ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଶ୍ଲେଷ୍ମଣାଂ ତାଵଦଲ୍ପଭାଵଃ ପ୍ରଜାଯତେ ବହୁଭୋଜନସାମର୍ଥ୍ଯଂ ଚିରାଦୁଚ୍ଛ୍ଵାସନଂ ତଥା

ତାପରେ ମଳ, ମୁତ୍ର ଓ କଫର ମାତ୍ରା କମିଯାଏ, ବେଶି ଖାଇପାରିବା ଶକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ବାହାର କରିପାରିବା କ୍ଷମତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଲଘୁତ୍ଵଂ ଶୀଘ୍ରଗାମିତ୍ଵମୁତ୍ସାହଃ ସ୍ଵରସୌଷ୍ଠଵମ୍ ସର୍ଵରୋଗକ୍ଷଯଶ୍ଚୈଵ ବଲଂ ତେଜଃ ସୁରୂପତା

ଦେହ ହଲକା ହୁଏ, ଦ୍ରୁତ ଗତି ଆସେ, ଉତ୍ସାହ ବଢ଼େ, ସ୍ୱର ମଧୁର ହୁଏ, ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ବଳ, ତେଜ ଓ ରୂପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଧୃତିର୍ମେଧା ଯୁଵତ୍ଵଂ ଚ ସ୍ଥିରତା ଚ ପ୍ରସନ୍ନତା ତପାଂସି ପାପକ୍ଷଯତା ଯଜ୍ଞଦାନଵ୍ରତାଦଯଃ

ଧୃତି, ବୁଦ୍ଧି, ଯୁବତ୍ୱ, ସ୍ଥିରତା, ପ୍ରସନ୍ନତା, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବାକୁ ଶକ୍ୟ ହୁଏ।

ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ଯ ତସ୍ଯୈତେ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରସକ୍ତାନି ଯଥାସ୍ଵଂ ଵିଷଯେଷ୍ଵିହ

ଏସବୁ ଗୁଣ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରଣାୟାମର ଏକ ଷୋଡ଼ଶାଂଶ ସମ୍ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ସେନ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ନିଜ ନିଜ ବିଷୟରେ ଲୀନ ଥାଏ, ସେପରି।

ଆହତ୍ଯ ଯନ୍ନିଗୃହ୍ଣାତି ସ ପ୍ରତ୍ଯାହାର ଉଚ୍ଯତେ ନମଃପୂର୍ଵାଣୀଂଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଵର୍ଗଂ ନରକମେଵ ଚ

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଏକାଠି କରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ବୋଲାଯାଏ; ପୂର୍ବ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।

ନିଗୃହୀତନିସୃଷ୍ଟାନି ସ୍ଵର୍ଗାଯ ନରକାଯ ଚ ତସ୍ମାତ୍ସୁଖାର୍ଥୀ ମତିମାଞ୍ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତଃ

ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ କଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ ଯିଏ ସୁଖ ଚାହେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି, ସେ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଇଂଦ୍ରିଯାଶ୍ଵାନ୍ନିଗୃହ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମାନମୁଦ୍ଧରେତ୍ ଧାରଣା ନାମ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥାନବନ୍ଧସ୍ସମାସତଃ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପୀ ଘୋଡ଼ାକୁ ଶୀଘ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ନିଜେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ଉଚିତ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଚିତ୍ତକୁ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବନ୍ଧିବାକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଥାନଂ ଚ ଶିଵ ଏଵୈକୋ ନାନ୍ଯଦ୍ଦୋଷତ୍ରଯଂ ଯତଃ କାଲଂ କଂଚାଵଧୀକୃତ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ଽଵସ୍ଥାପିତଂ ମନଃ

ଏହି ସ୍ଥାନ କେବଳ ଶିବ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, କାରଣ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଆସେ; ଏହି ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନକୁ ରଖିବା।

ନ ତୁ ପ୍ରଚ୍ଯଵତେ ଲକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଧାରଣା ସ୍ଯାନ୍ନ ଚାନ୍ଯଥା ମନସଃ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ଥୈର୍ଯଂ ଧାରଣାତଃ ପ୍ରଜାଯତେ

ଯଦି ମନ ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଚଳିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏହାକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ମନର ସ୍ଥିରତା ଉପଜେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧୀରଂ ମନଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧାରଣାଭ୍ଯାସଯୋଗତଃ ଧ୍ଯୈ ଚିଂତାଯାଂ ସ୍ମୃତୋ ଧାତୁଃ ଶିଵଚିଂତା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ

ତେଣୁ ଧାରଣା ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଚିତ; ଧ୍ୟାନରେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରିବା ହିଁ ଆଧାର।

ଅଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତେନ ମନସା ଧ୍ଯାନଂ ନାମ ତଦୁଚ୍ଯତେ ଧ୍ଯେଯାଵସ୍ଥିତଚିତ୍ତସ୍ଯ ସଦୃଶଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଶ୍ଚ ଯଃ

ଯେତେବେଳେ ମନ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲାଯାଏ; ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁରେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ତାହା ସହିତ ମନର ଧାରଣା ମିଳିଥାଏ।

ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଵାହୋ ଧ୍ଯାନମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵମନ୍ଯତ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶିଵ ଏଵ ଶିଵଂକରଃ

ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧାରଣା ନଥିବା ଅବିରତ ପ୍ରବାହକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲାଯାଏ; ସମସ୍ତ କିଛି ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଶିବ ହିଁ ଶୁଭ ଦାତା।

ପରୋ ଧ୍ଯେଯୋ ଽଧିଦେଵେଶଃ ସମାପ୍ତାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ ତଥା ଶିଵା ପରା ଧ୍ଯେଯା ସର୍ଵଭୂତଗତୌ ଶିଵୌ

ଉଚ୍ଚତମ ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି ଶେଷ ହୁଏ; ଏଭଳି ଶିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶିବ ଓ ଶିବା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତୌ ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଗୌ ସର୍ଵଦୋଦିତୌ ସର୍ଵଜ୍ଞୌ ସତତଂ ଧ୍ଯେଯୌ ନାନାରୂପଵିଭେଦତଃ

ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶିଖାଯାଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସବୁବେଳେ ପ୍ରକାଶିତ, ସବୁଜଣା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଵିମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ପୂର୍ଵଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଶ୍ଚାଣିମାଦିକମ୍ ଇତ୍ଯେତଦ୍ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଧ୍ଯାନସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଯୋଜନମ୍

ମୁକ୍ତି ପ୍ରଥମ ଫଳ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତିର ପ୍ରାପ୍ତି; ଏହି ଧ୍ୟାନର ଦୁଇପ୍ରକାର ଫଳ ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ତଥା ଧ୍ଯେଯଂ ଯଚ୍ଚ ଧ୍ଯାନପ୍ରଯୋଜନମ୍ ଏତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଯୋଗଂ ଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୋଗଵିତ୍

ଧ୍ୟାତା, ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟେୟ ବସ୍ତୁ ଓ ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟିକୁ ଜାଣି, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସଂପନ୍ନଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ କ୍ଷମାନ୍ଵିତଃ ନିର୍ମମଶ୍ଚ ସଦୋତ୍ସାହୀ ଧ୍ଯାତେତ୍ଥଂ ପୁରୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ମମତା ଶୂନ୍ୟ ଓ ସଦା ଉତ୍ସାହୀ, ସେଉଁଠି ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜପାଚ୍ଛ୍ରାଂତଃ ପୁନର୍ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଧ୍ଯାନାଚ୍ଛ୍ରାଂତଃ ପୁନର୍ଜପେତ୍ ଜପଧ୍ଯନାଭିଯୁକ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୋଗଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯତି

ଜପ କରି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ପୁନି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଧ୍ୟାନ କରି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ପୁନି ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିଥିବା ଲୋକ, ସେ ଶୀଘ୍ର ଯୋଗ ଲାଭ କରେ।

ଧାରଣା ଦ୍ଵାଦଶାଯାମା ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶଧାରଣମ୍ ଧ୍ଯାନଦ୍ଵାଦଶକଂ ଯାଵତ୍ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ

ଧାରଣା ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ୱାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ; ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଦ୍ୱାଦଶ ଧାରଣା। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଥର ହେଉଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହାକୁ ସମାଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସମାଧିର୍ନ୍ନାମ ଯୋଗାଂଗମନ୍ତିମଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ସମାଧିନା ଚ ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରଜ୍ଞାଲୋକଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ସମାଧିକୁ ଯୋଗର ଶେଷ ଅଂଶ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଯଦର୍ଥମାତ୍ରନିର୍ଭାସଂ ସ୍ତିମିତୋ ଦଧିଵତ୍ସ୍ଥିତମ୍ ସ୍ଵରୂପଶୂନ୍ଯଵଦ୍ଭାନଂ ସମାଧିରଭିଧୀଯତେ

ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁ ଅଟଳ ଭାବରେ ଦହି ପରି ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ନିଜର ଆକୃତିକୁ ହାରାଇ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠିକୁ ସମାଧି ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ଧ୍ଯେଯେ ମନଃ ସମାଵେଶ୍ଯ ପଶ୍ଯେଦପି ଚ ସୁସ୍ଥିରମ୍ ନିର୍ଵାଣାନଲଵଦ୍ଯୋଗୀ ସମାଧିସ୍ଥଃ ପ୍ରଗୀଯତେ

ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ। ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀକୁ ମୁକ୍ତିର ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ନ ଶୃଣୋତି ନ ଚାଘ୍ରାତି ନ ଜଲ୍ପତି ନ ପଶ୍ଯତି ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିଜାନାତି ନ ସଂକଲ୍ପଯତେ ମନଃ

ସେ ଶୁଣିନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ କରିନାହିଁ, କଥା କହିନାହିଁ, ଦେଖିନାହିଁ, ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ, ମନ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଗଠନ କରିନାହିଁ।

ନଵାଭିମନ୍ଯତେ କିଂଚିଦ୍ବଧ୍ଯତେ ନ ଚ କାଷ୍ଟଵତ୍ ଏଵଂ ଶିଵେ ଵିଲୀନାତ୍ମା ସମାଧିସ୍ଥ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ସେ କିଛି ଭାବେ ନାହିଁ, କିଛିରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ, ଏକ ଗଛର ଗୁଡିକୁ ଯେପରି ନିଷ୍ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ଆତ୍ମା ଶିବଙ୍କରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ସେଠିକୁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ।

ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥଃ ସ୍ପନ୍ଦତେ ନ କଦାଚନ ତଥା ସମାଧିନିଷ୍ଠୋ ଽପି ତସ୍ମାନ୍ନ ଵିଚଲେତ୍ସୁଧୀଃ

ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ନିରବାତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ କେବେ ହେଉନାହିଁ ହଲେଲା ନାହିଁ, ସେପରି ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ ।

ଏଵମଭ୍ଯସତଶ୍ଚାରଂ ଯୋଗିନୋ ଯୋଗମୁତ୍ତମମ୍ ତଦନ୍ତରାଯା ନଶ୍ଯଂତି ଵିଘ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଶନୈଃଶନୈଃ

ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବାଧା ଦେଖାଦେଖି ହେଉଛି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ଲାଭ ହୁଏ ।

ଆଲସ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତୀଵ୍ରାଃ ପ୍ରମାଦଃ ସ୍ଥାନସଂଶଯଃ ଅନଵସ୍ଥିତଚିତ୍ତତ୍ଵମଶ୍ରଦ୍ଧା ଭ୍ରାଂତିଦର୍ଶନମ୍

ଆଳସ୍ୟ, ତୀବ୍ର ରୋଗ, ଅବଧାନ ନ ଦେବା, ସ୍ଥାନ ନେଇ ସନ୍ଦେହ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହେବା, ଆସ୍ଥା ନ ଥିବା, ଭ୍ରମ ଦେଖିବା—

ଦୁଃଖାନି ଦୌର୍ମନସ୍ଯଂ ଚ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ଲୋଲତା ଦଶୈତେ ଯୁଞ୍ଜତାଂ ପୁଂସାମନ୍ତରାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ଦୁଃଖ, ମନୋବିନ୍ଦୁ, ଏବଂ ବିଷୟଗୁଡିକୁ ନେଇ ଚିତ୍ତର ଅସ୍ଥିରତା—ଏହି ଦଶଟି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧା ଭାବରେ କହାଯାଇଛି।

ଆଲସ୍ଯମଲସତ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ଯୋଗିନାଂ ଦେହଚେତନୋଃ ଧାତୁଵୈଷମ୍ଯଜା ଦୋଷା ଵ୍ଯାଧଯଃ କର୍ମଦୋଷଜାଃ

ଆଳସ୍ୟ ହେଉଛି ଯୋଗୀଙ୍କ ଦେହ ଓ ମନର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା; ଶରୀରର ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକର ଅସମତୁଳନରୁ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଅପରାଧରୁ ଦୋଷ ଆସେ।