ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯସ୍ଥାରଵିନ୍ଦସ୍ଯ କ୍ରମାଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମାନଵର୍ଣେ ଚ ପର୍ଣେ ଵର୍ଣାଵସାନକେ

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟର ପଦ୍ମର ଭିତରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ଦିଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତଡିତ୍ ରଙ୍ଗର ପତ୍ର ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ଅକ୍ଷରର ଶେଷ ଅଛି।

ଷୋଡଶାରସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ସ୍ଵରାଃ ଷୋଡଶ ତାନି ଵୈ ପୂର୍ଵାଦୀନି କ୍ରମାଦେତତ୍ପଦ୍ମଂ କନ୍ଦସ୍ଯ ମୂଲତଃ

ଷୋଳଟି ପତ୍ର ମାନେ ଷୋଳଟି ସ୍ୱର, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହି ପଦ୍ମ କନ୍ଦର ମୂଳରେ ଅଛି।

କକାରାଦିଟକାରାଂତା ଵର୍ଣାଃ ପର୍ଣାନ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍

‘କ’ ରୁ ‘ଠ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ପତ୍ରରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ଗୋକ୍ଷୀରଧଵଲସ୍ଯୋକ୍ତା ଡାଦିଫାନ୍ତା ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଗୋଦୁଧ ଭଳି ଧଳା ପଦ୍ମରେ ‘ଡ’ ରୁ ‘ଫ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖାଯାଇଛି।

ଵିଧୂମାଂଗାରଵର୍ଣସ୍ଯ ଵର୍ଣା ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଲାନ୍ତିମାଃ ମୂଲାଧାରାରଵିଂଦସ୍ଯ ହେମାଭସ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଵକାରାଦିସକାରାନ୍ତା ଵର୍ଣାଃ ପର୍ଣମଯାଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ‘ବ’ ରୁ ‘ଲ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ମୂଳାଧାରର ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ‘ଵ’ ରୁ ‘ସ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ପତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଏତେଷ୍ଵଥାରଵିଂଦେଷୁ ଯତ୍ରୈଵାଭିରତଂ ମନଃ ତତ୍ରୈଵ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ଚିଂତଯେଦ୍ଧୀରଯା ଧିଯା

ଏହି ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ମନ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲଗି ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରମମଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସମଂତତଃ ଶୁଦ୍ଧଦୀପଶିଖାକାରଂ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପୂର୍ଣମଣ୍ଡିତମ୍

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଏକ ନିର୍ମଳ ଆକାରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଆକାରରେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୂଷିତ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦୁରେଖାସମାକାରଂ ତାରାରୂପମଥାପି ଵା ନୀଵାରଶୂକସ୍ସଦୃଶଂ ବିସସୁତ୍ରାଭମେଵ ଵା

ଏହା ଚାନ୍ଦ୍ରର ଧାଡ଼ି, ତାରା ଆକାର, ଚାଉଳ ଦାଣା, କିମ୍ବା ବିସର ତନ୍ତୁ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ।

କଦମ୍ବଗୋଲକାକାରଂ ତୁଷାରକଣିକୋପମମ୍ କ୍ଷିତ୍ଯାଦିତତ୍ତ୍ଵଵିଜଯଂ ଧ୍ଯାତା ଯଦ୍ଯପି ଵାଞ୍ଛତି

କଦମ୍ବ ଫୁଲର ଗୋଲା, କିମ୍ବା ତୁଷାର ଫୁଟିକା ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ; ଯଦି କେହି ଭୂମି ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ଅଧିକାର ଚାହେ, ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଧିପାମେଵ ମୂର୍ତିଂ ସ୍ଥୂଲାଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍ ସଦାଶିଵାଂତା ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯଭଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିପତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଷ୍ଟୂଳ ଆକାରରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ, ସଦାଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତି ଅଛନ୍ତି।

ଶିଵସ୍ଯ ମୂର୍ତଯଃ ସ୍ଥୂଲାଃ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ଵିନିଶ୍ଚିତାଃ ଘୋରା ମିଶ୍ରା ପ୍ରଶାନ୍ତାଶ୍ଚ ମୂର୍ତଯସ୍ତା ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ

ଶିବଙ୍କର ଷ୍ଟୂଳ ଆକାରଗୁଡିକ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ; ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଆକାରଗୁଡିକ ମୁନିଶ୍ବରମାନେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି।

ଫଲାଭିଲାଷରହିତୈଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତାଵିଶାରଦୈଃ ଘୋରାଶ୍ଚେଚ୍ଚିଂତିତାଃ କୁର୍ଯୁଃ ପାପରୋଗପରିକ୍ଷଯମ୍

ଫଳ ଆଶା ନଥିବା, ଧ୍ୟାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଏହି ଆକାରଗୁଡିକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ପାପ ଓ ରୋଗକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ଚିରେଣ ମିଶ୍ରେ ସୌମ୍ଯେ ତୁ ନ ସଦ୍ଯୋ ନ ଚିରାଦପି ସୌମ୍ଯେ ମୁକ୍ତିର୍ଵିଶେଷେଣ ଶାଂତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରସିଧ୍ଯତି

ମିଶ୍ର କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ଆକାରର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ମୁକ୍ତି ତୁରନ୍ତ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ମିଳେନାହିଁ; ଶାନ୍ତ ଆକାରରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ମୁକ୍ତି, ଶାନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ଲାଭ ହୁଏ।

ସିଧ୍ଯଂତି ସିଦ୍ଧଯଶ୍ଚାତ୍ର କ୍ରମଶୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧିଗୁଡିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଲାଭ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଶ୍ରୀକଂଠନାଥଂ ସ୍ମରତାଂ ସଦ୍ଯଃ ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯଃ ପ୍ରସିଧ୍ଯଂତୀତି ମତ୍ଵୈକେ ତଂ ଵୈ ଧ୍ଯାଯଂତି ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁମାନେ ଭାବନ୍ତି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ ହୁଏ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି — ଏମାନେ ଯୋଗୀ।

ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମନସଃ କେଚିତ୍ସ୍ଥୂଲଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ ସ୍ଥୂଲଂ ତୁ ନିଶ୍ଚଲଂ ଚେତୋ ଭଵେତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମେ ତୁ ତତ୍ସ୍ଥିରମ୍

କିଛି ଲୋକ ମନର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଷ୍ଟୂଳ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ଷ୍ଟୂଳ ଉପରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସ୍ଥିର ହୁଏ।

ଶିଵେ ତୁ ଚିଂତିତେ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵାଃ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯଃ ମୂର୍ତ୍ଯଂତରେଷୁ ଧ୍ଯାତେଷୁ ଶିଵରୂପଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ସାକ୍ଷାତ୍ ଲାଭ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଆକାରର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବର ଆକାରକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ଲକ୍ଷଯେନ୍ମନସଃ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ତତ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାଯେତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ ଧ୍ଯାନମାଦୌ ସଵିଷଯଂ ତତୋ ନିର୍ଵିଷଯଂ ଜଗୁଃ

ମନର ସ୍ଥିରତାକୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ପୁଣିପୁଣି ସେଠି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଆରମ୍ଭରେ ଧ୍ୟାନ କିଛି ବିଷୟକୁ ଧରି କରାଯାଏ, ପରେ ବିଷୟ ଛାଡି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ତତ୍ର ନିର୍ଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନଂ ନାସ୍ତୀତ୍ଯେଵ ସତାଂ ମତମ୍ ବୁଦ୍ଧେର୍ହି ସନ୍ତତିଃ କାଚିଦ୍ଧ୍ଯାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମତରେ ବିଷୟ ଛାଡି ଧ୍ୟାନ କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ ବୁଦ୍ଧିର ଅବିରତ ଧାରାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେନ ନିର୍ଵିଷଯା ବୁଦ୍ଧିଃ କେଵଲେହ ପ୍ରଵର୍ତତେ ତସ୍ମାତ୍ସଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନଂ ବାଲାର୍କକିରଣାଶ୍ରଯମ୍

ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ବିଷୟ ଛାଡି କେବଳ ନିଜେ ଚାଲିଥାଏ; ତେଣୁ ବିଷୟ ସହିତ ଧ୍ୟାନ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି।

ସୂକ୍ଷ୍ମାଶ୍ରଯଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ନାପରଂ ପରମାର୍ଥତଃ ଯଦ୍ଵା ସଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନଂ ତତ୍ସାକାରସମାଶ୍ରଯମ୍

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟ ଛାଡି ହୁଏ; ପରମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏଠାରେ ତାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। କିମ୍ବା, ବିଷୟ ସହିତ ଧ୍ୟାନ ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ।

ନିରାକାରାତ୍ମସଂଵିତ୍ତିର୍ଧ୍ଯାନଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ମତମ୍ ନିର୍ବୀଜଂ ଚ ସବୀଜଂ ଚ ତଦେଵ ଧ୍ଯାନମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟ ଛାଡି ହୁଏ, ତାହା ନିରାକାର ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ବିଜ ସହିତ କିମ୍ବା ବିଜ ଛାଡି, ଏହି ଧ୍ୟାନ ଏକାଟିକୁ ହିଁ କୁହାଯାଏ।

ନିରାକାରଶ୍ରଯତ୍ଵେନ ସାକାରାଶ୍ରଯତସ୍ତଥା ତସ୍ମାତ୍ସଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନମାଦୌ କୃତ୍ଵା ସବୀଜକମ୍

ନିରାକାର ଓ ସାକାର ଦୁଇଟିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଆରମ୍ଭରେ ବିଜ ସହିତ ବିଷୟଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂତେ ନିର୍ଵିଷଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ନିର୍ବୀଜଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧଯେ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯଂତି ଦେଵ୍ଯାଃ ଶାଂତ୍ଯାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍

ଶେଷରେ ବିଷୟ ଛାଡି, ବିଜ ଛାଡି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଶ୍ୱାସ-ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଶା କ୍ରମେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ଶାଂତିଃ ପ୍ରଶାଂତିର୍ଦୀପ୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍ ଶମଃ ସର୍ଵାପଦାଂ ଚୈଵ ଶାଂତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଶାନ୍ତି, ଗଭୀର ଶାନ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ପରମ ପ୍ରସାଦ—ଏହିଗୁଡିକୁ ଶାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଶମନ।

ତମସୋ ଽନ୍ତବହିର୍ନାଶଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ପରିଗୀଯତେ ବହିରନ୍ତଃପ୍ରକାଶୋ ଯୋ ଦୀପ୍ତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଭିତର ବାହାର ଅନ୍ଧକାରର ନାଶକୁ ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଭିତର ଓ ବାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଦୀପ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଵସ୍ଥତା ଯା ତୁ ସା ବୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରସାଦଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ କାରଣାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରାଣି ଚ

ଯେ ସ୍ଥିତି ସ୍ୱସ୍ଥତା ଦେଉଛି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାକୁ ପ୍ରସାଦ ବୋଲି କହନ୍ତି; ସମସ୍ତ କାରଣ, ବାହାର ଓ ଭିତରର, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ହୁଏ।

ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରସାଦତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରସନ୍ନାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ତଥା ଧ୍ଯେଯଂ ଯଦ୍ଵା ଧ୍ଯାନପ୍ରଯୋଜନମ୍ ଏତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ସମାଚରେତ୍

ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚାରିଟି—ଧ୍ୟାତା, ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟେୟ ବା ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ସହଜରେ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ; ଏହି ଚାରିଟିକୁ ଜାଣି, ଧ୍ୟାତା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସଂପନ୍ନୋ ନିତ୍ଯମଵ୍ଯଗ୍ରମାନସଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଧ୍ଯାତା ସଦ୍ଭିରୁଦାହୃତଃ

ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଭରିପୁର, ଯାହାର ମନ ସଦା ଅବିଚଳିତ, ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ଆତ୍ମା ଧାରଣ କରେ, ସେଉଁଠିକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଧ୍ୟାତା ବୋଲି କୁହନ୍ତି।