ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵୃଷାଧିରାଜମାରୁହ୍ଯ ଵିମାନଂ ଵା ନଭସ୍ତଲାତ୍ ଅଲଂକୃତଂ ସହାଯାଂତଂ ଦେଵ୍ଯା ଦେଵମନୁସ୍ମରନ୍ ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯଂ ସର୍ଵମଂଗଲନିସ୍ଵନୈଃ

ବୃଷଭର ଉପରେ ବସି କିମ୍ବା ଆକାଶରୁ ଦେବ ରଥରେ ଆସି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି ଓ ଶୋଭାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରିବା ଦରକାର।

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାର୍କଶକ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଦେଵଦାନଵୈଃ ଆନଂଦକ୍ଲିନ୍ନସର୍ଵାଂଗୈର୍ଵିନ୍ଯସ୍ତାଂଜଲିମସ୍ତକୈଃ

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ, ହାତ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହନ୍ତି।

ସ୍ତୁଵଦ୍ଭିରେଵ ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିର୍ନାମଦ୍ଭିରଭିତୋ ଵୃତମ୍ ତତଃ ପଞ୍ଚୋପଚାରାଂଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ସମାପଯେତ୍

ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ତାପରେ ପଞ୍ଚ ଉପଚାର କରି, ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ନାତଃ ପରତରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଧିଃ ପଞ୍ଚୋପଚାରକାତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଲିଂଗଵତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରତିମାସ୍ଵପି ସର୍ଵତଃ

ପଞ୍ଚ ଉପଚାର ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ବିଧି ନାହିଁ। ଯେପରି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରତିମାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଲକ୍ଷଣୋଦ୍ଧାରସମଯେ କାର୍ଯଂ ନଯନମୋଚନମ୍ ଜଲାଧିଵାସେ ଶଯନେ ଶାଯଯେତ୍ତାନ୍ତ୍ଵଧୋମୁଖୀମ୍

ଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନିବା ବେଳେ ନୟନ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିବା ଦରକାର। ପାଣିରେ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ ହେଲେ, ପ୍ରତିମାକୁ ଉଲ୍ଟା କରି ଶୋଇବା ଉଚିତ୍।

କୁମ୍ଭୋଦଶାଯିତାଂ ମଂତ୍ରୈର୍ହୃଦି ତାଂ ସନ୍ନିଯୋଜଯେତ୍ କୃତାଲଯାଂ ପରାମାହୁଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମକୃତାଲଯାତ୍

ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମାକୁ ହୃଦୟରେ ଜଳଭରା କଳଶ ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ପରି ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ଯାହାର ନିଜ ଘର ତିଆରି, ସେହି ପ୍ରତିମାକୁ 'ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ' କୁହାଯାଏ, ନାହିଁ ହେଲେ 'ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ'।

ଶକ୍ତଃ କୃତାଲଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵିଧିମାଚରେତ୍ ଅଶକ୍ତଶ୍ଚେତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଲିଂଗଂ ବେରମଥାପି ଵା

ଯିଏ ସମର୍ଥ, ସେ ଘର ତିଆରି କରି ପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମା ଯେପରି ହେଉ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଦରକାର।

ଶକ୍ତେରନୁଗୁଣଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶିଵାଲଯମ୍ ଗୃହାର୍ଚାଂ ଚ ପୁନର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ପରେ ଶିବ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଘରେ ପୂଜା କିପରି କରିବା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ପୁଣି କହିବି।

କୃତ୍ଵା କନୀଯସଂବେରଂ ଲିଂଗଂ ଵା ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍ ଅଯନେ ଚୋତ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଶେ ଶୁଭେ ଦିନେ

ଠିକ୍ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଛୋଟ ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶୁଭ ଦିନରେ—

ଦେଵୀଂ କୃତ୍ଵା ଶୁଭେ ଦେଶେ ତତ୍ରାବ୍ଜଂ ପୂର୍ଵଵଲ୍ଲିଖେତ୍ ଵିକୀର୍ଯ ପତ୍ରପୁଷ୍ପାଦ୍ଯୈର୍ମଧ୍ଯେ କୁଂଭଂ ନିଧାଯ ଚ

ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀକୁ ତିଆରି କରି, ପୂର୍ବରୁ ପରି ଏକ ପଦ୍ମ ଆକି, ପତ୍ର, ଫୁଲ ଆଦି ଛିଟି ଦେଇ, ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଳଶ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ପରିତସ୍ତସ୍ଯ ଚତୁରଃ କଲଶାନ୍ ଦିକ୍ଷୁ ଵିନ୍ଯସେତ୍ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣି ତଦ୍ବୀଜୈସ୍ତେଷୁ ପଞ୍ଚସୁ ପଞ୍ଚଭିଃ

ସେ କଳଶଟିକୁ ଘେରି, ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରିଟି କଳଶ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପାଞ୍ଚଟିରେ, ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବିଜ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବିଧିବଦ୍ଧ ରଖିବା ଦରକାର।

ନ୍ଯସ୍ଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ମୁଦ୍ରାଦି ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଭିରକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଵିଶୋଧ୍ଯ ଲିଂଗଂ ବେରଂ ଵା ମୃତ୍ତୋଯାଦ୍ଯୈର୍ଯଥା ପୁରା

ସେମାନେକୁ ନ୍ୟାସ ଓ ପୂଜା କରି, ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ, ସୁରକ୍ଷିତ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ମାଟି, ପାଣି ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।

ସ୍ଥାପଯେତ୍ପୁଷ୍ପସଂଛନ୍ନମୁତ୍ତରସ୍ଥେ ଵରାସନେ ନିଧାଯ ପୁଷ୍ପଂ ଶିରସି ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଜଲୈଃ

ଫୁଲରେ ଢାକି, ଉତ୍ତର ଦିଗର ଉତ୍ତମ ଆସନରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ରଖି, ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଛିଟା ଦେବା ଦରକାର।

ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପୁନଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଜଯଶବ୍ଦାଦିପୂର୍ଵକମ୍ କୁମ୍ଭୈରୀଶାନଵିଦ୍ଯାଂତୈଃ ସ୍ନାପଯେନ୍ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା

ପୁଣି ଫୁଲ ଦେଇ, ଜୟଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ସହିତ ପୂଜା କରି, ଇଶାନ ଓ ବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ର, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଳଶରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ।

ତତଃ ପଞ୍ଚକଲାନ୍ଯାସଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ ନିତ୍ଯମାରାଧଯେତ୍ତତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ଦେଵଂ ତ୍ରିଲୋଚନମ୍

ତାପରେ, ପଞ୍ଚ କଳାର ନ୍ୟାସ ଓ ପୂର୍ବରୁ ପରି ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ସଦା ଦେବୀ ସହିତ ତ୍ରିନୟନ ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଏକମେଵାଥ ଵା କୁଂଭଂ ମୂର୍ତିମନ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ ନ୍ଯସ୍ଯ ପଦ୍ମାଂତରେ ସର୍ଵଂ ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵଦାଚରେତ୍

ଏହାଠାରେ ଅନ୍ୟଥା, ଏକ ମାତ୍ର କଳଶକୁ ଯାହାର ରୂପ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ବାକି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବପରି କରିବା ଉଚିତ।

ଅତ୍ଯଂତୋପହତଂ ଲିଂଗଂ ଵିଶୋଧ୍ଯ ସ୍ଥାପଯେତ୍ପୁନଃ ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଯେଦୁପହତମନାଗୁପହତଂ ଯଜେତ୍

ଯଦି ଲିଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରି ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ହଳକା ଭାବେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଜଳ ଛିଟି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଲିଂଗାନି ବାଣସଂଜ୍ଞାନି ସ୍ଥାପନୀଯାନି ଵା ନ ଵା ତାନି ପୂର୍ଵଂ ଶିଵେନୈଵ ସଂସ୍କୃତାନି ଯତସ୍ତତଃ

ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଅଥବା ନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଚାଲିବା ଉଚିତ।

ଶେଷାଣି ସ୍ଥାପନୀଯାନି ଯାନି ଦୃଷ୍ଟାନି ବାଣଵତ୍ ସ୍ଵଯମୁଦ୍ଭୂତଲିଂଗେ ଚ ଦିଵ୍ଯେ ଚାର୍ଷେ ତଥୈଵ ଚ

ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ବାଣ ଭଳି, ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦିବ୍ୟ ଅଥବା ଋଷିମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅପୀଠେ ପୀଠମାଵେଶ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣଂ ଵିଧିମ୍ ଯଜେତ୍ତତ୍ର ଶିଵଂ ତେଷାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନ ଵିଧୀଯତେ

ଯଦି ପୀଠ ନାହିଁ, ତେବେ ପୀଠ ରଖି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ଜଳ ଛିଟି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ମାନେ ପାଇଁ ବିଧିବତ୍ ସ୍ଥାପନ ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

ଦଗ୍ଧଂ ଶ୍ଲଥଂ କ୍ଷତାଂଗଂ ଚ କ୍ଷିପେଲ୍ଲିଂଗଂ ଜଲାଶଯେ ସଂଧାନଯୋଗ୍ଯଂ ସଂଧାଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵିଧିମାଚରେତ୍

ଯଦି ଲିଙ୍ଗ ଜଳିଯାଇଛି, ଢିଲା ହୋଇଯାଇଛି କିମ୍ବା ଭାଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ଜଳାଶୟରେ ପକେଇଦେବା ଉଚିତ। ଯଦି ମରାମତି ଯୋଗ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ଯୋଡ଼ି ସ୍ଥାପନ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ।

ବେରାଦ୍ଵା ଵିକଲାଲ୍ଲିଂଗାଦ୍ଦେଵପୂଜାପୁରସ୍ସରମ୍ ଉଦ୍ଵାସ୍ଯ ହୃଦି ସଂଧାନଂ ତ୍ଯାଗଂ ଵା ଯୁକ୍ତମାଚରେତ୍

ଯଦି ବିଗଡ଼ିଥିବା ବିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ତେବେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ମନରେ ଯୋଡ଼ିବା କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।

ଏକାହପୂଜାଵିହତୌ କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣମର୍ଚନମ୍ ଦ୍ଵିରାତ୍ରେ ଚ ମହାପୂଜାଂ ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣମତଃ ପରମ୍

ଏକ ଦିନ ପୂଜା ବନ୍ଦ ହେଲେ, ଦୁଇ ଗୁଣା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ଦିନ ହେଲେ, ବଡ଼ ପୂଜା କରି ପରେ ଜଳ ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ମାସାଦୂର୍ଧ୍ଵମନେକାହଂ ପୂଜା ଯଦି ଵିହନ୍ଯତେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ କୈଶ୍ଚିତ୍କୈଶ୍ଚିତ୍ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣକ୍ରମଃ

ଏକ ମାସ ପରେ ଅନେକ ଦିନ ପୂଜା ବନ୍ଦ ହେଲେ, କେହି କହନ୍ତି ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, କେହି କହନ୍ତି ଜଳ ଛିଟିବା ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।

ସଂପ୍ରୋକ୍ଷଣେ ତୁ ଲିଂଗାଦେର୍ଦେଵମୁଦ୍ଵାସ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍ ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚକ୍ରମେଣୈଵ ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ମୃଦଂଭସା

ଜଳ ଛିଟିବା ବେଳେ, ପୂର୍ବପରି ଲିଙ୍ଗରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ମାଟି ମିଶା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଗଵାଂ ରସୈଶ୍ଚ ସଂସ୍ନାପ୍ଯ ଦର୍ଭତୋଯୈର୍ଵିଶୋଧ୍ଯ ଚ ପ୍ରୋକ୍ଷଯେତ୍ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀତୋଯୈର୍ମୂଲେନାଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍

ଗାଈର ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଇ, ଦର୍ଭା ମିଶା ଜଳରେ ଶୁଧ୍ଧ କରି, ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ନିମିତ୍ତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଏକ ଶତ ଅଠ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଛିଟିବା ଉଚିତ।

ସପୁଷ୍ପଂ ସକୁଶଂ ପାଣିଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଲିଂଗସ୍ଯ ମସ୍ତକେ ପଞ୍ଚଵାରଂ ଜପେନ୍ମୂଲମଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତଂ ତତଃ

ଫୁଲ ଏବଂ କୁଶା ଧରିଥିବା ହାତ ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ପଞ୍ଚଥର ଅନୁକ୍ରମରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଏକ ଶତ ଅଠ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ମୂଲେନ ମୂର୍ଧାଦିପୀଠାଂତଂ ସଂସ୍ପୃଶେଦପି ପୂଜାଂ ଚ ମହତୀଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦେଵମାଵାହ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍

ତାପରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରୁ ପୀଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୂର୍ବପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ବଡ଼ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଲବ୍ଧେ ସ୍ଥାପିତେ ଲିଂଗେ ଶିଵସ୍ଥାନେ ଜଲେ ଽଥ ଵା ଵହ୍ନୌ ରଵୌ ତଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭଗଵଂତଂ ଶିଵଂ ଯଜେତ୍

ଯଦି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।