ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା ହି ମନସସ୍ତ୍ଵନଵସ୍ଥିତିରୁଚ୍ଯତେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାଵରହିତା ଵୃତ୍ତିର୍ଵୈ ଯୋଗଵର୍ତ୍ମନି

ମନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ଯୋଗର ପଥରେ ବିଶ୍ୱାସ ନଥିବା ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥା।

ଵିପର୍ଯସ୍ତା ମତିର୍ଯା ସା ଭ୍ରାଂତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଦୁଃଖମଜ୍ଞାନଜଂ ପୁଂସାଂ ଚିତ୍ତସ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଵିଦୁଃ

ମନର ଭ୍ରମ ହେଉଛି ଭୁଲ ବୁଝିବା, ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ଭ୍ରମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉପଜିଥିବା ଯେ ଦୁଃଖ, ଏହାକୁ ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଆଧିଭୌତିକମଂଗୋତ୍ଥଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଃଖଂ ପୁରା କୃତୈଃ ଆଧିଦୈଵିକମାଖ୍ଯାତମଶନ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଷାଦିକମ୍

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶରୀରରେ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଜଗତୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଗ୍ରହ, ବିଷ ଓ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦେବୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଇଚ୍ଛାଵିଘାତଜଂ ମୋକ୍ଷଂ ଦୌର୍ମନସ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଵିଷଯେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ଵିଭ୍ରମସ୍ତତ୍ର ଲୋଲତା

ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଇଚ୍ଛାର ବାଧାରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦୁଃଖିତ ମନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଏଠାରେ ଲୋଲାତା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଶାନ୍ତେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵିଘ୍ନେଷୁ ଯୋଗାସକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ଉପସର୍ଗାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତେ ସିଦ୍ଧିସୂଚକାଃ

ଯେତେବେଳେ ଏହି ବିଘ୍ନଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଯୋଗରେ ଲଗିଥିବା ଯୋଗୀଙ୍କ ମନରେ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଉପଜିଥାଏ; ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ ସିଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ ଅଟେ।

ପ୍ରତିଭା ଶ୍ରଵଣଂ ଵାର୍ତା ଦର୍ଶନାସ୍ଵାଦଵେଦନାଃ ଉପସର୍ଗାଃ ଷଡିତ୍ଯେତେ ଵ୍ଯଯେ ଯୋଗସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯଃ

ବୁଦ୍ଧି, ଶୁଣିବା, ଖବର, ଦେଖିବା, ରୁଚି ଓ ଅନୁଭୂତି—ଏହି ଛଅଟି ଯୋଗରେ ବାଧା ହେବା ସହିତ, ଏହାକୁ ହରାଇବାରେ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଵ୍ଯଵହିତେ ଽତୀତେ ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟେ ତ୍ଵନାଗତେ ପ୍ରତିଭା କଥ୍ଯତେ ଯୋ ଽର୍ଥେ ପ୍ରତିଭାସୋ ଯଥାତଥମ୍

ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଲୁଚିଥିବା, ଗତକାଳର, ଦୂର ଅଥବା ଆସନ୍ତା କିଛିକୁ ଯଥାସ୍ଥିତିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଜାଣିପାରେ, ସେହିକୁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ରଵଣଂ ସର୍ଵଶବ୍ଦାନାଂ ଶ୍ରଵଣେ ଚାପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଵାର୍ତ୍ତା ଵାର୍ତ୍ତାସୁ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍

ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ଆସାନିରେ ଶୁଣିପାରିବା ହେଉଛି ଶ୍ରବଣ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ସମସ୍ତ ଖବର ଜାଣିବାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖବର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦର୍ଶନଂ ନାମ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ଚାପ୍ରଯତ୍ନତଃ ତଥାସ୍ଵାଦଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯେଷୁ ରସେଷ୍ଵାସ୍ଵାଦ ଉଚ୍ଯତେ

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆସାନିରେ ଦେଖିପାରିବାକୁ ଦର୍ଶନ କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରସକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ରୁଚି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ପର୍ଶନାଧିଗମସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵେଦନା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା ଗନ୍ଧାଦୀନାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାନାମାବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଧିପାଃ

ଏହିପରି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନୁଭୂତି ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ବିଶ୍ରୁତ ବେଦନା କୁହାଯାଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ଶାସକମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ।

ସଂତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଚ ରତ୍ନାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ବହୂନି ଚ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମଧୁରା ଵାଣୀ ଵିଵିଧାସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ

ରତ୍ନମାନେ ରହିଥାନ୍ତି ଏବଂ ବହୁତ ଦିଆଯାଏ; ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ମଧୁର କଥା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ରସାଯନାନି ସର୍ଵାଣି ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚୌଷଧଯସ୍ତଥା ସିଧ୍ଯଂତି ପ୍ରଣିପତ୍ଯୈନଂ ଦିଶଂତି ସୁରଯୋଷିତଃ

ସମସ୍ତ ରସାୟନ ଓ ଦେବତା ଔଷଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ନମସ୍କାର କଲେ ଦେବୀମାନେ ଏହା ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯୋଗସିଦ୍ଧ୍ଯୈକଦେଶେ ଽପି ଦୃଷ୍ଟେ ମୋକ୍ଷେ ଭଵେନ୍ମତିଃ ଦୃଷ୍ଟମେତନ୍ମଯା ଯଦ୍ଵତ୍ତଦ୍ଵନ୍ମୋକ୍ଷୋ ଭଵେଦିତି

ଯୋଗର କେବଳ ଗୋଟିଏ ସିଦ୍ଧି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ମୋକ୍ଷରେ ଲଗିଯାଏ—'ଯେପରି ଏହା ଦେଖିଲି, ସେପରି ମୋକ୍ଷ ମିଳୁ।'

କୃଶତା ସ୍ଥୂଲତା ବାଲ୍ଯଂ ଵାର୍ଧକ୍ଯଂ ଚୈଵ ଯୌଵନମ୍ ନାନାଚାତିସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଦେହଧାରଣମ୍

ପତଳା, ମୋଟା, ଶିଶୁବୟସ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସାଧାରଣ ଆକୃତି—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ।

ପାର୍ଥିଵାଂଶଂ ଵିନା ନିତ୍ଯଂ ସୁରଭିର୍ଗନ୍ଧସଂଗ୍ରହଃ ଏଵମଷ୍ଟଗୁଣଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୈଶାଚଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପଦମ୍

ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ସଦା ସୁଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଥାଏ; ଏଭଳି ଏଠି ଆଠଟି ଗୁଣକୁ ପୈଶାଚିକ ଓ ପୃଥିବୀ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଜଲେ ନିଵସନଂ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯାମେଵଂ ଵିନିର୍ଗମଃ ଇଚ୍ଛେଚ୍ଛକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ପାତୁଂ ସମୁଦ୍ରମପି ନାତୁରଃ

ପାଣିରେ ବସିବା ଓ ଭୂମିରୁ ବାହାରିବା ହୁଏ; ଇଚ୍ଛା କଲେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧା ବିନା ପିଇପାରିବେ।

ଯତ୍ରେଚ୍ଛତି ଜଗତ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ରୈଵ ଜଲଦର୍ଶନମ୍ ଵିନା କୁମ୍ଭାଦିକଂ ପାଣୌ ଜଲସଞ୍ଚଯଧାରଣମ୍

ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେଠାରେ ପାଣି ଦେଖାଯିବ; ଘଡ଼ା ଆଦି କିଛି ଛାଡ଼ି, ହାତରେ ପାଣି ଧରିପାରିବେ।

ଯଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵିରସଞ୍ଚାପି ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରସାଦିକଂ ଭଵେଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ତ୍ରଯାଣାଂ ଦେହଧାରଣମ୍

ଯେଉଁ ଅସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରସିଳା ହୋଇଯିବ; ଅନ୍ୟଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ ହୁଏ।

ନିର୍ଵ୍ରଣତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍ ତଦିଦଂ ଷୋଡଶଗୁଣମାପ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍

ଦେହ ଅଘାତରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ଗୁଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଦ୍ଧି।

ଶରୀରାଦଗ୍ନିନିର୍ମାଣଂ ତତ୍ତାପଭଯଵର୍ଜନମ୍ ଶକ୍ତିର୍ଜଗଦିଦଂ ଦଗ୍ଧୁଂ ଯଦୀଚ୍ଛେଦପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଦେହରୁ ଅଗ୍ନି ତିଆରି, ତାପ ଓ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା; ଚାହିଲେ ଚେଷ୍ଟା ବିନା ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ଜଳାଇପାରିବା ଶକ୍ତି।

ସ୍ଥାପନଂ ଵାନଲସ୍ଯା ଽପ୍ସୁ ପାଣୌ ପାଵକଧାରଣମ୍ ଦଗ୍ଧେ ସର୍ଗେ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ମୁଖେ ଚାନ୍ନାଦିପାଚନମ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦେହଵିନିର୍ମାଣମାପ୍ଯୈଶ୍ଵର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍

ପାଣିରେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ, ହାତରେ ଅଗ୍ନି ଧରିବା; ଜଳିଗଲାପରେ ପୁନି ପୂର୍ବବତ୍ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ମୁଁହରେ ଖାଦ୍ୟ ରନ୍ଧାଯିବା; ଏହି ଦୁଇଠି ସହିତ ଦେହ ସୃଷ୍ଟି ସିଦ୍ଧି ଓ ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ।

ଏତଚ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିଧା ତୈଜସଂ ପରିଚକ୍ଷତେ ମନୋଜଵତ୍ଵଂ ଭୂତାନାଂ କ୍ଷଣାଦନ୍ତଃପ୍ରଵେଶନମ୍

ଏହି ଚବିଶଟି ତୈଜସ ସିଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମନର ତ୍ୱରିତ ଗତି, ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ।

ପର୍ଵତାଦିମହାଭାରଧାରଣଞ୍ଚାପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଗୁରୁତ୍ଵଞ୍ଚ ଲଘୁତ୍ଵଞ୍ଚ ପାଣାଵନିଲଧାରଣମ୍

ପାହାଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାର ଆସାନିରେ ବୋହିବା, ଭାରି ଓ ହଲୁକା ହେବା, ହାତରେ ପବନ ଧରିବା।

ଅଂଗୁଲ୍ଯଗ୍ରନିପାତାଦ୍ଯୈର୍ଭୂମେରପି ଚ କମ୍ପନମ୍ ଏକେନ ଦେହନିଷ୍ପତ୍ତିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଭୋଗୈଶ୍ଚ ତୈଜସୈଃ

ଆଂଗୁଳିର ଟିପ୍ସ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ମାଟି ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଯାଏ; ଏକ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ ହୁଏ, ତାହା ସହିତ ଅଗ୍ନିର ସମସ୍ତ ଭୋଗ ମିଳିଥାଏ।

ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଗୁଣମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ମାରୁତଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ଛାଯାହୀନଵିନିଷ୍ପତ୍ତିରିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମଦର୍ଶନମ୍

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ବାତାସରେ ବତ୍ତିଶି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଛାୟା ବିନା ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ।

ଖେଚରତ୍ଵଂ ଯଥାକାମମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥସମନ୍ଵଯଃ ଆକାଶଲଂଘନଂ ଚୈଵ ସ୍ଵଦେହେ ତନ୍ନିଵେଶନମ୍

ଇଚ୍ଛାମତେ ଆକାଶରେ ଚଳିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ସହିତ ଏକତ୍ୱ, ଆକାଶ ଉପରେ ଲାଘୁଦେହ ହୋଇ ଚାଲିଯିବା ଏବଂ ନିଜ ଦେହକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କରିବା—ଏହିଗୁଡିକ ଏହାର ଶକ୍ତି।

ଆକାଶପିଣ୍ଡୀକରଣମଶରୀରତ୍ଵମେଵ ଚ ଅନିଲୈଶ୍ଵର୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଗୁଣଂ ମହତ୍

ଆକାଶକୁ ଏକ ଗଠିତ ରୂପ ଦେବା, ଦେହ ହୀନ ହେବା, ବାୟୁର ଶାସନ ଶକ୍ତି ସହିତ ଚାଳିତ ହେବା—ଏହି ସବୁ ଚାଳିଶି ପ୍ରକାର ମହାଶକ୍ତି।

ଐନ୍ଦ୍ରମୈଶ୍ଵର୍ଯମାଖ୍ଯାତମାମ୍ବରଂ ତତ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଯଥାକାମୋପଲବ୍ଧିଶ୍ଚ ଯଥାକାମଵିନିର୍ଗମଃ

ଏହିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରର ଶାସନ ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହିକୁ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି। ଇଚ୍ଛାମତେ ପ୍ରାପ୍ତି ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିଦାୟ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ସର୍ଵସ୍ଯାଭିଭଵଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଗୁହ୍ଯାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍ କର୍ମାନୁରୂପନିର୍ମାଣଂ ଵଶିତ୍ଵଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ୍ରମ କରିବା, ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଦେଖିପାରିବା, କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗିବା।