏନାହିଁ । ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁ ଅଛି, ସେ ଲୋକ ଭବସାଗରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ ।

ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରସନ୍ନମେକାଗ୍ରମଶେଷୋପାଧିଵର୍ଜିତମ୍ ଯୋଗାଭ୍ଯାସେନ ଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନସ୍ତ୍ଵେଵ ସିଧ୍ଯତି

ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ, ଏକାଗ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଅପାଧି ରହିତ, ସେଠିକି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲାଗିଥିବା ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଖରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ।

ପ୍ରକ୍ଷୀଣାଶେଷପାପାନାଂ ଜ୍ଞାନେ ଧ୍ଯାନେ ଭଵେନ୍ମତିଃ ପାପୋପହତବୁଦ୍ଧୀନାଂ ତଦ୍ଵାର୍ତାପି ସୁଦୁର୍ଲଭା

ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥାଏ । ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ପାପରେ ଅବୃତ, ସେମାନେ ଏହାର କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ।

ଯଥାଵହ୍ନିର୍ମହାଦୀପ୍ତଃ ଶୁଷ୍କମାର୍ଦ୍ରଂ ଚ ନିର୍ଦହେତ୍ ତଥା ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ଧ୍ଯାନାଗ୍ନିର୍ଦହତେ କ୍ଷଣାତ୍

ଯେପରି ଭଲି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା ଓ ଭିଜା ଦୁହିଁ ପଦାର୍ଥକୁ ପୁଡ଼ିଦେଉଛି, ସେପରି ଧ୍ୟାନର ଅଗ୍ନି ଭଲ ଓ ଖରାପ କର୍ମକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦହିଦେଉଛି ।

ଅତ୍ଯଲ୍ପୋ ଽପି ଯଥା ଦୀପଃ ସୁମହନ୍ନାଶଯେତ୍ତମଃ ଯୋଗାଭ୍ଯାସସ୍ତଥାଲ୍ପୋ ଽପି ମହାପାପଂ ଵିନାଶଯେତ୍

ଯେପରି ଅତି ଛୋଟ ଦୀପ ମଧ୍ୟ ଭାରି ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିପାରେ, ସେପରି ଅଳ୍ପ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଭାରି ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରିଦେଉଛି ।

ଧ୍ଯାଯତଃ କ୍ଷଣମାତ୍ରଂ ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରମେଶ୍ଵରମ୍ ଯଦ୍ଭଵେତ୍ସୁମହଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍ତସ୍ଯାଂତୋ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଠି ମିଳୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳର ସୀମା ନାହିଁ ।

ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନସମଂ ତୀର୍ଥଂ ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନସମଂ ତପଃ ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନସମୋ ଯଜ୍ଞସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସମାଚରେତ୍

ଧ୍ୟାନ ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଧ୍ୟାନ ସମାନ କୌଣସି ତପ ନାହିଁ, ଧ୍ୟାନ ସମାନ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ । ଏହିଯୋଗୁଁ ମନୁଷ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ତୀର୍ଥାନି ତୋଯପୂର୍ଣାନି ଦେଵାନ୍ପାଷାଣମୃନ୍ମଯାନ୍ ଯୋଗିନୋ ନ ପ୍ରପଦ୍ଯଂତେ ସ୍ଵାତ୍ମପ୍ରତ୍ଯଯକାରଣାତ୍

ଯୋଗୀମାନେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ପାଥର କିମ୍ବା ମାଟିର ଦେବତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେନ୍ତିନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ।

ଯୋଗିନାଂ ଚ ଵପୁଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମୈଶ୍ଵରମ୍ ଯଥା ସ୍ଥୂଲମଯୁକ୍ତାନାଂ ମୃତ୍କାଷ୍ଠାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍

ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ସ୍ୱୟଂ ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଯୋଗ ନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମାଟି କିମ୍ବା କାଠର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖନ୍ତି ।

ଯଥେହାଂତଶ୍ଚରା ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ବହିଶ୍ଚରାଃ ତଥାଂତର୍ଧ୍ଯାନନିରତାଃ ପ୍ରିଯାଶ୍ଶଂଭୋର୍ନ କର୍ମିଣଃ

ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରିୟ, ବାହାରେ ଥିବା ନୁହଁନ୍ତି, ସେପରି ଅନ୍ତର୍ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗିଥିବା ଲୋକମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ନୁହଁନ୍ତି ।

ବହିସ୍କରା ଯଥା ଲୋକେ ନାତୀଵ ଫଲଭୋଗିନଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରେନ୍ଦ୍ରଭଵନେ ତଦ୍ଵଦତ୍ରାପି କର୍ମିଣଃ

ଯେମିତି ବାହାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ଦେଖାଯିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଫଳ ଭୋଗ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏଠି ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏମିତି ।

ଯଦ୍ଯଂତରା ଵିପଦ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନଯୋଗାର୍ଥମୁଦ୍ଯତଃ ଯୋଗସ୍ଯୋଦ୍ଯୋଗମାତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି

ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବିଘ୍ନ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଯୋଗର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ।

ଅନୁଭୂଯ ସୁଖଂ ତତ୍ର ସ ଜାତୋ ଯୋଗିନାଂ କୁଲେ ଜ୍ଞାନଯୋଗଂ ପୁନର୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ସଂସାରମତିଵର୍ତତେ

ସେଠାରେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ଯୋଗୀଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ପୁଣି ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗ ପାଇଁ, ସେ ସଂସାରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ।

ଜିଜ୍ଞାସୁରପି ଯୋଗସ୍ଯ ଯାଂ ଗତିଂ ଲଭତେ ନରଃ ନ ତାଂ ଗତିମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵୈରପି ମହାମଖୈଃ

ଯେଉଁ ମଣିଷ ମାତ୍ର ଯୋଗ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଏ, ସେଠିକୁ ସମସ୍ତ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ ।