ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦପି ପରାଦ୍ବିଂଦୋରର୍ଧେଦୋଶ୍ଚ ତତଃ ପରାତ୍ ତତଃ ପରାନ୍ନିଶାଧୀଶାନ୍ନାଦାଖ୍ଯାଚ୍ଚ ତତଃ ପରାତ୍

ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ, ବିନ୍ଦୁର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଉପରେ, ରାତିର ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନାଦ ନାମକ ଅଂଶରୁ ଉପରେ ।

ତତଃ ପରାତ୍ସୁଷୁମ୍ନେଶାଦ୍ବ୍ରହ୍ମରଂଧ୍ରେଶ୍ଵରାଦପି ତତଃ ପରସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତେଶ୍ଚ ପରସ୍ତାଚ୍ଛିଵତତ୍ତ୍ଵତଃ

ତାହାରୁ ଉପରେ, ସୁଷୁମ୍ନା ନାୟକ ଠାରୁ ଉପରେ, ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦେବତାଠାରୁ ଉପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଠାରୁ ଉପରେ, ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉପରେ ।

ପରମଂ କାରଣଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ନିଷ୍କାରଣଂ ଶିଵମ୍ କାରଣାନାଂ ଚ ଧାତାରଂ ଧ୍ଯାତାରାଂ ଧ୍ଯେଯମଵ୍ଯଯମ୍

ପରମ କାରଣ ସିଧାସଳଖ ଶିବ ନିଜେ, କାରଣ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ, ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଅବ୍ୟୟ ।

ପରମାକାଶମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ପରମାତ୍ମୋପରି ସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ସଂପନ୍ନଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରମନୀଶ୍ଵରମ୍

ପରମ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପରମାତ୍ମା ଉପରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଶାସନ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାର ନାୟକ, ଯାହାର କିଏ ଉପରେ ନାହିଁ ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯାଚ୍ଚାପି ମାଯେଯାଦଶୁଦ୍ଧାନ୍ମାନୁଷାଦିକାତ୍ ଅପରାଚ୍ଚ ପରାତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାଦଧିଶୁଦ୍ଧାଧ୍ଵଗୋଚରାତ୍

ଶାସନରୁ, ମାୟାରୁ, ଅଶୁଦ୍ଧତାରୁ, ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁରୁ, ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚରୁ, ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ପଥରୁ ।

ତତ୍ପରାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯାଦୁନ୍ମନାଂତାତ୍ପରାତ୍ପରାତ୍ ପରମଂ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯମୁନ୍ମନାଦ୍ଯମନାଦି ଚ

ତାହାରୁ ଉପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଉପରେ, ଉନ୍ମନାରୁ ଉପରେ, ପରମ ଏବଂ ପରମ ଶାସନ, ଉନ୍ମନାରୁ ଉପରେ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ ।

ଅପାରମପରାଧୀନଂ ନିରସ୍ତାତିଶଯଂ ସ୍ଥିରମ୍ ଇତ୍ଥମର୍ଥୈର୍ଦଶଵିଧୈରିଯମାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ

ସୀମା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟରୁ ନିର୍ଭର ନୁହେଁ, ଅତିକ୍ରମ ନାହିଁ, ସ୍ଥିର—ଏହି ଦଶ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥରେ ଏହି ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଗରୀଯସୀ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତମଥର୍ଵଣାତ୍ ଋଗ୍ଵେଦଃ ପୁନରାହେଦଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ରୂପଂ ମଯୋଚ୍ଯତେ

ଏହିଠାରେ ଅଥର୍ବ ବେଦ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାହାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି । ରିଗ୍ବେଦ ପୁନି ଏହାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ କହିଛି ।

ଯେନାହମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ନିତ୍ଯମସ୍ମ୍ଯଭିଧାଯକଃ ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଽଵଦତ୍ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥା ମଯୋଚ୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ଆତ୍ମାର ସାରକଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଏହିପରି କହିଛି; ଏହିପରି ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ କହିଛି ।

ଭୋଗ୍ଯାତ୍ମନା ପରିଣତା ଵିଦ୍ଯାଵେଦ୍ଯା ଯତୋ ମଯି ସାମ ଚାହ ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯମେଵଂ ସର୍ଵଂ ମଯୋଚ୍ଯତେ

ଯେ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରାଯିବାକୁ ଥାଏ, ସେଠି ମୋ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞେୟ ଭାବରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ସାମବେଦ ଏହାକୁ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହିଛି । ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଛି ।

ମମାର୍ଥେନ ଶିଵେନେଦଂ ତାମସେନାଭିଧୀଯତେ ଅଥର୍ଵାହ ତୁରାଯାଖ୍ଯଂ ତୁରୀଯାତୀତମେଵ ଚ

ମୋର ଅର୍ଥରେ, ହେ ଶିବ, ଏହାକୁ ତାମସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଅଥର୍ବ ବେଦ ଏହାକୁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଓ ଚତୁର୍ଥ ଅତିତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହିଛି ।

ମଯାଭିଧୀଯତେ ତସ୍ମାଦଧ୍ଵାତୀତପଦୋସ୍ମ୍ଯହମ୍ ଅଧ୍ଵାତ୍ମକଂ ତୁ ତ୍ରିତଯଂ ଶିଵଵିଦ୍ଯାତ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍

ମୁଁ ଏହାକୁ କହିଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ପଥ ଅତିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ପଥକୁ ଶିବଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।

ତତ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରଯୀସାଧ୍ଯଂ ସଂଶୋଧ୍ଯଂ ଚ ପଦୈଷିଣା ଅଧ୍ଵାତୀତଂ ତୁରୀଯାଖ୍ଯଂ ନିର୍ଵାଣଂ ପରମଂ ପଦମ୍

ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ, ତିନି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ, ପଦ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହୁଏ । ପଥ ଅତିତ ଯାହାକୁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ସେହି ମୁକ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ।

ତଦତୀତଂ ଚ ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯାଦଧ୍ଵନୋସ୍ଯ ଵିଶୋଧକମ୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ପ୍ରମାପକୋ ନାଦୋ ନଦାଂତଶ୍ଚ ମଦାତ୍ମକଃ

ଯାହା ଏହାଠାରୁ ଅତିତ, ସେ ନିର୍ଗୁଣତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପଥକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ଦୁଇଟିର ମାପ ଯେ ଶବ୍ଦ ଓ ଶବ୍ଦର ଶେଷ, ସେ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ।

ତସ୍ମାନ୍ମମାର୍ଥସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାତ୍ପ୍ରଧାନଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଯଦସ୍ତି ଵସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁଣପ୍ରଧାନ୍ଯଯୋଗତଃ

ତେଣୁ, ମୋର ଅର୍ଥର ସ୍ୱାଧୀନତାରୁ, ପରମେଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସମସ୍ତ କିଛି ଗୁଣର ପ୍ରଧାନତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ।

ସମସ୍ତଂ ଵ୍ଯସ୍ତମପି ଚ ପ୍ରଣଵାର୍ଥଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସଵାର୍ଥଵାଚକଂ ତସ୍ମାଦେକଂ ବ୍ରହ୍ମୈତଦକ୍ଷରମ୍

ସମସ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୁହିଁକୁ 'ଓଁ' ଅକ୍ଷରର ଅର୍ଥ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ । ତେଣୁ, ଏହି ଏକ ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷର ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଉଚ୍ଚାରକ ।

ତେନୋମିତି ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ କୁରୁତେ ପ୍ରଥମଂ ଶିଵଃ ଶିଵୋ ହି ପ୍ରଣଵୋ ହ୍ଯେଷ ପ୍ରଣଵୋ ହି ଶିଵଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି 'ଓଁ' ଦ୍ୱାରା ଶିବ ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । କାରଣ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି 'ଓଁ', ଏବଂ 'ଓଁ' କୁ ଶିବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଯୋର୍ଭେଦୋ ନାତ୍ଯଂତଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଯତଃ ଚିଂତଯା ରହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵାଚୋଯନ୍ମନସା ସହ

ବାଚ୍ୟ ଓ ବାଚକର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ରୁଦ୍ର ଚିନ୍ତାର ପାରେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ମନ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାଣୀ ତାଙ୍କର ଉପାୟ ।

ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତନ୍ନିଵର୍ତଂତେ ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵେକାକ୍ଷରେଣ ସଃ ଏକାକ୍ଷରାଦକାରାଖ୍ଯାଦାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଭିଧୀଯତେ

ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନ କରି, ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବାଚ୍ୟ ଏକ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଅ' ଭଳି, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଏକାକ୍ଷରାଦୁକାରାଖ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଧା ଵିଷ୍ଣୁରୁଦୀର୍ଯତେ ଏକାକ୍ଷରାନ୍ମକାରାଖ୍ଯାଚ୍ଛିଵୋ ରୁଦ୍ର ଉଦାହୃତଃ

ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଉ' ଭଳି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦୁଇ ରୂପରେ କୁହାଯାଏ; ଏକ ଅକ୍ଷର 'ମ' ଭଳି, ଶିବ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ ।

ଦକ୍ଷିଣାଂଗାନ୍ମହେଶସ୍ଯ ଜାତୋ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମସଂଜ୍ଞିକଃ ଵାମାଂଗାଦଭଵଦ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତୋ ଵିଦ୍ଯେତି ସଂଜ୍ଞିତଃ

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତେଣୁ ସେ 'ଜ୍ଞାନ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ।

ହୃଦଯାନ୍ନୀଲରୁଦ୍ରୋ ଭୂଚ୍ଛିଵସ୍ଯ ଶିଵସଂଜ୍ଞିକଃ ସୃଷ୍ଟେଃ ପ୍ରଵର୍ତକୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥିତେର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିମୋହକଃ

ହୃଦୟରୁ ନୀଳରୁଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ । ସେ ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସ୍ଥିତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବେ ରହନ୍ତି, ଓ ମୋହ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ସଂହାରସ୍ଯ ତଥା ରୁଦ୍ରସ୍ତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ନିଯାମକଃ

ସେହିପରି, ସଂହାରରେ ରୁଦ୍ର କାରଣ ଓ ସେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ସଦା ନିୟନ୍ତ୍ରକ ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେ କଥ୍ଯଂତେ ଜଗତଃ କାରଣାନି ଚ କାରଣତ୍ରଯହେତୁଶ୍ଚ ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ତେଣୁ, ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଶିବ ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ ।

ଅର୍ଥମେତମଵିଜ୍ଞାଯ ରଜସା ବଦ୍ଧଵୈରଯୋଃ ଯୁଵଯୋଃ ପ୍ରତିବୋଧାଯ ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗମୁପସ୍ଥିତମ୍

ଏହି ଅର୍ଥକୁ ବୁଝିନଥିବା, ରଜୋଗୁଣ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ବନ୍ଧିଥିବା, ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟରେ ଲିଙ୍ଗ ଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ।

ଏଵମୋମିତି ମାଂ ପ୍ରାହୁର୍ଯଦିହୋକ୍ତମଥର୍ଵଣା ଋଚୋ ଯଜୂଂଷି ସାମାନି ଶାଖାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ

ଏଭଳି ମୋତେ ଏହି ନାମରେ ଡାକନ୍ତି, ଯେପରିକି ଏଠାରେ ଅଥର୍ବବେଦରେ କହାଯାଇଛି— ଋକ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ ଓ ଅନେକ ଶାଖା ହଜାର-ହଜାର ଅଛି।

ଵେଦେଷ୍ଵେଵଂ ସ୍ଵଯଂ ଵକ୍ତ୍ରୈର୍ଵ୍ଯକ୍ତମିତ୍ଯଵଦତ୍ସ୍ଵପି ସ୍ଵପ୍ନାନୁଭୂତମିଵ ତତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନାଧ୍ଯଵସୀଯତେ

ବେଦମାନେ ନିଜେ ମୁଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ସେଥିରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଜଣେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅନୁଭବ କରେ।

ତଯୋସ୍ତତ୍ର ପ୍ରବୋଧାଯ ତମୋପନଯନାଯ ଚ ଲିଂଗେପି ମୁଦ୍ରିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥା ଵେଦୈରୁଦାହୃତମ୍

ସେମାନଙ୍କର ଜାଗୃତି ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ କଥା ଲିଙ୍ଗରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହିଛି, ବେଦରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁଦ୍ରିତଂ ଲିଂଗେ ପ୍ରସାଦାଲ୍ଲିଂଗିନସ୍ତଦା ପ୍ରଶାଂତମନସୌ ଦେଵୌ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ

ଲିଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତ କଥା ଗୁପ୍ତ ଦେଖି, ତାହାର କୃପାରେ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା ଶାନ୍ତ ମନେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।