ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତାଵତ୍କାଲଂ ଗତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଂତଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛଯା ଶ୍ରାଂତୋତ୍ଯଂତମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଂତଂ ପାପତାଧଃ ପିତାମହଃ

ସେଇ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଶେଷରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତଥୈଵ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରାଂତଃ ସଂଵିଗ୍ନଲୋଚନଃ କ୍ଲେଶେନ ମହତା ତୂର୍ଣମଧସ୍ତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଽଭଵତ୍

ସେହିପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ଭାରୀ କଷ୍ଟରେ ପଡି, ତୁରନ୍ତ ତଳୁଠାରୁ ଉଠି ଆସିଲେ।

ସମାଗତାଵଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରଵୀକ୍ଷଣୌ ମାଯଯା ମୋହିତୌ ଶଂଭୋଃ କୃତ୍ଯାକୃତ୍ଯଂ ନ ଜଗ୍ମତୁଃ

ତାପରେ, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ହସରେ ଏକାଉଁଠି ଦେଖିଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଶ୍ଚ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କିମାତ୍ମେଦମିତ୍ଯଚିଂତଯତାଂ ତଦା

ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପଛେ, ପାଖେ ଓ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ—'ଏହି ଆତ୍ମା କ'ଣ?'

ଅଥାଵିରଭଵତ୍ତତ୍ର ସନାଦଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍ ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରତିପାଦକମ୍

ତାପରେ ସେଠାରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ସହିତ, 'ଓଁ' ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମକୁ ସୂଚିତ କରେ, ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ତଦପ୍ଯଵିଦିତଂ ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିଷ୍ଣୁନା ତଥା ରଜସା ତମସା ଚିତ୍ତଂ ତଯୋର୍ଯସ୍ମାତ୍ତିରସ୍କୃତମ୍

ତେବେ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନ ରଜସ ଓ ତମସ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା।

ତଦା ଵିଭକ୍ତମଭଵଚ୍ଚତୁର୍ଧୈକଂ ତଦକ୍ଷରମ୍ ଅ ଉ ମେତି ତ୍ରିମାତ୍ରାଭିଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଚାର୍ଧମାତ୍ରଯା

ତାପରେ ସେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା—'ଅ', 'ଉ', 'ମ୍' ଏବଂ ଏହି ତିନି ମାତ୍ରା ପରେ ଅଧମାତ୍ରା।

ତତ୍ରାକାରଃ ଶ୍ରିତୋ ଭାଗେ ଜ୍ଵଲଲ୍ଲିଂଗସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ଉକାରଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ତଦ୍ଵନ୍ମକାରସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ

ସେଠାରେ, 'ଅ' ଧ୍ୱନି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ଡାହାଣ ପାଶେ, 'ଉ' ବାମ ପାଶେ ଓ 'ମ୍' ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲା।

ଅର୍ଧମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ନାଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଲିଂଗମୂର୍ଧନି ଵିଭକ୍ତେ ଽପି ତଦା ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଣଵେ ପରମାକ୍ଷରେ

ଅଧମାତ୍ରା ରୂପୀ ନାଦ ଲିଙ୍ଗର ଶିରା ଉପରେ ଶୁଣାଯାଏ; ଏଭଳି ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପରମ ପ୍ରଣବ ଅକ୍ଷର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ।

ଵିଭାଵାର୍ଥଂ ଚ ତୌ ଦେଵୌ ନ କିଂଚିଦଵଜଗ୍ମତୁଃ ଵେଦାତ୍ମନା ତଦାଵ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରଣଵୋ ଵିକୃତିଂ ଗତଃ

ପ୍ରକଟିକରଣ ପାଇଁ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ, ବେଦସ୍ୱରୂପ ଅପ୍ରକଟ ପ୍ରଣବ ବିକାର ଧରିଲା।

ତତ୍ରାକାରୋ ଋଗଭଵଦୁକାରୋ ଯଜୁରଵ୍ଯଯଃ ମକାରସ୍ସାମ ସଂଜାତୋ ନାଦସ୍ତ୍ଵାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ

ସେଠାରେ, 'ଅ' ହେଲା ଋକ୍, ଅବିନାଶୀ 'ଉ' ହେଲା ଯଜୁସ୍, 'ମ୍' ହେଲା ସାମ, ଏବଂ ନାଦ ହେଲା ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି।

ଋଗଯଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସମାସାତ୍ତ୍ଵର୍ଥମାତ୍ମନଃ ରଜୋଗୁଣେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମୂର୍ତିଷ୍ଵାଦ୍ଯଂ କ୍ରିଯାସ୍ଵପି

ଋକ୍ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିଜ ଅର୍ଥକୁ ସାରରୂପେ ସ୍ଥାପନ କଲା—ରଜୋଗୁଣ ଭିତରେ, କ୍ରିୟାରେ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମା।

ସୃଷ୍ଟିଂ ଲୋକେଷୁ ପୃଥିଵୀଂ ତତ୍ତ୍ଵେଷ୍ଵାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍ କଲାଧ୍ଵନି ନିଵୃତ୍ତିଂ ଚ ସଦ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ

ସୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, କଳାର ପଥରେ ନିବୃତ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ।

ଲିଂଗଭାଗେଷ୍ଵଧୋଭାଗଂ ବୀଜାଖ୍ଯଂ କାରଣତ୍ରଯେ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ବୌଦ୍ଧଂ ଯଦଣିମାଦିଷୁ

ଲିଙ୍ଗର ତଳ ଭାଗରେ, ବୀଜ ନାମକ ତିନି କାରଣରେ, ଚଉଷଠି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଶାସନ, ଯାହା ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତିରେ ଅଛି।

ତଦିତ୍ଥମର୍ଥୈର୍ଦଶଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵମୃଚା ଜଗତ୍ ଅଥୋପସ୍ଥାପଯାମାସ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଦଶଵିଧଂ ଯଜୁଃ

ଏହି ଦଶ ଅର୍ଥରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଋକ୍ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ, ଯଜୁସ୍ ନିଜର ଦଶ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲା।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ଗୁଣେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ମୂର୍ତିଷ୍ଵାଦ୍ଯଂ କ୍ରିଯାସ୍ଵପି ସ୍ଥିତିଂ ଲୋକେଷ୍ଵଂତରିକ୍ଷଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ

ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଓ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପାଳନ, ମଧ୍ୟ ଲୋକ, ଏବଂ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନ।

କଲାଧ୍ଵସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ ଵାମଂ ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ ମଧ୍ଯଂ ତୁ ଲିଂଗଭାଗେଷୁ ଯୋନିଂ ଚ ତ୍ରିଷୁ ହେତୁଷୁ

କଳାର ପଥରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାମଧ୍ୟରେ ବାମ, ଲିଙ୍ଗର ଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ତିନି କାରଣରେ ଯୋନି।

ପ୍ରାକୃତଂ ଚ ଯଥୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଯଜୁର୍ମଯମ୍ ତତୋପସ୍ଥାପଯାମାସ ସାମାର୍ଥଂ ଦଶଧାତ୍ମନଃ

ପ୍ରାକୃତିକ ଶାସନ ଯେପରି, ସେହିପରି ବିଶ୍ୱ ଯଜୁର୍ମୟ; ତାପରେ, ସାମ ନିଜର ଦଶ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲା।

ତମୋଗୁଣେଷ୍ଵଥୋ ରୁଦ୍ରଂ ମୂର୍ତିଷ୍ଵାଦ୍ଯଂ କ୍ରିଯାସୁ ଚ ସଂହୃତିଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଶିଵମୁତ୍ତମମ୍

ତମୋଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ରୂପ ଓ କ୍ରିୟାରେ ରୁଦ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ସଂହାର, ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିବ।

ଵିଦ୍ଯାକଲାସ୍ଵଘୋରଂ ଚ ତଥା ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ ଲିଂଗଭାଗେଷୁ ପୀଠୋର୍ଧ୍ଵଂ ବୀଜିନଂ କାରଣତ୍ରଯେ

ଜ୍ଞାନ ଓ କଳାର ରୂପରେ, ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରହ୍ମାରେ, ଲିଙ୍ଗର ପୀଠ ଉପର ଅଂଶରେ, ତିନିଟି କାରଣର ମଧ୍ୟରେ ବୀଜ ଅଛି ।

ପୌରୁଷଂ ଚ ତଥୈଶ୍ଵର୍ଯମିତ୍ଥଂ ସାମ୍ନା ତତଂ ଜଗତ୍ ଅଥାଥର୍ଵାହ ନୈର୍ଗୁଣ୍ଯମର୍ଥଂ ପ୍ରଥମମାତ୍ମନଃ

ପୁରୁଷ ଓ ଶାସନର ତତ୍ତ୍ୱ ଭଳି, ସାମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିତ । ଏହାପରେ ଅଥର୍ବଣ ଆତ୍ମାର ନିର୍ଗୁଣ ମୂଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ଘୋଷଣା କରେ ।

ତତୋ ମହେଶ୍ଵରଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମୂର୍ତିଷ୍ଵପି ସଦାଶିଵମ୍ କ୍ରିଯାସୁ ନିଷ୍କ୍ରିଯସ୍ଯାପି ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ତାପରେ ମହେଶ୍ୱର ସିଧାସଳଖ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ରୂପ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ଶିବ ପରମାତ୍ମା କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପରେ ।

ଭୂତାନୁଗ୍ରହଣଂ ଚୈଵ ମୁଚ୍ଯଂତେ ଯେନ ଜଂତଵଃ ଲୋକେଷ୍ଵପି ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵୃତ୍ତା ମନସା ସହ

ଯେଉଁଠାରେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାଷା ଓ ମନ ଦୁଇଁ ଫେରିଯାଏ ।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵମୁନ୍ମନା ଲୋକାତ୍ସୋମଲୋକମଲୌକିକମ୍ ସୋମସ୍ସହୋମଯା ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ନିଵସତୀଶ୍ଵରଃ

ତାଠାରେ ଉନ୍ମନା ଲୋକ ଅଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ଓ ଲୋକୀୟ ଦୁନିଆରୁ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସୋମ ହୋମ ସହିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ସଦା ରହିଛନ୍ତି ।

ତଦୂର୍ଧ୍ଵମୁନ୍ମନା ଲୋକାଦ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ନିଵର୍ତତେ ଶାଂତିଂ ଚ ଶାଂତ୍ଯତୀତାଂ ଚ ଵ୍ଯାପିକାଂ ଚୈ କଲାସ୍ଵପି

ଉନ୍ମନା ଲୋକରୁ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯିଏ ପହଞ୍ଚିବେ ସେ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; ଶାନ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିରୁ ଉପରେ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଳାରେ ବ୍ୟାପିତ ଶକ୍ତି ।

ତତ୍ପୂରୁଷଂ ତଥେଶାନଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ ମୂର୍ଧାନମପି ଲିଂଗସ୍ଯ ନାଦଭାଗେଷ୍ଵନୁତ୍ତମମ୍

ସେହି ପୁରୁଷ, ସେହି ଈଶାନ, ପାଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଲିଙ୍ଗର ଶିର ଅଂଶ, ଶବ୍ଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶରେ ।

ଯତ୍ରାଵାହ୍ଯ ସମାରାଧ୍ଯଃ କେଵଲୋ ନିଷ୍କଲଃ ଶିଵଃ ତତ୍ତେଷ୍ଵପି ତଦା ବିଂଦୋର୍ନାଦାଚ୍ଛକ୍ତେସ୍ତତଃ ପରାତ୍

ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଅଂଶହୀନ ଶିବକୁ ଆହ୍ୱାନ ଓ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ, ନାଦ, ଶକ୍ତି ଓ ତାହାରୁ ଉପରେ ।

ତତ୍ତ୍ଵାଦପି ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵମତତ୍ତ୍ଵଂ ପରମାର୍ଥତଃ କାରଣେଷୁ ତ୍ରଯାତୀତାନ୍ମାଯାଵିକ୍ଷୋଭକାରଣାତ୍

ତତ୍ତ୍ୱରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ଯେଉଁଠି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହା ପରମ ଅର୍ଥରେ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ, ତିନି କାରଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମାୟାର ଉତ୍ପାଦନର ମୂଳ ।

ଅନଂତାଚ୍ଛୁଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଯାଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଚ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରାଧୀଶାନ୍ନ ପରାଚ୍ଚ ସଦାଶିଵାତ୍

ଅନନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୁ ଉପରେ, ମହେଶ୍ୱରରୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସଦାଶିବରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ।