ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵିଦ୍ଯେଶକଲଶାନ୍ନ୍ଯସ୍ଯେନ୍ମଧ୍ଯେ ଶୈଵୀଂ ଚ ଵର୍ଧନୀମ୍ ପରୀତ୍ଯ ପଦ୍ମତ୍ରିତଯଂ ଜୁହୁଯୁର୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ

ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟାର କଳଶଗୁଡ଼ିକ, ଶୈବୀ ଓ ବୃଦ୍ଧିକାକୁ ରଖି, ପଦ୍ମ ତିନିଟିକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ ହୋମ କରିବେ।

ତେ ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ କଲ୍ପ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ ସ୍ଥିତାଃ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାଥ ଵା ଦିକ୍ଷୁ ସ୍ଵଧ୍ଯେତାରସ୍ସଜାପକାଃ

ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ଚାରିଜଣ କିମ୍ବା ଚାରିଦିଗରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଓ ଜପ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପଠନ କରିବେ।

ଜୁହୁଯୁସ୍ତେ ଵିରଂଚ୍ଯାଦ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ମୂର୍ତଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦୈଶିକଃ ପ୍ରଥମଂ ତେଷାମୈଶାନ୍ଯାଂ ପଶ୍ଚିମେ ଽଥ ଵା

ବିରଞ୍ଚି ଆଦି ଚାରିଟି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଚାରିଟି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ଈଶାନ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କରିବେ।

ପ୍ରଧାନହୋମଂ କୁର୍ଵୀତ ସପ୍ତଦ୍ରଵ୍ଯୈର୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଆଚାର୍ଯାତ୍ପାଦମର୍ଧଂ ଵା ଜୁହୁଯୁଶ୍ଚାପରେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ସେପରି ସପ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରଧାନ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହୋମ କରିପାରିବେ।

ପ୍ରଧାନମେକମେଵାତ୍ର ଜୁହୁଯାଦଥ ଵା ଗୁରୁଃ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ହୁତ୍ଵା ଘୃତେନାଷ୍ଟୋତ୍ତରଂ ଶତମ୍

ଏଠାରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଧାନ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଗୁରୁ ପ୍ରଥମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, ତାପରେ ଘୃତରେ ଏକଶଅଠ ହୋମ କରିପାରିବେ।

ମୂର୍ଧ୍ନି ମୂଲେନ ଲିଂଗସ୍ଯ ଶିଵହସ୍ତଂ ପ୍ରଵିନ୍ଯସେତ୍ ଶତମର୍ଧଂ ତଦର୍ଧଂ ଵା କ୍ରମାଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ

ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ଉପରେ ଶିବଙ୍କ ହସ୍ତକୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏକଶ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ସପ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବା ଉଚିତ।

ହୁତ୍ଵାହୁତ୍ଵା ସ୍ପୃଶେଲ୍ଲିଂଗଂ ଵେଦିକାଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ପୂର୍ଣାହୁତିଂ ତତୋ ହୁତ୍ଵା କ୍ରମାଦ୍ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍

ହୋମ କରି କରି, ସେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ବେଦିକାକୁ ପୁନିପୁନି ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ। ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋମ କରି, କ୍ରମକ୍ରମେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

ଆଚାର୍ଯାତ୍ପାଦମର୍ଧଂ ଵା ହୋତ୍ଃଣାଂ ସ୍ଥପତେରପି ତଦର୍ଧଂ ଦେଯମନ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସଦସ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ

ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥାଂଶ, ହୋତା ଓ ବିଧାନକାରୀଙ୍କୁ ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବେ।

ତତଃ ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଵୃଷଂ ହୈମଂ କୂର୍ଚଂ ଵାପି ନିଵେଶ୍ଯ ଚ ମୃଦଂଭସା ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯୈଃ ପୁନଃ ଶୁଦ୍ଧଜଲେନ ଚ

ତାପରେ ଗଡ଼ିରେ ସୁନାର ବୃଷଭ କିମ୍ବା କୁଶ ରଖି, ମାଟି ଓ ପାଣି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ପୁନି ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଶୋଧିତାଂ ଚଂଦନାଲିପ୍ତାଂ ଶ୍ଵଭ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଶିଲାଂ କ୍ଷିପେତ୍ କରନ୍ଯାସଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ନଵଭିଃ ଶକ୍ତିନାମଭିଃ

ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ବ୍ରହ୍ମଶିଳାକୁ ଗଡ଼ିରେ ରଖି, ତାପରେ ନବଶକ୍ତିର ନାମରେ କରନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ହରିତାଲାଦିଧାତୂଂଶ୍ଚ ବୀଜଗଂଧୌଷଧୈରପି ଶିଵଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତଵିଧିନା କ୍ଷିପେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଶିଲୋପରି

ହରିତାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ, ବୀଜ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଔଷଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଶିବଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ଉପରେ ରଖିବା କିମ୍ବା ଛିଟିବା କିମ୍ବା ଲେପିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରତିଲିଂଗଂ ତୁ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ କ୍ଷୀରଂ ଵୃକ୍ଷସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ସ୍ଥିତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତଦୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଲିଂଗଂ ବ୍ରହ୍ମଶିଲୋପରି

ଉପଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ଗଛର ଦୁଧ ଢାଳି, ଏହା ଥିବାକୁ ବୁଝି, ପରେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଲିଙ୍ଗକୁ ବ୍ରହ୍ମଶିଳା ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵରାଂ କିଂଚିତ୍ସ୍ଥାପଯେନ୍ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା ପିଂଡିକାଂ ଚାଥ ସଂଯୋଜ୍ଯ ଶାକ୍ତଂ ମୂଲମନୁସ୍ମରନ୍

ପୂର୍ବଦିଗର ଉତ୍ତମ ପାଣି କିଛି ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ରଖି, ପିଂଡିକାକୁ ଯୋଡ଼ି, ପରେ ଶାକ୍ତ ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ବନ୍ଧନଂ ବଂଧକଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ଥାନଂ ଵିଶୋଧ୍ଯ ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚାର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ପୁଷ୍ପାଣି କୁର୍ଯୁର୍ଯଵନିକାଂ ପୁନଃ

ବନ୍ଧନ ପଦାର୍ଥରେ ବନ୍ଧନ କରି, ସ୍ଥାନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ, ପୁନି ଯବନିକା ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ନିଷେକାଦି ଲିଂଗସ୍ଯ ପୁରତସ୍ତଦା ଆନୀଯ ଶଯନସ୍ଥାନାତ୍କଲଶାନ୍ଵିନ୍ଯସେତ୍କ୍ରମାତ୍

ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ନିଷେକ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ ଲିଙ୍ଗର ସାମ୍ନାରେ କରି, ଶୟନସ୍ଥାନରୁ କଳଶଗୁଡ଼ିକୁ ଆଣି କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।

ମହାପୂଜାମଥାରଭ୍ଯ ସଂପୂଜ୍ଯ କଲଶାନ୍ଦଶ ଶିଵମଂତ୍ରମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଶିଵକୁଂଭଜଲାଂତରେ

ତାପରେ ମହାପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି, ଦଶଟି କଳଶକୁ ପୂଜା କରି, ଶିବମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି, ଶିବକୁମ୍ଭର ଜଳ ଭିତରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଂଗୁଷ୍ଠାନାମିକାଯୋଗାଦାଦାଯ ତମୁଦୀରଯେତ୍ ନ୍ଯସେଦୀଶାନଭାଗସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗସ୍ଯ ମଂତ୍ରଵିତ୍

ଅଂଠି ଓ ଅନାମିକା ଯୋଗରେ ଧରି, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଲିଙ୍ଗର ଈଶାନ ଭାଗର ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।

ଶକ୍ତିଂ ନ୍ଯସେତ୍ତଥା ଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯେଶାଂଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଲିଙ୍ଗମୂଲେ ଶିଵଜଲୈସ୍ତତୋ ଲିଂଗଂ ନିଷେଚଯେତ୍

ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତି, ତାପରେ ବିଦ୍ୟା ଓ ବିଦ୍ୟାର ନାୟକମାନେ, ଏହାମାନେକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଲିଙ୍ଗର ତଳେ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଶିବଜଳ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ଦରକାର।

ଵର୍ଧନ୍ଯାଂ ପିଂଡିକାଲିଂଗଂ ଵିଦ୍ଯେଶକଲଶୈଃ ପୁନଃ ଅଭିଷିଚ୍ଯାସନଂ ପଶ୍ଚାଦାଧାରାଦ୍ଯଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍

ଯେତେବେଳେ ପିଠିକା ବଡ଼ କରିବାକୁ ହେବ, ସେତେବେଳେ ପିଠିକା ଓ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୁଣି ବିଦ୍ୟାନାୟକଙ୍କ କଳଶ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ଆଧାର ଆଦି ଦେଇ ଆସନ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର।

କୃତ୍ଵା ପଞ୍ଚକଲାନ୍ଯାସଂ ଦୀପ୍ତଂ ଲିଂଗମନୁସ୍ମରେତ୍ ଆଵାହଯେଚ୍ଛିଵୌ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାଗୁଦଙ୍ମୁଖଃ

ପଞ୍ଚ କଳାର ନ୍ୟାସ କରି, ତପସ୍ୱୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବ ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଜୋଡି ନିଜେ ଶିବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର।

ଵୃଷାଧିରାଜମାରୁହ୍ଯ ଵିମାନଂ ଵା ନଭସ୍ତଲାତ୍ ଅଲଂକୃତଂ ସହାଯାଂତଂ ଦେଵ୍ଯା ଦେଵମନୁସ୍ମରନ୍ ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯଂ ସର୍ଵମଂଗଲନିସ୍ଵନୈଃ

ବୃଷଭର ଉପରେ ବସି କିମ୍ବା ଆକାଶରୁ ଦେବ ରଥରେ ଆସି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନି ଓ ଶୋଭାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରିବା ଦରକାର।

ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶାର୍କଶକ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଦେଵଦାନଵୈଃ ଆନଂଦକ୍ଲିନ୍ନସର୍ଵାଂଗୈର୍ଵିନ୍ଯସ୍ତାଂଜଲିମସ୍ତକୈଃ

ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ, ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ, ହାତ ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହନ୍ତି।

ସ୍ତୁଵଦ୍ଭିରେଵ ନୃତ୍ଯଦ୍ଭିର୍ନାମଦ୍ଭିରଭିତୋ ଵୃତମ୍ ତତଃ ପଞ୍ଚୋପଚାରାଂଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ସମାପଯେତ୍

ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ତାପରେ ପଞ୍ଚ ଉପଚାର କରି, ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍।

ନାତଃ ପରତରଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଧିଃ ପଞ୍ଚୋପଚାରକାତ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଲିଂଗଵତ୍କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରତିମାସ୍ଵପି ସର୍ଵତଃ

ପଞ୍ଚ ଉପଚାର ଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ବିଧି ନାହିଁ। ଯେପରି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରତିମାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଲକ୍ଷଣୋଦ୍ଧାରସମଯେ କାର୍ଯଂ ନଯନମୋଚନମ୍ ଜଲାଧିଵାସେ ଶଯନେ ଶାଯଯେତ୍ତାନ୍ତ୍ଵଧୋମୁଖୀମ୍

ଲକ୍ଷଣ ଚିହ୍ନିବା ବେଳେ ନୟନ ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରିବା ଦରକାର। ପାଣିରେ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ ହେଲେ, ପ୍ରତିମାକୁ ଉଲ୍ଟା କରି ଶୋଇବା ଉଚିତ୍।

କୁମ୍ଭୋଦଶାଯିତାଂ ମଂତ୍ରୈର୍ହୃଦି ତାଂ ସନ୍ନିଯୋଜଯେତ୍ କୃତାଲଯାଂ ପରାମାହୁଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମକୃତାଲଯାତ୍

ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମାକୁ ହୃଦୟରେ ଜଳଭରା କଳଶ ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ପରି ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର। ଯାହାର ନିଜ ଘର ତିଆରି, ସେହି ପ୍ରତିମାକୁ 'ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ' କୁହାଯାଏ, ନାହିଁ ହେଲେ 'ଅପ୍ରତିଷ୍ଠିତ'।

ଶକ୍ତଃ କୃତାଲଯଃ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵିଧିମାଚରେତ୍ ଅଶକ୍ତଶ୍ଚେତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଲିଂଗଂ ବେରମଥାପି ଵା

ଯିଏ ସମର୍ଥ, ସେ ଘର ତିଆରି କରି ପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ପ୍ରତିମା ଯେପରି ହେଉ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଦରକାର।

ଶକ୍ତେରନୁଗୁଣଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ଶିଵାଲଯମ୍ ଗୃହାର୍ଚାଂ ଚ ପୁନର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵିଧିମୁତ୍ତମମ୍

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ପରେ ଶିବ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଘରେ ପୂଜା କିପରି କରିବା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଧି ପୁଣି କହିବି।

କୃତ୍ଵା କନୀଯସଂବେରଂ ଲିଂଗଂ ଵା ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍ ଅଯନେ ଚୋତ୍ତରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଶେ ଶୁଭେ ଦିନେ

ଠିକ୍ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଛୋଟ ପ୍ରତିମା କିମ୍ବା ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶୁଭ ଦିନରେ—