ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅଥଵାନୁଗ୍ରହେଚ୍ଛାଯାଂ ଜଗତୋ ଵିଚରେନ୍ମୁନିଃ ଯଥାକାମଂଗୁଣାନ୍ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମୁକ୍ତିଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯତି

କିମ୍ବା, ଯଦି ମୁନି ଜଗତକୁ କୃପା କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗୁଣ ଓ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।

ଅଥ ପ୍ରଯୋଗଂ ଯୋଗସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ସମାହିତଃ ଶୁଭେ କାଲେ ଶୁଭେ ଦେଶେ ଶିଵକ୍ଷେତ୍ରାଦିକେ ପୁନଃ ଵିଜନେ ଜଂତୁରହିତେ ନିଃଶବ୍ଦେ ବାଧଵର୍ଜିତେ

ଏବେ ମୁଁ ଯୋଗ ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ତୁମେ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ। ଭଲ ସମୟରେ, ଭଲ ସ୍ଥାନରେ, ବିଶେଷ କରି ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଏକାନ୍ତ ଶାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ, ଅବାଧ ଓ ନିରବ ପରିବେଶରେ—

ସୁପ୍ରଲିପ୍ତେ ସ୍ଥଲେ ସୌମ୍ଯେ ଗନ୍ଧଧୂପାଦିଵାସିତେ ମୁକ୍ତପୁଷ୍ପସମାକୀର୍ଣେ ଵିତାନାଦି ଵିଚିତ୍ରିତେ

ଭଲ ଭାବରେ ଲେପିଥିବା, ସୁମଧୁର ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା, ତାଜା ଫୁଲରେ ଛାଉଁଥିବା, ଛତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୋଭା ଦେଇ ସଜାଯାଇଥିବା ଭୂମିରେ—

କୁଶପୁଷ୍ପସମିତ୍ତୋଯଫଲମୂଲସମନ୍ଵିତେ ନାଗ୍ନ୍ଯଭ୍ଯାଶେ ଜଲାଭ୍ଯାଶେ ଶୁଷ୍କପର୍ଣଚଯେ ଽପି ଵା

କୁଶ ଘାସ, ଫୁଲ, ହୋମ କାଠି, ପାଣି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ; ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ପାଣି ନିକଟରେ, କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ରାଶି ଉପରେ ମଧ୍ୟ—

ନ ଦଂଶମଶକାକୀର୍ଣେ ସର୍ପଶ୍ଵାପଦସଂକୁଲେ ନ ଚ ଦୁଷ୍ଟମୃଗାକୀର୍ଣେ ନ ଭଯେ ଦୁର୍ଜନାଵୃତେ

କଟୁ ପୋକା ବା ମାଛି ଭରିଥିବା, ସାପ ବା ବନ୍ୟପଶୁ ଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ପଶୁ ରହିଥିବା, ଭୟ ଥିବା ବା ଖରାପ ଲୋକ ଘେରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ କେବେ ନୁହେଁ—

ଶ୍ମଶାନେ ଚୈତ୍ଯଵଲ୍ମୀକେ ଜୀର୍ଣାଗାରେ ଚତୁଷ୍ପଥେ ନଦୀନଦସମୁଦ୍ରାଣାଂ ତୀରେ ରଥ୍ଯାଂତରେ ଽପି ଵା

ଶ୍ମଶାନ, ପୁରୁଣା ଟିଲା, ଭଙ୍ଗା ଘର, ଚଉମୁଖୀ ରାସ୍ତା, ନଦୀ, ନାଲା, ସମୁଦ୍ର କୂଳ ବା ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟରେ କେବେ ନୁହେଁ—

ନ ଜୀର୍ଣୋଦ୍ଯାନଗୋଷ୍ଠାଦୌ ନାନିଷ୍ଟେ ନ ଚ ନିଂଦିତେ ନାଜୀର୍ଣାମ୍ଲରସୋଦ୍ଗାରେ ନ ଚ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଦୂଷିତେ

ପୁରୁଣା ବଗିଚା, ଗୋଖାଟ, ଅପଶକୁନି ବା ନିନ୍ଦିତ ସ୍ଥାନରେ, ଅପଚୟ ଖାଇଥିବା ବା ଖଟା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିବା ବେଳେ, ମଳମୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ସ୍ଥାନରେ କେବେ ନୁହେଁ—

ନଚ୍ଛର୍ଦ୍ଯାମାତିସାରେ ଵା ନାତିଭୁକ୍ତୌ ଶ୍ରମାନ୍ଵିତେ ନ ଚାତିଚିଂତାକୁଲିତୋ ନ ଚାତିକ୍ଷୁତ୍ପିପାସିତଃ

ବାନ୍ତି ବା ଦିଆରିଆ ଥିଲେ, ବେଶି ଖାଇଥିଲେ, ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଥିଲେ, ଅତି ଚିନ୍ତା ରେ ଅସ୍ଥିର ଥିଲେ, ବହୁତ ଭୁଖ ବା ତିଆସ ଲାଗିଥିଲେ କେବେ ନୁହେଁ—

ନାପି ସ୍ଵଗୁରୁକର୍ମାଦୌ ପ୍ରସକ୍ତୋ ଯୋଗମାଚରେତ୍ ଯୁକ୍ତାହାରଵିହାରଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତଚେଷ୍ଟଶ୍ଚ କର୍ମସୁ

ନିଜ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିନୋଦନରେ ସମତୁଳିତ ହେବା ଦରକାର, କାମରେ ମଧ୍ୟ ସମ ରହିବା ଉଚିତ୍—

ଯୁକ୍ତନିଦ୍ରାପ୍ରବୋଧଶ୍ଚ ସର୍ଵାଯାସଵିଵର୍ଜିତଃ ଆସନଂ ମୃଦୁଲଂ ରମ୍ଯଂ ଵିପୁଲଂ ସୁସମଂ ଶୁଚି

ନିଦ୍ରା ଓ ଜାଗ୍ରତ ରେ ସମତୁଳିତ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୃଦୁ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ବିସ୍ତୃତ, ସମ ଓ ପବିତ୍ର ଆସନ ଉପରେ ବସିବା—

ପଦ୍ମକସ୍ଵସ୍ତିକାଦୀନାମଭ୍ଯସେଦାସନେଷୁ ଚ ଅଭିଵଂଦ୍ଯ ସ୍ଵଗୁର୍ଵଂତାନଭିଵାଦ୍ଯାନନୁକ୍ରମାତ୍

ପଦ୍ମାସନ, ସ୍ୱସ୍ତିକାସନ ଭଳି ଆସନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା; ନିଜ ଗୁରୁ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଣାମ କରି—

ଋଜୁଗ୍ରୀଵଶିରୋଵକ୍ଷା ନାତିଷ୍ଠେଚ୍ଛିଷ୍ଟଲୋଚନଃ କିଂଚିଦୁନ୍ନାମିତଶିରା ଦଂତୈର୍ଦଂତାନ୍ନ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍

ଗର୍ଦ୍ଧନ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଛାତି ସିଧା ରଖିବା, ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ଥିର ନ ରଖିବା, ମୁଣ୍ଡ କିଛି ଉଁଚ କରିବା, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ—

ଦଂତାଗ୍ରସଂସ୍ଥିତା ଜିହ୍ଵାମଚଲାଂ ସନ୍ନିଵେଶ୍ଯ ଚ ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଵୃଷଣୌ ରକ୍ଷଂସ୍ତଥା ପ୍ରଜନନଂ ପୁନଃ

ଜିଭକୁ ଦାନ୍ତର ଆଗରେ ନିସ୍ଚଳ ରଖିବା; ପାଦ ତଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ରାଶୟ ଓ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା—

ଊର୍ଵୋରୁପରି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ବାହୂ ତିର୍ଯଗଯତ୍ନତଃ ଦକ୍ଷିଣଂ କରପୃଷ୍ଠଂ ତୁ ନ୍ଯସ୍ଯ ଵାମତଲୋପରି

ଉରୁ ଉପରେ ବାହୁକୁ ଚଉଡ଼ା ଭାବେ ଦେଇ, ଡାହାଣ ହାତର ପଛ ଭାଗକୁ ବାମ ହାତର ତଳ ଉପରେ ରଖିବା—

ଉନ୍ନାମ୍ଯ ଶନକୈଃ ପୃଷ୍ଠମୁରୋ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଦିଶଶ୍ଚାନଵଲୋକଯନ୍

ପିଠିକୁ ହଳୁହଳୁ ଉଁଚ କରି, ଛାତିକୁ ସାଜା ରଖି, ନାକର ଟିପ୍ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବା, ଆଉ କୌଣସି ଦିଗକୁ ନ ଦେଖିବା—

ସଂଭୃତପ୍ରାଣସଂଚାରଃ ପାଷାଣ ଇଵ ନିଶ୍ଚଲଃ ସ୍ଵଦେହାଯତନସ୍ଯାଂତର୍ଵିଚିଂତ୍ଯ ଶିଵମଂବଯା

ଶ୍ୱାସକୁ ଏକତ୍ର କରି ନିଶ୍ଚଳ ରହିବା, ପାଥର ଭଳି ଅଡ଼ିଗ ହେଇ, ନିଜ ଦେହର ଅନ୍ତରାଳରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା—

ହୃତ୍ପଦ୍ମପୀଠିକାମଧ୍ଯେ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞେନ ପୂଜଯେତ୍ ମୂଲେ ନାସାଗ୍ରତୋ ନାଭୌ କଂଠେ ଵା ତାଲୁରଂଧ୍ରଯୋଃ

ହୃଦୟର ପଦ୍ମାସନ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା; ମୂଳ, ନାକର ଟିପ୍, ନାଭି, କଣ୍ଠ ବା ତାଳୁର ଅଞ୍ଚଳରେ—

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵାରଦେଶେ ଵା ଲଲାଟେ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵା ସ୍ମରେତ୍ ପରିକଲ୍ପ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଶିଵଯୋଃ ପରମାସନମ୍

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱାର ସ୍ଥାନରେ, ଲଳାଟ ବା ମୁଣ୍ଡ ଶୀର୍ଷରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ପରମ ଆସନକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା—

ତତ୍ର ସାଵରଣଂ ଵାପି ନିରାଵରଣମେଵ ଵା ଦ୍ଵିଦଲେଷୋଡଶାରେ ଵା ଦ୍ଵାଦଶାରେ ଯଥାଵିଧି

ସେଠାରେ ଆବରଣ ସହିତ ବା ନିରାବରଣ, ଦୁଇ ପତ୍ର, ଷୋଳ ଫଳ ବା ବାର ଫଳ ଥିବା ପଦ୍ମରେ, ଯଥାବିଧି ଅନୁଯାୟୀ—

ଦଶାରେ ଵା ଷଡସ୍ରେ ଵା ଚତୁରସ୍ରେ ଶିଵଂ ସ୍ମରେତ୍ ଭ୍ରୁଵୋରଂତରତଃ ପଦ୍ମଂ ଦ୍ଵିଦଲଂ ତଡିଦୁଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍

ଦଶଟି, ଛଉଟି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ପତ୍ରର ଆକାରରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଟି ପତ୍ରର ଏକ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଯାହା ତଡିତ୍ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି।

ଭ୍ରୂମଧ୍ଯସ୍ଥାରଵିନ୍ଦସ୍ଯ କ୍ରମାଦ୍ଵୈ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ସମାନଵର୍ଣେ ଚ ପର୍ଣେ ଵର୍ଣାଵସାନକେ

ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟର ପଦ୍ମର ଭିତରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ଦିଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତଡିତ୍ ରଙ୍ଗର ପତ୍ର ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ଏକ ଅକ୍ଷରର ଶେଷ ଅଛି।

ଷୋଡଶାରସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ସ୍ଵରାଃ ଷୋଡଶ ତାନି ଵୈ ପୂର୍ଵାଦୀନି କ୍ରମାଦେତତ୍ପଦ୍ମଂ କନ୍ଦସ୍ଯ ମୂଲତଃ

ଷୋଳଟି ପତ୍ର ମାନେ ଷୋଳଟି ସ୍ୱର, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହି ପଦ୍ମ କନ୍ଦର ମୂଳରେ ଅଛି।

କକାରାଦିଟକାରାଂତା ଵର୍ଣାଃ ପର୍ଣାନ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍

‘କ’ ରୁ ‘ଠ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ପତ୍ରରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ଗୋକ୍ଷୀରଧଵଲସ୍ଯୋକ୍ତା ଡାଦିଫାନ୍ତା ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଗୋଦୁଧ ଭଳି ଧଳା ପଦ୍ମରେ ‘ଡ’ ରୁ ‘ଫ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ରଖାଯାଇଛି।

ଵିଧୂମାଂଗାରଵର୍ଣସ୍ଯ ଵର୍ଣା ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଲାନ୍ତିମାଃ ମୂଲାଧାରାରଵିଂଦସ୍ଯ ହେମାଭସ୍ଯ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଵକାରାଦିସକାରାନ୍ତା ଵର୍ଣାଃ ପର୍ଣମଯାଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଧୂମ ନଥିବା ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ‘ବ’ ରୁ ‘ଲ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ମୂଳାଧାରର ସୁନା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମରେ ‘ଵ’ ରୁ ‘ସ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକ ପତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଛି।

ଏତେଷ୍ଵଥାରଵିଂଦେଷୁ ଯତ୍ରୈଵାଭିରତଂ ମନଃ ତତ୍ରୈଵ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ଚିଂତଯେଦ୍ଧୀରଯା ଧିଯା

ଏହି ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁଠି ମନ ବିଶେଷ ଭାବେ ଲଗି ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରମମଲଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସମଂତତଃ ଶୁଦ୍ଧଦୀପଶିଖାକାରଂ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପୂର୍ଣମଣ୍ଡିତମ୍

ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର ଏକ ନିର୍ମଳ ଆକାରକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପର ଶିଖା ପରି ଆକାରରେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୂଷିତ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦୁରେଖାସମାକାରଂ ତାରାରୂପମଥାପି ଵା ନୀଵାରଶୂକସ୍ସଦୃଶଂ ବିସସୁତ୍ରାଭମେଵ ଵା

ଏହା ଚାନ୍ଦ୍ରର ଧାଡ଼ି, ତାରା ଆକାର, ଚାଉଳ ଦାଣା, କିମ୍ବା ବିସର ତନ୍ତୁ ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ।

କଦମ୍ବଗୋଲକାକାରଂ ତୁଷାରକଣିକୋପମମ୍ କ୍ଷିତ୍ଯାଦିତତ୍ତ୍ଵଵିଜଯଂ ଧ୍ଯାତା ଯଦ୍ଯପି ଵାଞ୍ଛତି

କଦମ୍ବ ଫୁଲର ଗୋଲା, କିମ୍ବା ତୁଷାର ଫୁଟିକା ପରି ଦେଖାଯାଇପାରେ; ଯଦି କେହି ଭୂମି ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ଅଧିକାର ଚାହେ, ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।