ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଯଦର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସଂ ସ୍ତିମିତୋ ଦଧିଵତ୍ସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ଯଵଦ୍ଭାନଂ ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ

ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁ ଅଟଳ ଭାବରେ ଦହି ପରି ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ନିଜର ଆକୃତିକୁ ହାରାଇ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠିକୁ ସମାଧି ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ଧ୍ଯେଯେ ମନଃ ସମାଵେଶ୍ଯ ପଶ୍ଯେଦପି ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍ ନିର୍ଵାଣାନଲଵଦ୍ଯୋଗୀ ସମାଧିସ୍ଥଃ ପ୍ରଗୀଯତେ

ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ। ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀକୁ ମୁକ୍ତିର ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ନ ଶୃଣୋତି ନ ଚାଘ୍ରାତି ନ ଜଲ୍ପତି ନ ପଶ୍ଯତି ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିଜାନାତି ନ ସଂକଲ୍ପଯତେ ମନଃ

ସେ ଶୁଣିନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ କରିନାହିଁ, କଥା କହିନାହିଁ, ଦେଖିନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ, ମନ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଗଠନ କରିନାହିଁ।

ନଵାଭିମନ୍ଯତେ କିଂଚିଦ୍ବଧ୍ଯତେ ନ ଚ କାଷ୍ଟଵତ୍ ଏଵଂ ଶିଵେ ଵିଲୀନାତ୍ମା ସମାଧିସ୍ଥ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ସେ କିଛି ଭାବେ ନାହିଁ, କିଛିରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, ଏକ ଗଛର ଗୁଡିକୁ ଯେପରି ନିଷ୍ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଆତ୍ମା ଶିବଙ୍କରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ସେଠିକୁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ।

ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥଃ ସ୍ପନ୍ଦତେ ନ କଦାଚନ ତଥା ସମାଧିନିଷ୍ଠୋ ଽପି ତସ୍ମାନ୍ନ ଵିଚଲେତ୍ସୁଧୀଃ

ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ନିରବାତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ କେବେ ହେଉନାହିଁ ହଲେଲା ନାହିଁ, ସେପରି ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ ।

ଏଵମଭ୍ଯସତଶ୍ଚାରଂ ଯୋଗିନୋ ଯୋଗମୁତ୍ତମମ୍ ତଦନ୍ତରାଯା ନଶ୍ଯଂତି ଵିଘ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଶନୈଃଶନୈଃ

ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦେଖାଦେଖି ହେଉଛି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଲାଭ ହୁଏ ।

ଆଲସ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତୀଵ୍ରାଃ ପ୍ରମାଦଃ ସ୍ଥାନସଂଶଯଃ ଅନଵସ୍ଥିତଚିତ୍ତତ୍ଵମଶ୍ରଦ୍ଧା ଭ୍ରାଂତିଦର୍ଶନମ୍

ଆଳସ୍ୟ, ତୀବ୍ର ରୋଗ, ଅବଧାନ ନ ଦେବା, ସ୍ଥାନ ନେଇ ସନ୍ଦେହ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେବା, ଆସ୍ଥା ନ ଥିବା, ଭ୍ରମ ଦେଖିବା—

ଦୁଃଖାନି ଦୌର୍ମନସ୍ଯଂ ଚ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ଲୋଲତା ଦଶୈତେ ଯୁଞ୍ଜତାଂ ପୁଂସାମନ୍ତରାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ଦୁଃଖ, ମନୋବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ ବିଷୟଗୁଡିକୁ ନେଇ ଚିତ୍ତର ଅସ୍ଥିରତା—ଏହି ଦଶଟି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ଭାବରେ କହାଯାଇଛି।

ଆଲସ୍ଯମଲସତ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ଯୋଗିନାଂ ଦେହଚେତନୋଃ ଧାତୁଵୈଷମ୍ଯଜା ଦୋଷା ଵ୍ଯାଧଯଃ କର୍ମଦୋଷଜାଃ

ଆଳସ୍ୟ ହେଉଛି ଯୋଗୀଙ୍କ ଦେହ ଓ ମନର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା; ଶରୀରର ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ଅସମତୁଳନରୁ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଅପରାଧରୁ ଦୋଷ ଆସେ।

ପ୍ରମାଦୋ ନାମ ଯୋଗସ୍ଯ ସାଧନା ନାମ ଭାଵନା ଇଦଂ ଵେତ୍ଯୁଭଯାକ୍ରାନ୍ତଂ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଥାନସଂଶଯଃ

ଯୋଗରେ ଅସାବଧାନତାକୁ ଭୁଲିଯିବା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଅଭ୍ୟାସକୁ ଧ୍ୟାନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥାନ ସନ୍ଦେହ ହୁଏ।

ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା ହି ମନସସ୍ତ୍ଵନଵସ୍ଥିତିରୁଚ୍ଯତେ ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାଵରହିତା ଵୃତ୍ତିର୍ଵୈ ଯୋଗଵର୍ତ୍ମନି

ମନର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ହେଉଛି ଯୋଗର ପଥରେ ବିଶ୍ୱାସ ନଥିବା ଚିତ୍ତର ଅବସ୍ଥା।

ଵିପର୍ଯସ୍ତା ମତିର୍ଯା ସା ଭ୍ରାଂତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଦୁଃଖମଜ୍ଞାନଜଂ ପୁଂସାଂ ଚିତ୍ତସ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଵିଦୁଃ

ମନର ଭ୍ରମ ହେଉଛି ଭୁଲ ବୁଝିବା, ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ଭ୍ରମ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉପଜିଥିବା ଯେ ଦୁଃଖ, ଏହାକୁ ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଆଧିଭୌତିକମଂଗୋତ୍ଥଂ ଯଚ୍ଚ ଦୁଃଖଂ ପୁରା କୃତୈଃ ଆଧିଦୈଵିକମାଖ୍ଯାତମଶନ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିଷାଦିକମ୍

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶରୀରରେ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଜଗତୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଗ୍ରହ, ବିଷ ଓ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦେବୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।

ଇଚ୍ଛାଵିଘାତଜଂ ମୋକ୍ଷଂ ଦୌର୍ମନସ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଵିଷଯେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ଵିଭ୍ରମସ୍ତତ୍ର ଲୋଲତା

ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଇଚ୍ଛାର ବାଧାରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦୁଃଖିତ ମନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଭ୍ରମ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ଏଠାରେ ଲୋଲାତା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।

ଶାନ୍ତେଷ୍ଵେତେଷୁ ଵିଘ୍ନେଷୁ ଯୋଗାସକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ଉପସର୍ଗାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଦିଵ୍ଯାସ୍ତେ ସିଦ୍ଧିସୂଚକାଃ

ଯେତେବେଳେ ଏହି ବିଘ୍ନଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଯୋଗରେ ଲଗିଥିବା ଯୋଗୀଙ୍କ ମନରେ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଉପଜିଥାଏ; ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ ସିଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ ଅଟେ।

ପ୍ରତିଭା ଶ୍ରଵଣଂ ଵାର୍ତା ଦର୍ଶନାସ୍ଵାଦଵେଦନାଃ ଉପସର୍ଗାଃ ଷଡିତ୍ଯେତେ ଵ୍ଯଯେ ଯୋଗସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯଃ

ବୁଦ୍ଧି, ଶୁଣିବା, ଖବର, ଦେଖିବା, ରୁଚି ଓ ଅନୁଭୂତି—ଏହି ଛଅଟି ଯୋଗରେ ବାଧା ହେବା ସହିତ, ଏହାକୁ ହରାଇବାରେ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।

ସୂକ୍ଷ୍ମେ ଵ୍ଯଵହିତେ ଽତୀତେ ଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟେ ତ୍ଵନାଗତେ ପ୍ରତିଭା କଥ୍ଯତେ ଯୋ ଽର୍ଥେ ପ୍ରତିଭାସୋ ଯଥାତଥମ୍

ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଲୁଚିଥିବା, ଗତକାଳର, ଦୂର ଅଥବା ଆସନ୍ତା କିଛିକୁ ଯଥାସ୍ଥିତିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଜାଣିପାରେ, ସେହିକୁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ରଵଣଂ ସର୍ଵଶବ୍ଦାନାଂ ଶ୍ରଵଣେ ଚାପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଵାର୍ତ୍ତା ଵାର୍ତ୍ତାସୁ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେହିନାମ୍

ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ଆସାନିରେ ଶୁଣିପାରିବା ହେଉଛି ଶ୍ରବଣ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ସମସ୍ତ ଖବର ଜାଣିବାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖବର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦର୍ଶନଂ ନାମ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ଚାପ୍ରଯତ୍ନତଃ ତଥାସ୍ଵାଦଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯେଷୁ ରସେଷ୍ଵାସ୍ଵାଦ ଉଚ୍ଯତେ

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆସାନିରେ ଦେଖିପାରିବାକୁ ଦର୍ଶନ କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରସକୁ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ରୁଚି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ପର୍ଶନାଧିଗମସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଵେଦନା ନାମ ଵିଶ୍ରୁତା ଗନ୍ଧାଦୀନାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାନାମାବ୍ରହ୍ମଭୁଵନାଧିପାଃ

ଏହିପରି, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନୁଭୂତି ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ବିଶ୍ରୁତ ବେଦନା କୁହାଯାଏ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ଶାସକମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତ।

ସଂତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଚ ରତ୍ନାନି ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ବହୂନି ଚ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମଧୁରା ଵାଣୀ ଵିଵିଧାସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ

ରତ୍ନମାନେ ରହିଥାନ୍ତି ଏବଂ ବହୁତ ଦିଆଯାଏ; ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ମଧୁର କଥା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ରସାଯନାନି ସର୍ଵାଣି ଦିଵ୍ଯାଶ୍ଚୌଷଧଯସ୍ତଥା ସିଧ୍ଯଂତି ପ୍ରଣିପତ୍ଯୈନଂ ଦିଶଂତି ସୁରଯୋଷିତଃ

ସମସ୍ତ ରସାୟନ ଓ ଦେବତା ଔଷଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ନମସ୍କାର କଲେ ଦେବୀମାନେ ଏହା ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯୋଗସିଦ୍ଧ୍ଯୈକଦେଶେ ଽପି ଦୃଷ୍ଟେ ମୋକ୍ଷେ ଭଵେନ୍ମତିଃ ଦୃଷ୍ଟମେତନ୍ମଯା ଯଦ୍ଵତ୍ତଦ୍ଵନ୍ମୋକ୍ଷୋ ଭଵେଦିତି

ଯୋଗର କେବଳ ଗୋଟିଏ ସିଦ୍ଧି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ମୋକ୍ଷରେ ଲଗିଯାଏ—'ଯେପରି ଏହା ଦେଖିଲି, ସେପରି ମୋକ୍ଷ ମିଳୁ।'

କୃଶତା ସ୍ଥୂଲତା ବାଲ୍ଯଂ ଵାର୍ଧକ୍ଯଂ ଚୈଵ ଯୌଵନମ୍ ନାନାଚାତିସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଚତୁର୍ଣାଂ ଦେହଧାରଣମ୍

ପତଳା, ମୋଟା, ଶିଶୁବୟସ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସାଧାରଣ ଆକୃତି—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ।

ପାର୍ଥିଵାଂଶଂ ଵିନା ନିତ୍ଯଂ ସୁରଭିର୍ଗନ୍ଧସଂଗ୍ରହଃ ଏଵମଷ୍ଟଗୁଣଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୈଶାଚଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପଦମ୍

ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ସଦା ସୁଗନ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଥାଏ; ଏଭଳି ଏଠି ଆଠଟି ଗୁଣକୁ ପୈଶାଚିକ ଓ ପୃଥିବୀ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଜଲେ ନିଵସନଂ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯାମେଵଂ ଵିନିର୍ଗମଃ ଇଚ୍ଛେଚ୍ଛକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ପାତୁଂ ସମୁଦ୍ରମପି ନାତୁରଃ

ପାଣିରେ ବସିବା ଓ ଭୂମିରୁ ବାହାରିବା ହୁଏ; ଇଚ୍ଛା କଲେ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅସୁବିଧା ବିନା ପିଇପାରିବେ।

ଯତ୍ରେଚ୍ଛତି ଜଗତ୍ଯସ୍ମିଂସ୍ତତ୍ରୈଵ ଜଲଦର୍ଶନମ୍ ଵିନା କୁମ୍ଭାଦିକଂ ପାଣୌ ଜଲସଞ୍ଚଯଧାରଣମ୍

ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେଠାରେ ପାଣି ଦେଖାଯିବ; ଘଡ଼ା ଆଦି କିଛି ଛାଡ଼ି, ହାତରେ ପାଣି ଧରିପାରିବେ।

ଯଦ୍ଵସ୍ତୁ ଵିରସଞ୍ଚାପି ଭୋକ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରସାଦିକଂ ଭଵେଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ତ୍ରଯାଣାଂ ଦେହଧାରଣମ୍

ଯେଉଁ ଅସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରସିଳା ହୋଇଯିବ; ଅନ୍ୟଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦେହ ଧାରଣ ହୁଏ।

ନିର୍ଵ୍ରଣତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍ ତଦିଦଂ ଷୋଡଶଗୁଣମାପ୍ଯମୈଶ୍ଵର୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍

ଦେହ ଅଘାତରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ପୃଥିବୀ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଏହି ଷୋଡ଼ଶ ଗୁଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଦ୍ଧି।