ଶିଵପୁରାଣମ୍

ପୌରୁଷଂ ଚ ତଥୈଶ୍ଵର୍ଯମିତ୍ଥଂ ସାମ୍ନା ତତଂ ଜଗତ୍ ଅଥାଥର୍ଵାହ ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯମର୍ଥଂ ପ୍ରଥମମାତ୍ମନଃ

ପୁରୁଷ ଓ ଶାସନର ତତ୍ତ୍ୱ ଭଳି, ସାମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିତ । ଏହାପରେ ଅଥର୍ବଣ ଆତ୍ମାର ନିର୍ଗୁଣ ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଘୋଷଣା କରେ ।

ତତୋ ମହେଶ୍ଵରଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମୂର୍ତିଷ୍ଵପି ସଦାଶିଵମ୍ କ୍ରିଯାସୁ ନିଷ୍କ୍ରିଯସ୍ଯାପି ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ସିଧାସଳଖ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ଶିବ ପରମାତ୍ମା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପରେ ।

ଭୂତାନୁଗ୍ରହଣଂ ଚୈଵ ମୁଚ୍ଯଂତେ ଯେନ ଜଂତଵଃ ଲୋକେଷ୍ଵପି ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵୃତ୍ତା ମନସା ସହ

ଯେଉଁଠାରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଷା ଓ ମନ ଦୁଇଁ ଫେରିଯାଏ ।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵମୁନ୍ମନା ଲୋକାତ୍ସୋମଲୋକମଲୌକିକମ୍ ସୋମସ୍ସହୋମଯା ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ନିଵସତୀଶ୍ଵରଃ

ତାଠାରେ ଉନ୍ମନା ଲୋକ ଅଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ଓ ଲୋକୀୟ ଦୁନିଆରୁ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମ ହୋମ ସହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ସଦା ରହିଛନ୍ତି ।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵମୁନ୍ମନା ଲୋକାଦ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ନିଵର୍ତତେ ଶାଂତିଂ ଚ ଶାଂତ୍ଯତୀତାଂ ଚ ଵ୍ଯାପିକାଂ ଚୈ କଲାସ୍ଵପି

ଉନ୍ମନା ଲୋକରୁ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯିଏ ପହଞ୍ଚିବେ ସେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିରୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳାରେ ବ୍ୟାପିତ ଶକ୍ତି ।

ତତ୍ପୂରୁଷଂ ତଥେଶାନଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ ମୂର୍ଧାନମପି ଲିଂଗସ୍ଯ ନାଦଭାଗେଷ୍ଵନୁତ୍ତମମ୍

ସେହି ପୁରୁଷ, ସେହି ଈଶାନ, ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗର ଶିର ଅଂଶ, ଶବ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶରେ ।

ଯତ୍ରାଵାହ୍ଯ ସମାରାଧ୍ଯଃ କେଵଲୋ ନିଷ୍କଲଃ ଶିଵଃ ତତ୍ତେଷ୍ଵପି ତଦା ବିଂଦୋର୍ନାଦାଚ୍ଛକ୍ତେସ୍ତତଃ ପରାତ୍

ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଂଶହୀନ ଶିବକୁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ, ନାଦ, ଶକ୍ତି ଓ ତାହାରୁ ଉପରେ ।

ତତ୍ତ୍ଵାଦପି ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵମତତ୍ତ୍ଵଂ ପରମାର୍ଥତଃ କାରଣେଷୁ ତ୍ରଯାତୀତାନ୍ମାଯାଵିକ୍ଷୋଭକାରଣାତ୍

ତତ୍ତ୍ୱରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ଯେଉଁଠି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହା ପରମ ଅର୍ଥରେ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ, ତିନି କାରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମାୟାର ଉତ୍ପାଦନର ମୂଳ ।

ଅନଂତାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଯାଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଚ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରାଧୀଶାନ୍ନ ପରାଚ୍ଚ ସଦାଶିଵାତ୍

ଅନନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୁ ଉପରେ, ମହେଶ୍ୱରରୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସଦାଶିବରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ।

ସର୍ଵମଂତ୍ରତନୋର୍ଦେଵାଚ୍ଛକ୍ତିତ୍ରଯସମନ୍ଵିତାତ୍ ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଦଶଭୁଜାତ୍ସାକ୍ଷାତ୍ସକଲନିଷ୍କଲାତ୍

ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଶରୀରର ଦେବତାଠାରୁ, ତିନି ଶକ୍ତି ସହିତ, ପାଞ୍ଚ ମୁହଁ ଓ ଦଶ ହାତ ସହିତ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ରୂପରୁ ।

ତସ୍ମାଦପି ପରାଦ୍ବିଂଦୋରର୍ଧେଦୋଶ୍ଚ ତତଃ ପରାତ୍ ତତଃ ପରାନ୍ନିଶାଧୀଶାନ୍ନାଦାଖ୍ଯାଚ୍ଚ ତତଃ ପରାତ୍

ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ, ବିନ୍ଦୁର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ଉପରେ, ରାତିର ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନାଦ ନାମକ ଅଂଶରୁ ଉପରେ ।

ତତଃ ପରାତ୍ସୁଷୁମ୍ନେଶାଦ୍ବ୍ରହ୍ମରଂଧ୍ରେଶ୍ଵରାଦପି ତତଃ ପରସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତେଶ୍ଚ ପରସ୍ତାଚ୍ଛିଵତତ୍ତ୍ଵତଃ

ତାହାରୁ ଉପରେ, ସୁଷୁମ୍ନା ନାୟକ ଠାରୁ ଉପରେ, ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ଦେବତାଠାରୁ ଉପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଠାରୁ ଉପରେ, ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉପରେ ।

ପରମଂ କାରଣଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଯଂ ନିଷ୍କାରଣଂ ଶିଵମ୍ କାରଣାନାଂ ଚ ଧାତାରଂ ଧ୍ଯାତାରାଂ ଧ୍ଯେଯମଵ୍ଯଯମ୍

ପରମ କାରଣ ସିଧାସଳଖ ଶିବ ନିଜେ, କାରଣ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କାରଣର ମୂଳ, ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଅବ୍ୟୟ ।

ପରମାକାଶମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ପରମାତ୍ମୋପରି ସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯେଣ ସଂପନ୍ନଂ ସର୍ଵେଶ୍ଵରମନୀଶ୍ଵରମ୍

ପରମ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପରମାତ୍ମା ଉପରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଶାସନ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାର ନାୟକ, ଯାହାର କିଏ ଉପରେ ନାହିଁ ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯାଚ୍ଚାପି ମାଯେଯାଦଶୁଦ୍ଧାନ୍ମାନୁଷାଦିକାତ୍ ଅପରାଚ୍ଚ ପରାତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯାଦଧିଶୁଦ୍ଧାଧ୍ଵଗୋଚରାତ୍

ଶାସନରୁ, ମାୟାରୁ, ଅଶୁଦ୍ଧତାରୁ, ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ତୁରୁ, ନିମ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚରୁ, ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ପଥରୁ ।

ତତ୍ପରାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯାଦୁନ୍ମନାଂତାତ୍ପରାତ୍ପରାତ୍ ପରମଂ ପରମୈଶ୍ଵର୍ଯମୁନ୍ମନାଦ୍ଯମନାଦି ଚ

ତାହାରୁ ଉପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଠାରୁ ଉପରେ, ଉନ୍ମନାରୁ ଉପରେ, ପରମ ଏବଂ ପରମ ଶାସନ, ଉନ୍ମନାରୁ ଉପରେ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ ।

ଅପାରମପରାଧୀନଂ ନିରସ୍ତାତିଶଯଂ ସ୍ଥିରମ୍ ଇତ୍ଥମର୍ଥୈର୍ଦଶଵିଧୈରିଯମାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ

ସୀମା ନାହିଁ, ଅନ୍ୟରୁ ନିର୍ଭର ନୁହେଁ, ଅତିକ୍ରମ ନାହିଁ, ସ୍ଥିର—ଏହି ଦଶ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥରେ ଏହି ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି ।

ଯସ୍ମାଦ୍ଗରୀଯସୀ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ତମଥର୍ଵଣାତ୍ ଋଗ୍ଵେଦଃ ପୁନରାହେଦଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ରୂପଂ ମଯୋଚ୍ଯତେ

ଏହିଠାରେ ଅଥର୍ବ ବେଦ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାହାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି । ରିଗ୍ବେଦ ପୁନି ଏହାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହିଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ କହିଛି ।

ଯେନାହମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ନିତ୍ଯମସ୍ମ୍ଯଭିଧାଯକଃ ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଽଵଦତ୍ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥା ମଯୋଚ୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ଆତ୍ମାର ସାରକଥାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଯଜୁର୍ବେଦ ଏହିପରି କହିଛି; ଏହିପରି ମୁଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ କହିଛି ।

ଭୋଗ୍ଯାତ୍ମନା ପରିଣତା ଵିଦ୍ଯାଵେଦ୍ଯା ଯତୋ ମଯି ସାମ ଚାହ ସୁଷୁପ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯମେଵଂ ସର୍ଵଂ ମଯୋଚ୍ଯତେ

ଯେ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରାଯିବାକୁ ଥାଏ, ସେଠି ମୋ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞେୟ ଭାବରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ସାମବେଦ ଏହାକୁ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହିଛି । ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଛି ।

ମମାର୍ଥେନ ଶିଵେନେଦଂ ତାମସେନାଭିଧୀଯତେ ଅଥର୍ଵାହ ତୁରାଯାଖ୍ଯଂ ତୁରୀଯାତୀତମେଵ ଚ

ମୋର ଅର୍ଥରେ, ହେ ଶିବ, ଏହାକୁ ତାମସିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଅଥର୍ବ ବେଦ ଏହାକୁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଓ ଚତୁର୍ଥ ଅତିତ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି କହିଛି ।

ମଯାଭିଧୀଯତେ ତସ୍ମାଦଧ୍ଵାତୀତପଦୋସ୍ମ୍ଯହମ୍ ଅଧ୍ଵାତ୍ମକଂ ତୁ ତ୍ରିତଯଂ ଶିଵଵିଦ୍ଯାତ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍

ମୁଁ ଏହାକୁ କହିଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ପଥ ଅତିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ପଥକୁ ଶିବଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।

ତତ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରଯୀସାଧ୍ଯଂ ସଂଶୋଧ୍ଯଂ ଚ ପଦୈଷିଣା ଅଧ୍ଵାତୀତଂ ତୁରୀଯାଖ୍ଯଂ ନିର୍ଵାଣଂ ପରମଂ ପଦମ୍

ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣ, ତିନି ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସାଧିତ, ପଦ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ହୁଏ । ପଥ ଅତିତ ଯାହାକୁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ, ସେହି ମୁକ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ।

ତଦତୀତଂ ଚ ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯାଦଧ୍ଵନୋସ୍ଯ ଵିଶୋଧକମ୍ ଦ୍ଵଯୋଃ ପ୍ରମାପକୋ ନାଦୋ ନଦାଂତଶ୍ଚ ମଦାତ୍ମକଃ

ଯାହା ଏହାଠାରୁ ଅତିତ, ସେ ନିର୍ଗୁଣତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପଥକୁ ପବିତ୍ର କରେ । ଦୁଇଟିର ମାପ ଯେ ଶବ୍ଦ ଓ ଶବ୍ଦର ଶେଷ, ସେ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ।

ତସ୍ମାନ୍ମମାର୍ଥସ୍ଵାତଂତ୍ର୍ଯାତ୍ପ୍ରଧାନଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ଯଦସ୍ତି ଵସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁଣପ୍ରଧାନ୍ଯଯୋଗତଃ

ତେଣୁ, ମୋର ଅର୍ଥର ସ୍ୱାଧୀନତାରୁ, ପରମେଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସମସ୍ତ କିଛି ଗୁଣର ପ୍ରଧାନତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ।

ସମସ୍ତଂ ଵ୍ଯସ୍ତମପି ଚ ପ୍ରଣଵାର୍ଥଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସଵାର୍ଥଵାଚକଂ ତସ୍ମାଦେକଂ ବ୍ରହ୍ମୈତଦକ୍ଷରମ୍

ସମସ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୁହିଁକୁ 'ଓଁ' ଅକ୍ଷରର ଅର୍ଥ ବୋଲି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ । ତେଣୁ, ଏହି ଏକ ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷର ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ ଅର୍ଥର ଉଚ୍ଚାରକ ।

ତେନୋମିତି ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ କୁରୁତେ ପ୍ରଥମଂ ଶିଵଃ ଶିଵୋ ହି ପ୍ରଣଵୋ ହ୍ଯେଷ ପ୍ରଣଵୋ ହି ଶିଵଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି 'ଓଁ' ଦ୍ୱାରା ଶିବ ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । କାରଣ ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି 'ଓଁ', ଏବଂ 'ଓଁ' କୁ ଶିବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଯୋର୍ଭେଦୋ ନାତ୍ଯଂତଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଯତଃ ଚିଂତଯା ରହିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵାଚୋଯନ୍ମନସା ସହ

ବାଚ୍ୟ ଓ ବାଚକର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ରୁଦ୍ର ଚିନ୍ତାର ପାରେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ମନ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ବାଣୀ ତାଙ୍କର ଉପାୟ ।

ଅପ୍ରାପ୍ଯ ତନ୍ନିଵର୍ତଂତେ ଵାଚ୍ଯସ୍ତ୍ଵେକାକ୍ଷରେଣ ସଃ ଏକାକ୍ଷରାଦକାରାଖ୍ଯାଦାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଭିଧୀଯତେ

ସେଠାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନ କରି, ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ବାଚ୍ୟ ଏକ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ । ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଅ' ଭଳି, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।