ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପଦ୍ମକସ୍ଵସ୍ତିକାଦୀନାମଭ୍ଯସେଦାସନେଷୁ ଚ ଅଭିଵଂଦ୍ଯ ସ୍ଵଗୁର୍ଵଂତାନଭିଵାଦ୍ଯାନନୁକ୍ରମାତ୍

ପଦ୍ମାସନ, ସ୍ୱସ୍ତିକାସନ ଭଳି ଆସନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା; ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଣାମ କରି—

ଋଜୁଗ୍ରୀଵଶିରୋଵକ୍ଷା ନାତିଷ୍ଠେଚ୍ଛିଷ୍ଟଲୋଚନଃ କିଂଚିଦୁନ୍ନାମିତଶିରା ଦଂତୈର୍ଦଂତାନ୍ନ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍

ଗର୍ଦ୍ଧନ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛାତି ସିଧା ରଖିବା, ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ନ ରଖିବା, ମୁଣ୍ଡ କିଛି ଉଁଚ କରିବା, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ—

ଦଂତାଗ୍ରସଂସ୍ଥିତା ଜିହ୍ଵାମଚଲାଂ ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଚ ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଵୃଷଣୌ ରକ୍ଷଂସ୍ତଥା ପ୍ରଜନନଂ ପୁନଃ

ଜିଭକୁ ଦାନ୍ତର ଆଗରେ ନିସ୍ଚଳ ରଖିବା; ପାଦ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରାଶୟ ଓ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା—

ଊର୍ଵୋରୁପରି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ବାହୂ ତିର୍ଯଗଯତ୍ନତଃ ଦକ୍ଷିଣଂ କରପୃଷ୍ଠଂ ତୁ ନ୍ଯସ୍ଯ ଵାମତଲୋପରି

ଉରୁ ଉପରେ ବାହୁକୁ ଚଉଡ଼ା ଭାବେ ଦେଇ, ଡାହାଣ ହାତର ପଛ ଭାଗକୁ ବାମ ହାତର ତଳ ଉପରେ ରଖିବା—

ଉନ୍ନାମ୍ଯ ଶନକୈଃ ପୃଷ୍ଠମୁରୋ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଦିଶଶ୍ଚାନଵଲୋକଯନ୍

ପିଠିକୁ ହଳୁହଳୁ ଉଁଚ କରି, ଛାତିକୁ ସାଜା ରଖି, ନାକର ଟିପ୍ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବା, ଆଉ କୌଣସି ଦିଗକୁ ନ ଦେଖିବା—

ସଂଭୃତପ୍ରାଣସଂଚାରଃ ପାଷାଣ ଇଵ ନିଶ୍ଚଲଃ ସ୍ଵଦେହାଯତନସ୍ଯାଂତର୍ଵିଚିଂତ୍ଯ ଶିଵମଂବଯା

ଶ୍ୱାସକୁ ଏକତ୍ର କରି ନିଶ୍ଚଳ ରହିବା, ପାଥର ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ହେଇ, ନିଜ ଦେହର ଅନ୍ତରାଳରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା—

ହୃତ୍ପଦ୍ମପୀଠିକାମଧ୍ଯେ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞେନ ପୂଜଯେତ୍ ମୂଲେ ନାସାଗ୍ରତୋ ନାଭୌ କଂଠେ ଵା ତାଲୁରଂଧ୍ରଯୋଃ

ହୃଦୟର ପଦ୍ମାସନ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା; ମୂଳ, ନାକର ଟିପ୍, ନାଭି, କଣ୍ଠ ବା ତାଳୁର ଅଞ୍ଚଳରେ—

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵାରଦେଶେ ଵା ଲଲାଟେ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵା ସ୍ମରେତ୍ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଶିଵଯୋଃ ପରମାସନମ୍

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱାର ସ୍ଥାନରେ, ଲଳାଟ ବା ମୁଣ୍ଡ ଶୀର୍ଷରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ପରମ ଆସନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା—

ତତ୍ର ସାଵରଣଂ ଵାପି ନିରାଵରଣମେଵ ଵା ଦ୍ଵିଦଲେଷୋଡଶାରେ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାରେ ଯଥାଵିଧି

ସେଠାରେ ଆବରଣ ସହିତ ବା ନିରାବରଣ, ଦୁଇ ପତ୍ର, ଷୋଳ ଫଳ ବା ବାର ଫଳ ଥିବା ପଦ୍ମରେ, ଯଥାବିଧି ଅନୁଯାୟୀ—

ଦଶାରେ ଵା ଷଡସ୍ରେ ଵା ଚତୁରସ୍ରେ ଶିଵଂ ସ୍ମରେତ୍ ଭ୍ରୁଵୋରଂତରତଃ ପଦ୍ମଂ ଦ୍ଵିଦଲଂ ତଡିଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍

ଦଶଟି, ଛଉଟି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ପତ୍ରର ଆକାରରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପତ୍ରର ଏକ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହା ତଡିତ୍ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି।

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯସ୍ଥାରଵିନ୍ଦସ୍ଯ କ୍ରମାଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମାନଵର୍ଣେ ଚ ପର୍ଣେ ଵର୍ଣାଵସାନକେ

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟର ପଦ୍ମର ଭିତରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ଦିଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତଡିତ୍ ରଙ୍ଗର ପତ୍ର ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ଅକ୍ଷରର ଶେଷ ଅଛି।

ଷୋଡଶାରସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ସ୍ଵରାଃ ଷୋଡଶ ତାନି ଵୈ ପୂର୍ଵାଦୀନି କ୍ରମାଦେତତ୍ପଦ୍ମଂ କନ୍ଦସ୍ଯ ମୂଲତଃ

ଷୋଳଟି ପତ୍ର ମାନେ ଷୋଳଟି ସ୍ୱର, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହି ପଦ୍ମ କନ୍ଦର ମୂଳରେ ଅଛି।

କକାରାଦିଟକାରାଂତା ଵର୍ଣାଃ ପର୍ଣାନ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍

‘କ’ ରୁ ‘ଠ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ପତ୍ରରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ଗୋକ୍ଷୀରଧଵଲସ୍ଯୋକ୍ତା ଡାଦିଫାନ୍ତା ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଗୋଦୁଧ ଭଳି ଧଳା ପଦ୍ମରେ ‘ଡ’ ରୁ ‘ଫ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖାଯାଇଛି।

ଵିଧୂମାଂଗାରଵର୍ଣସ୍ଯ ଵର୍ଣା ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଲାନ୍ତିମାଃ ମୂଲାଧାରାରଵିଂଦସ୍ଯ ହେମାଭସ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଵକାରାଦିସକାରାନ୍ତା ଵର୍ଣାଃ ପର୍ଣମଯାଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ‘ବ’ ରୁ ‘ଲ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ମୂଳାଧାରର ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ‘ଵ’ ରୁ ‘ସ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ପତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଏତେଷ୍ଵଥାରଵିଂଦେଷୁ ଯତ୍ରୈଵାଭିରତଂ ମନଃ ତତ୍ରୈଵ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ଚିଂତଯେଦ୍ଧୀରଯା ଧିଯା

ଏହି ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ମନ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲଗି ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରମମଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସମଂତତଃ ଶୁଦ୍ଧଦୀପଶିଖାକାରଂ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପୂର୍ଣମଣ୍ଡିତମ୍

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଏକ ନିର୍ମଳ ଆକାରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଆକାରରେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୂଷିତ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦୁରେଖାସମାକାରଂ ତାରାରୂପମଥାପି ଵା ନୀଵାରଶୂକସ୍ସଦୃଶଂ ବିସସୁତ୍ରାଭମେଵ ଵା

ଏହା ଚାନ୍ଦ୍ରର ଧାଡ଼ି, ତାରା ଆକାର, ଚାଉଳ ଦାଣା, କିମ୍ବା ବିସର ତନ୍ତୁ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ।

କଦମ୍ବଗୋଲକାକାରଂ ତୁଷାରକଣିକୋପମମ୍ କ୍ଷିତ୍ଯାଦିତତ୍ତ୍ଵଵିଜଯଂ ଧ୍ଯାତା ଯଦ୍ଯପି ଵାଞ୍ଛତି

କଦମ୍ବ ଫୁଲର ଗୋଲା, କିମ୍ବା ତୁଷାର ଫୁଟିକା ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ; ଯଦି କେହି ଭୂମି ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ଅଧିକାର ଚାହେ, ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଧିପାମେଵ ମୂର୍ତିଂ ସ୍ଥୂଲାଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍ ସଦାଶିଵାଂତା ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯଭଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିପତି ଦେବତାଙ୍କୁ ଷ୍ଟୂଳ ଆକାରରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ, ସଦାଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତି ଅଛନ୍ତି।

ଶିଵସ୍ଯ ମୂର୍ତଯଃ ସ୍ଥୂଲାଃ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ଵିନିଶ୍ଚିତାଃ ଘୋରା ମିଶ୍ରା ପ୍ରଶାନ୍ତାଶ୍ଚ ମୂର୍ତଯସ୍ତା ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ

ଶିବଙ୍କର ଷ୍ଟୂଳ ଆକାରଗୁଡିକ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିତ; ଭୟଙ୍କର, ମିଶ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଆକାରଗୁଡିକ ମୁନିଶ୍ବରମାନେ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି।

ଫଲାଭିଲାଷରହିତୈଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତାଵିଶାରଦୈଃ ଘୋରାଶ୍ଚେଚ୍ଚିଂତିତାଃ କୁର୍ଯୁଃ ପାପରୋଗପରିକ୍ଷଯମ୍

ଫଳ ଆଶା ନଥିବା, ଧ୍ୟାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଏହି ଆକାରଗୁଡିକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଭୟଙ୍କର ଆକାର ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ପାପ ଓ ରୋଗକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ଚିରେଣ ମିଶ୍ରେ ସୌମ୍ଯେ ତୁ ନ ସଦ୍ଯୋ ନ ଚିରାଦପି ସୌମ୍ଯେ ମୁକ୍ତିର୍ଵିଶେଷେଣ ଶାଂତିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରସିଧ୍ଯତି

ମିଶ୍ର କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ଆକାରର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ମୁକ୍ତି ତୁରନ୍ତ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ ମିଳେନାହିଁ; ଶାନ୍ତ ଆକାରରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ମୁକ୍ତି, ଶାନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ଲାଭ ହୁଏ।

ସିଧ୍ଯଂତି ସିଦ୍ଧଯଶ୍ଚାତ୍ର କ୍ରମଶୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧିଗୁଡିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଲାଭ ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଶ୍ରୀକଂଠନାଥଂ ସ୍ମରତାଂ ସଦ୍ଯଃ ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯଃ ପ୍ରସିଧ୍ଯଂତୀତି ମତ୍ଵୈକେ ତଂ ଵୈ ଧ୍ଯାଯଂତି ଯୋଗିନଃ

ଯେଉଁମାନେ ଭାବନ୍ତି ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ଲାଭ ହୁଏ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି — ଏମାନେ ଯୋଗୀ।

ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମନସଃ କେଚିତ୍ସ୍ଥୂଲଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ ସ୍ଥୂଲଂ ତୁ ନିଶ୍ଚଲଂ ଚେତୋ ଭଵେତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମେ ତୁ ତତ୍ସ୍ଥିରମ୍

କିଛି ଲୋକ ମନର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଷ୍ଟୂଳ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ଷ୍ଟୂଳ ଉପରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସ୍ଥିର ହୁଏ।

ଶିଵେ ତୁ ଚିଂତିତେ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵାଃ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ସିଦ୍ଧଯଃ ମୂର୍ତ୍ଯଂତରେଷୁ ଧ୍ଯାତେଷୁ ଶିଵରୂପଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍

ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ସାକ୍ଷାତ୍ ଲାଭ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଆକାରର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବର ଆକାରକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ଲକ୍ଷଯେନ୍ମନସଃ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ତତ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାଯେତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ ଧ୍ଯାନମାଦୌ ସଵିଷଯଂ ତତୋ ନିର୍ଵିଷଯଂ ଜଗୁଃ

ମନର ସ୍ଥିରତାକୁ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ପୁଣିପୁଣି ସେଠି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଆରମ୍ଭରେ ଧ୍ୟାନ କିଛି ବିଷୟକୁ ଧରି କରାଯାଏ, ପରେ ବିଷୟ ଛାଡି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ତତ୍ର ନିର୍ଵିଷଯଂ ଧ୍ଯାନଂ ନାସ୍ତୀତ୍ଯେଵ ସତାଂ ମତମ୍ ବୁଦ୍ଧେର୍ହି ସନ୍ତତିଃ କାଚିଦ୍ଧ୍ଯାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମତରେ ବିଷୟ ଛାଡି ଧ୍ୟାନ କିଛି ନାହିଁ, କାରଣ ବୁଦ୍ଧିର ଅବିରତ ଧାରାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।