ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦଗ୍ଧଂ ଶ୍ଲଥଂ କ୍ଷତାଂଗଂ ଚ କ୍ଷିପେଲ୍ଲିଂଗଂ ଜଲାଶଯେ ସଂଧାନଯୋଗ୍ଯଂ ସଂଧାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵିଧିମାଚରେତ୍

ଯଦି ଲିଙ୍ଗ ଜଳିଯାଇଛି, ଢିଲା ହୋଇଯାଇଛି କିମ୍ବା ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ଜଳାଶୟରେ ପକେଇଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ମରାମତି ଯୋଗ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ଯୋଡ଼ି ସ୍ଥାପନ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ।

ବେରାଦ୍ଵା ଵିକଲାଲ୍ଲିଂଗାଦ୍ଦେଵପୂଜାପୁରସ୍ସରମ୍ ଉଦ୍ଵାସ୍ଯ ହୃଦି ସଂଧାନଂ ତ୍ଯାଗଂ ଵା ଯୁକ୍ତମାଚରେତ୍

ଯଦି ବିଗଡ଼ିଥିବା ବିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ତେବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ମନରେ ଯୋଡ଼ିବା କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଏକାହପୂଜାଵିହତୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣମର୍ଚନମ୍ ଦ୍ଵିରାତ୍ରେ ଚ ମହାପୂଜାଂ ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣମତଃ ପରମ୍

ଏକ ଦିନ ପୂଜା ବନ୍ଦ ହେଲେ, ଦୁଇ ଗୁଣା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଦିନ ହେଲେ, ବଡ଼ ପୂଜା କରି ପରେ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ମାସାଦୂର୍ଧ୍ଵମନେକାହଂ ପୂଜା ଯଦି ଵିହନ୍ଯତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ କୈଶ୍ଚିତ୍କୈଶ୍ଚିତ୍ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣକ୍ରମଃ

ଏକ ମାସ ପରେ ଅନେକ ଦିନ ପୂଜା ବନ୍ଦ ହେଲେ, କେହି କହନ୍ତି ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, କେହି କହନ୍ତି ଜଳ ଛିଟିବା ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।

ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣେ ତୁ ଲିଂଗାଦେର୍ଦେଵମୁଦ୍ଵାସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚକ୍ରମେଣୈଵ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ମୃଦଂଭସା

ଜଳ ଛିଟିବା ବେଳେ, ପୂର୍ବପରି ଲିଙ୍ଗରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ମାଟି ମିଶା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଗଵାଂ ରସୈଶ୍ଚ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଦର୍ଭତୋଯୈର୍ଵିଶୋଧ୍ଯ ଚ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀତୋଯୈର୍ମୂଲେନାଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍

ଗାଈର ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ଦର୍ଭା ମିଶା ଜଳରେ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ନିମିତ୍ତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଏକ ଶତ ଅଠ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ସପୁଷ୍ପଂ ସକୁଶଂ ପାଣିଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଲିଂଗସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ପଞ୍ଚଵାରଂ ଜପେନ୍ମୂଲମଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତଂ ତତଃ

ଫୁଲ ଏବଂ କୁଶା ଧରିଥିବା ହାତ ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ପଞ୍ଚଥର ଅନୁକ୍ରମରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଏକ ଶତ ଅଠ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ମୂଲେନ ମୂର୍ଧାଦିପୀଠାଂତଂ ସଂସ୍ପୃଶେଦପି ପୂଜାଂ ଚ ମହତୀଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵମାଵାହ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍

ତାପରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରୁ ପୀଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୂର୍ବପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବଡ଼ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଲବ୍ଧେ ସ୍ଥାପିତେ ଲିଂଗେ ଶିଵସ୍ଥାନେ ଜଲେ ଽଥ ଵା ଵହ୍ନୌ ରଵୌ ତଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭଗଵଂତଂ ଶିଵଂ ଯଜେତ୍

ଯଦି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଞାନେ କ୍ରିଯାଯାଂ ଚର୍ଯାଯାଂ ସାରମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସଂଗ୍ରହାତ୍ ଉକ୍ତଂ ଭଗଵତା ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ଶ୍ରୁତିସମଂ ମଯା

ଜ୍ଞାନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଆଚରଣର ମଧ୍ୟରୁ ସାର ନେଇ, ସଂକ୍ଷେପରେ ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ କଥା କହିଛନ୍ତି ଏବଂ ମୁଁ ଶ୍ରବଣ କରିଛି, ଯାହା ବେଦ ସମାନ।

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯୋଗଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ସାଧିକାରଂ ଚ ସାଂଗଂ ଚ ସଵିଧିଂ ସପ୍ରଯୋଜନମ୍

ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଯୋଗ, ତାହାର ଆବଶ୍ୟକତା, ଅଙ୍ଗ, ବିଧି ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।

ଯଦ୍ଯସ୍ତି ମରଣଂ ପୂର୍ଵଂ ଯୋଗାଦ୍ଯନୁପମର୍ଦତଃ ସଦ୍ଯଃ ସାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ଯଂ ଯେନ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ମହା ନରଃ

ଯଦି ଯୋଗ ସାଧନ ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ କୌଣସି ଉପାୟ ଅଛି କି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଛାଡ଼ି ସତ୍ୱରେ ତାହା ଲାଭ କରିପାରିବ?

ତଚ୍ଚ ତତ୍କାରଣଂ ଚୈଵ ତତ୍କାଲକରଣାନି ଚ ତଦ୍ଭେଦତାରତମ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ତତ୍ତ୍ଵତଃ

ତୁମେ ଏହା, ତାହାର କାରଣ, ସମୟ ଏବଂ ଉପାୟ, ତାହାର ପ୍ରକାର ଏବଂ ତାରତମ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

ସ୍ଥାନେ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା କୃଷ୍ଣ ସର୍ଵପ୍ରଶ୍ନାର୍ଥଵେଦିନା ତତଃ କ୍ରମେଣ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ସମାହିତଃ

ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ସଠିକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁଛ। ଏହିପରି, ମୁଁ ସବୁ କଥାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହି କଥା ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ।

ନିରୁଦ୍ଧଵୃତ୍ତ୍ଯଂତରସ୍ଯଂ ଶିଵେ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଲା ଯା ଵୃତ୍ତିଃ ସ ସମାସେନ ଯୋଗଃ ସ ଖଲୁ ପଞ୍ଚଧା

ଯେତେବେଳେ ମନର ଚଞ୍ଚଳତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନ ଶିବଙ୍କ ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ହୁଏ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ସାରାଂଶରେ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର।

ମଂତ୍ରଯୋଗଃସ୍ପର୍ଶଯୋଗୋ ଭାଵଯୋଗସ୍ତଥାପରଃ ଅଭାଵଯୋଗସ୍ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ମହାଯୋଗଃ ପରୋ ମତଃ

ମନ୍ତ୍ର ଯୋଗ, ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗ, ଭାବ ଯୋଗ ଏବଂ ଅଭାବ ଯୋଗ ନାମକ ଅନ୍ୟ ଏକ; ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗ ହେଉଛି ମହାଯୋଗ।

ମଂତ୍ରାଭ୍ଯାସଵଶେନୈଵ ମଂତ୍ରଵାଚ୍ଯାର୍ଥଗୋଚରଃ ଅଵ୍ଯାକ୍ଷେପା ମନୋଵୃତ୍ତିର୍ମଂତ୍ରଯୋଗ ଉଦାହୃତଃ

ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ମନର ଚଳନ ଅବିଚ୍ଳିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଏକାଗ୍ର ହୁଏ, ସେଇକୁ ମନ୍ତ୍ର ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରାଣାଯାମମୁଖା ସୈଵ ସ୍ପର୍ଶେ ଯୋଗୋଭିଧୀଯତେ ସ ମଂତ୍ରସ୍ପର୍ଶନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଭାଵଯୋଗଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହି ଯୋଗଟି ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ମନ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଭାବ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵିଲୀନାଵଯଵଂ ଵିଶ୍ଵଂ ରୂପଂ ସଂଭାଵ୍ଯତେ ଯତଃ ଅଭାଵଯୋଗଃ ସଂପ୍ରୋକ୍ତୋ ଽନାଭାସାଦ୍ଵସ୍ତୁନଃ ସତଃ

ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ଯେତେବେଳେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ହୁଏ, ସେଇକୁ ଅଭାବ ଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏମିତି ସତ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ଶିଵସ୍ଵଭାଵ ଏଵୈକଶ୍ଚିଂତ୍ଯତେ ନିରୁପାଧିକଃ ଯଥା ଶୈଵମନୋଵୃତ୍ତିର୍ମହାଯୋଗ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ଯେତେବେଳେ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ, ଯାହାର କୌଣସି ଗୁଣ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନର ଚଳନ ଶୈବ ହୁଏ, ଏହିଠାରେ ଏହାକୁ ମହାଯୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦୃଷ୍ଟେ ତଥାନୁଶ୍ରଵିକେ ଵିରକ୍ତଂ ଵିଷଯେ ମନଃ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯାଧିକାରୋସ୍ତି ଯୋଗେ ନାନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯଚିତ୍

ଯାହାଙ୍କର ମନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ବିଷୟରୁ ଅସକ୍ତ, କେବଳ ସେମାନେ ଯୋଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି।

ଵିଷଯଦ୍ଵଯଦୋଷାଣାଂ ଗୁଣାନାମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଚ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସତତଂ ଵିରକ୍ତଂ ଜାଯତେ ମନଃ

ବିଷୟ ଓ ତାହାର ଗୁଣମାନଙ୍କର ଦୋଷ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କ ଦୋଷକୁ ସବୁବେଳେ ଦେଖିଲେ, ମନ ସ୍ବତଃ ଅସକ୍ତ ହୋଇଯାଏ।

ଅଷ୍ଟାଂଗୋ ଵା ଷଡଂଗୋ ଵା ସର୍ଵଯୋଗଃ ସମାସତଃ ଯମଶ୍ଚ ନିଯମଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵସ୍ତିକାଦ୍ଯଂ ତଥାସନମ୍

ସମସ୍ତ ଯୋଗ ସାରାଂଶରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ବା ଷଡଅଙ୍ଗ ହୁଏ: ଯମ, ନିୟମ ଏବଂ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଇତ୍ୟାଦି ଆସନ।

ପ୍ରାଣାଯାମଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରୋ ଧାରଣା ଧ୍ଯାନମେଵ ଚ ସମାଧିରିତି ଯୋଗାଂଗାନ୍ଯଷ୍ଟାଵୁକ୍ତାନି ସୂରିଭିଃ

ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ସମାଧି—ଏହି ଅଠଟି ଯୋଗ ଅଙ୍ଗକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ଆସନଂ ପ୍ରାଣସଂରୋଧଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରୋଥ ଧାରଣା ଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିର୍ଯୋଗସ୍ଯ ଷଡଂଗାନି ସମାସତଃ

ଆସନ, ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ସମାଧି—ଏହିଛି ସାରାଂଶରେ ଯୋଗର ଛଅଟି ଅଙ୍ଗ।

ପୃଥଗ୍ଲକ୍ଷଣମେତେଷାଂ ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରେ ସମୀରିତମ୍ ଶିଵାଗମେଷୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ଵିଶେଷାତ୍କାମିକାଦିଷୁ

ଏହାମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଲକ୍ଷଣ ଶିବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶୈବ ଗ୍ରନ୍ଥମାନେ, ବିଶେଷକରି କାମିକ ଆଦି ଆଗମରେ ମଧ୍ୟ।

ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେଷ୍ଵପି ତଥା ପୁରାଣେଷ୍ଵପି କେଷୁ ଚ ଅହିଂସା ସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାପରିଗ୍ରହଃ ଯମ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ପଞ୍ଚାଵଯଵଯୋଗତଃ

ଏହିପରି, ଯୋଗ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କିଛି ପୁରାଣରେ, ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନକରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅପରିଗ୍ରହ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଯମ ବୋଲି ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କହନ୍ତି।

ଶୌଚଂ ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ଜପଃ ପ୍ରଣିଧିରେଵ ଚ ଇତି ପଞ୍ଚପ୍ରଭେଦସ୍ସ୍ଯାନ୍ନିଯମଃ ସ୍ଵାଂଶଭେଦତଃ

ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ତପ, ଜପ ଏବଂ ପ୍ରଣିଧାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ନିଜ ନିଜ ଭାଗରେ ନିୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ପଦ୍ମମଧ୍ଯେଂଦୁଂ ଵୀରଂ ଯୋଗଂ ପ୍ରସାଧିତମ୍ ପର୍ଯଂକଂ ଚ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଚ ପ୍ରୋକ୍ତମାସନମଷ୍ଟଧା

ସ୍ୱସ୍ତିକ, ପଦ୍ମ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ବୀର, ସିଦ୍ଧ ଯୋଗ, ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତ ଆସନ—ଏହି ଅଠଟିକୁ ଆସନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।