ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦକ୍ଷିଣାଂଗାନ୍ମହେଶସ୍ଯ ଜାତୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମସଂଜ୍ଞିକଃ ଵାମାଂଗାଦଭଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତୋ ଵିଦ୍ଯେତି ସଂଜ୍ଞିତଃ

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତେଣୁ ସେ 'ଜ୍ଞାନ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ।

ହୃଦଯାନ୍ନୀଲରୁଦ୍ରୋ ଭୂଚ୍ଛିଵସ୍ଯ ଶିଵସଂଜ୍ଞିକଃ ସୃଷ୍ଟେଃ ପ୍ରଵର୍ତକୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥିତେର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିମୋହକଃ

ହୃଦୟରୁ ନୀଳରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ । ସେ ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସ୍ଥିତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ରହନ୍ତି, ଓ ମୋହ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ସଂହାରସ୍ଯ ତଥା ରୁଦ୍ରସ୍ତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ନିଯାମକଃ

ସେହିପରି, ସଂହାରରେ ରୁଦ୍ର କାରଣ ଓ ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ସଦା ନିୟନ୍ତ୍ରକ ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ କଥ୍ଯଂତେ ଜଗତଃ କାରଣାନି ଚ କାରଣତ୍ରଯହେତୁଶ୍ଚ ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ତେଣୁ, ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଶିବ ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ।

ଅର୍ଥମେତମଵିଜ୍ଞାଯ ରଜସା ବଦ୍ଧଵୈରଯୋଃ ଯୁଵଯୋଃ ପ୍ରତିବୋଧାଯ ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗମୁପସ୍ଥିତମ୍

ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିନଥିବା, ରଜୋଗୁଣ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ବନ୍ଧିଥିବା, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ ଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ।

ଏଵମୋମିତି ମାଂ ପ୍ରାହୁର୍ଯଦିହୋକ୍ତମଥର୍ଵଣା ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଶାଖାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ

ଏଭଳି ମୋତେ ଏହି ନାମରେ ଡାକନ୍ତି, ଯେପରିକି ଏଠାରେ ଅଥର୍ବବେଦରେ କହାଯାଇଛି— ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ଅନେକ ଶାଖା ହଜାର-ହଜାର ଅଛି।

ଵେଦେଷ୍ଵେଵଂ ସ୍ଵଯଂ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵ୍ଯକ୍ତମିତ୍ଯଵଦତ୍ସ୍ଵପି ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭୂତମିଵ ତତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନାଧ୍ଯଵସୀଯତେ

ବେଦମାନେ ନିଜେ ମୁଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ସେଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅନୁଭବ କରେ।

ତଯୋସ୍ତତ୍ର ପ୍ରବୋଧାଯ ତମୋପନଯନାଯ ଚ ଲିଂଗେପି ମୁଦ୍ରିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥା ଵେଦୈରୁଦାହୃତମ୍

ସେମାନଙ୍କର ଜାଗୃତି ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ କଥା ଲିଙ୍ଗରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଛି, ବେଦରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦ୍ରିତଂ ଲିଂଗେ ପ୍ରସାଦାଲ୍ଲିଂଗିନସ୍ତଦା ପ୍ରଶାଂତମନସୌ ଦେଵୌ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ

ଲିଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତ କଥା ଗୁପ୍ତ ଦେଖି, ତାହାର କୃପାରେ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା ଶାନ୍ତ ମନେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।

ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିଲଯଂ ଚୈଵ ଯଥାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ଷଡଧ୍ଵନାମ୍ ତତଃ ପରତରଂ ଧାମ ଧାମଵଂତଂ ଚ ପୂରୁଷମ୍

ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ, ଛଅଟି ପଥର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ତା'ପରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମ, ଧାମଧାରୀ ପୁରୁଷ।

ନିରୁତ୍ତରତରଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିଷ୍କଲଂ ଶିଵମୀଶ୍ଵରମ୍ ପଶୁପାଶମଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ ସଦା ପତିମ୍

ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଅଖଣ୍ଡ, ଶିବ, ଈଶ୍ୱର, ଏହି ବନ୍ଧନ ଓ ବନ୍ଧା ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିର ଚିରନ୍ତନ ସ୍ୱାମୀ।

ଅକୁତୋଭଯମତ୍ଯଂତମଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯମଵ୍ଯଯମ୍ ଵାହ୍ଯମାଭ୍ଯଂତରଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଵର୍ଜିତମ୍

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭୟ, ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଅବିନାଶୀ, ବାହାର ଓ ଭିତରେ ସବୁଠି ବ୍ୟାପିଥିବା, ତଥାପି ବାହାର ଭିତରୁ ଅଲଗା।

ନିରସ୍ତାତିଶଯଂ ଶଶ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଲୋକଵିଲକ୍ଷଣମ୍ ଅଲକ୍ଷଣମନିର୍ଦେଶ୍ଯମଵାଙ୍ମନସଗୋଚରମ୍

ସମସ୍ତ ଅତିରିକ୍ତତାରୁ ମୁକ୍ତ, ସଦା ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଅଲଗା, ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିହେବା ନୁହେଁ, କଥା ଓ ମନର ଅପରିଚୟ।

ପ୍ରକାଶୈକରସଂ ଶାଂତଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ସତତୋଦିତମ୍ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣନିଲଯଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ତାଦୃଶଯାନ୍ଵିତମ୍

ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ସ୍ୱରୂପ, ଶାନ୍ତ, ପ୍ରସନ୍ନ, ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ନିବାସ, ଏପରି ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମନାରାଯଣୌ ତଦା ରଚଯିତ୍ଵାଂଜଲିଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଭୀତୌ ତୌ ଵାଚମୂଚତୁଃ

ବିରୂପାକ୍ଷ ଦେବଙ୍କୁ ଜାଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଅଜ୍ଞୋ ଵାହମଭିଜ୍ଞୋ ଵା ତ୍ଵଯାଦୌ ଦେଵ ନିର୍ମିତଃ ଈଦୃଶୀଂ ଭ୍ରାଂତିମାପନ୍ନ ଇତି କୋ ଽତ୍ରାପରାଧ୍ଯତି

ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ, ଆରମ୍ଭରେ ତୁମେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲ, ଏପରି ଭ୍ରମରେ ପଡି, ଏଠାରେ କିଏ ଦୋଷୀ?

ଆସ୍ତାଂ ମମେଦମଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵଯି ସନ୍ନିହତେ ପ୍ରଭୋ ନିର୍ଭଯଃ କୋ ଽଭିଭାଷେତ କୃତ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ଵା

ମୋର ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ରହିଯାଉ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ; କିଏ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଥା କହିପାରିବ?

ଆଵଯୋର୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଵାଦୋ ଽପି ହି ଶୋଭନଃ ପାଦପ୍ରଣାମଫଲଦୋ ନାଥସ୍ଯ ଭଵତୋ ଯତଃ

ମୋ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ବିବାଦ ହେଲା, ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଲା, କାରଣ ତୁମ ପାଦ ପ୍ରଣାମ ଫଳଦାୟକ, ହେ ନାଥ।

ସ୍ତୋତୁଂ ଦେଵ ନ ଵାଗସ୍ତି ମହିମ୍ନଃ ସଦୃଶୀ ତଵ ପ୍ରଭୋରଗ୍ରେ ଵିଧେଯାନାଂ ତୂଷ୍ଣୀଂଭାଵୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଃ

ତୁମେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ମହିମା ପାଇଁ ଯେପରିକି ଯୋଗ୍ୟ କଥା ନାହିଁ; ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଭକ୍ତମାନେ ନିରବ ରହିଲେ, ତାହା ଅପରାଧ ନୁହେଁ।

କିମତ୍ର ସଂଘଟେତ୍କୃତ୍ଯମିତ୍ଯେଵାଵସରୋଚିତମ୍ ଅଜାନନ୍ନପି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ପ୍ରଲପ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ନତୋ ଽସ୍ମ୍ଯହମ୍

ଏଠାରେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ ଜାଣିନଥିବାବେଳେ, ଯାହା ମନେ ଆସେ ତାହା କହି, ତୁମେ ପାଖରେ ମୁଁ ଶିର ନମାଉଛି।

କାରଣତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଂ ଵିସ୍ମୃତଂ ତଵ ମାଯଯା ମୋହିତୋ ଽହଂକୃତଶ୍ଚାପି ପୁନରେଵାସ୍ମି ଶାସିତଃ

କାରଣତ୍ୱ ତୁମେ ଦେଇଥିଲ, ତୁମ ମାୟାରେ ମୁଁ ଭୁଲିଗଲି, ମୋହିତ ଓ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ, ପୁଣି ତୁମେ ମୋତେ ଶିଖାଇଲ।

ଵିଜ୍ଞାପିତୈଃ କିଂ ବହୁଭିର୍ଭୀତୋସ୍ମି ଭୃଶମୀଶ୍ଵର ଯତୋ ଽହମପରିଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ପରିଚ୍ଛେତ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ

ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ହେ ଈଶ୍ୱର, କାରଣ ମୁଁ ଅପରିମିତ ତୁମକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି।

ତ୍ଵାମୁଶଂତି ମହାଦେଵଂ ଭୀତାନାମାର୍ତିନାଶନମ୍ ଅତୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରମଂ ମେ ଽଦ୍ଯ କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ଶଂକର

ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଭୟଭୀତଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ଆଜି ମୋ ଅପରାଧକୁ ମାଫ କର, ହେ ଶଙ୍କର।

ଇତି ଵିଜ୍ଞାପିତସ୍ତାଭ୍ଯାମ୍ ଈଶ୍ଵରାଭ୍ଯାଂ ମହେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୀତୋ ଽନୁଗୃହ୍ଯ ତୌ ଦେଵୌ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମଭାଷତ

ଏପରି ଭାବେ ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ମହାଦେବ ଖୁସି ହୋଇ, ଦୟାଭାବରେ ହସି ହସି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵତ୍ସଵତ୍ସ ଵିଧେ ଵିଷ୍ଣୋ ମାଯଯା ମମ ମୋହିତୌ ଯୁଵାଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ଽହଂକୃତ୍ଯ ବୁଦ୍ଧଵୈରୋ ପରସ୍ପରମ୍

ହେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମୋର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଥିଲ, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ପଡି, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏକାଉଁଥିଲ।

ଵିଵାଦଂ ଯୁଦ୍ଧପର୍ଯଂତଂ କୃତ୍ଵା ନୋପରତୌ କିଲ ତତଶ୍ଚ୍ଛିନ୍ନା ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିର୍ଜଗତ୍କାରଣଭୂତଯୋଃ

ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ବିବାଦ କରି, ଯୁଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲ, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ରୁକିଲ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ବିଘ୍ନିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ।

ଅଜ୍ଞାନମାନପ୍ରଭଵାଦ୍ଵୈମତ୍ଯାଦ୍ଯୁଵଯୋରପି ତନ୍ନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଦର୍ପମୋହୌ ମଯୈଵ ତୁ

ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅହଂକାରରୁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ହେଲା; ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ତୁମର ଗର୍ବ ଓ ମୋହକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲି।

ଏଵଂ ନିଵାରିତାଵଦ୍ଯଲିଂଗାଵିର୍ଭାଵଲୀଲଯା ତସ୍ମାଦ୍ଭୂଯୋ ଵିଵାଦଂ ଚ ଵ୍ରୀଡାଂ ଚୋତ୍ସୃଜ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗର ଆଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ନିବାରିତ ହେଲ; ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ବିବାଦ ଓ ଲଜ୍ଜାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଛାଡିଦିଅ।

ଯଥାସ୍ଵଂ କର୍ମ କୁର୍ଯାତାଂ ଭଵଂତୌ ଵୀତମତ୍ସରୌ ପୁରା ମମାଜ୍ଞଯା ସାର୍ଧଂ ସମସ୍ତଜ୍ଞାନସଂହିତାଃ

ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି, ପୂର୍ବବତ୍ ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କର।