ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ର ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯହମ୍ କର୍ତା ଭର୍ତା ଚ ହର୍ତା ଚ ନ ମଯାସ୍ତି ସମୋ ଵିଭୁଃ

'ଚତୁର୍ମୁଖ, ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ। ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହି ନାହାଁ।'

ଏଵମେଵ ଵିଵାଦୋଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଃ ପରସ୍ପରମ୍ ଅଭଵଚ୍ଚ ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଭୈରଵଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା, ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଚମ୍ପି ଉଠିଯାଏ।

ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ନ୍ନିଘ୍ନତୋସ୍ତୀଵ୍ରଂ ରଜସା ବଦ୍ଧଵୈରଯୋଃ ତଯୋର୍ଦର୍ପାପହାରାଯ ପ୍ରବୋଧାଯ ଚ ଦେଵଯୋଃ

ଦୁଇଁଜଣ ରଜସ୍ୱଭାବ ଓ ଶତ୍ରୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଠିରେ ମୁଠି ମାରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।

ମଧ୍ଯେ ସମାଵିରଭଵଲ୍ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମଦ୍ଭୁତମ୍ ଜ୍ଵାଲାମାଲାସହସ୍ରାଢ୍ଯମପ୍ରମେଯମନୌପମମ୍

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହା ହଜାର ହଜାର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳୁଥିଲା, ଅପରିମାପ୍ୟ ଓ ତୁଳନାହୀନ।

କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତମାଦିମଧ୍ଯାଂତଵର୍ଜିତମ୍ ତସ୍ଯ ଜ୍ଵାଲାସହସ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ଵିମୋହିତୌ

ଏହି ଲିଙ୍ଗର କୌଣସି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ; ଏହାର ହଜାର ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇଁଜଣ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ।

ଵିସୃଜ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ କିଂ ତ୍ଵେତଦିତ୍ଯଚିଂତଯତାଂ ତଦା ନ ତଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଯଦା

ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?' କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତଦା ସମୁଦ୍ଯତୌ ସ୍ଯାତାଂ ତସ୍ଯାଦ୍ଯଂତଂ ପରୀକ୍ଷିତୁମ୍

ତାପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଖୋଜିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

ତତ୍ର ହଂସାକୃତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵତଃ ପକ୍ଷସଂଯୁତଃ ମନୋନିଲଜଵୋ ଭୂତ୍ଵା ଗତସ୍ତୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ହଁସର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଖ ମେଲି, ମନ ଓ ପବନର ଗତିରେ ଉପରକୁ ବେସି ଚେଷ୍ଟା କରି ଚାଲିଗଲେ।

ନାରାଯଣୋପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଲୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍ ଵାରାହମମିତଂ ରୂପମସ୍ଥାଯ ଗତଵାନଧଃ

ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଆତ୍ମା, କଳିର ଦଳା ଭଳି କଳା ଅସୀମ ବରାହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ତଳକୁ ଯାଇଲେ।

ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ତ୍ଵରନ୍ ଵିଷ୍ଣୁରଧୋଗତଃ ନାପଶ୍ଯଦଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ମୂଲଂ ଲିଂଗସ୍ଯ ସୂକରଃ

ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତଳକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତାଵତ୍କାଲଂ ଗତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଂତଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛଯା ଶ୍ରାଂତୋତ୍ଯଂତମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଂତଂ ପାପତାଧଃ ପିତାମହଃ

ସେଇ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଶେଷରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତଥୈଵ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରାଂତଃ ସଂଵିଗ୍ନଲୋଚନଃ କ୍ଲେଶେନ ମହତା ତୂର୍ଣମଧସ୍ତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଽଭଵତ୍

ସେହିପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ଭାରୀ କଷ୍ଟରେ ପଡି, ତୁରନ୍ତ ତଳୁଠାରୁ ଉଠି ଆସିଲେ।

ସମାଗତାଵଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରଵୀକ୍ଷଣୌ ମାଯଯା ମୋହିତୌ ଶଂଭୋଃ କୃତ୍ଯାକୃତ୍ଯଂ ନ ଜଗ୍ମତୁଃ

ତାପରେ, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ହସରେ ଏକାଉଁଠି ଦେଖିଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଶ୍ଚ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କିମାତ୍ମେଦମିତ୍ଯଚିଂତଯତାଂ ତଦା

ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପଛେ, ପାଖେ ଓ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ—'ଏହି ଆତ୍ମା କ'ଣ?'

ଅଥାଵିରଭଵତ୍ତତ୍ର ସନାଦଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍ ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରତିପାଦକମ୍

ତାପରେ ସେଠାରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ସହିତ, 'ଓଁ' ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମକୁ ସୂଚିତ କରେ, ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ତଦପ୍ଯଵିଦିତଂ ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିଷ୍ଣୁନା ତଥା ରଜସା ତମସା ଚିତ୍ତଂ ତଯୋର୍ଯସ୍ମାତ୍ତିରସ୍କୃତମ୍

ତେବେ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନ ରଜସ ଓ ତମସ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା।

ତଦା ଵିଭକ୍ତମଭଵଚ୍ଚତୁର୍ଧୈକଂ ତଦକ୍ଷରମ୍ ଅ ଉ ମେତି ତ୍ରିମାତ୍ରାଭିଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଚାର୍ଧମାତ୍ରଯା

ତାପରେ ସେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା—'ଅ', 'ଉ', 'ମ୍' ଏବଂ ଏହି ତିନି ମାତ୍ରା ପରେ ଅଧମାତ୍ରା।

ତତ୍ରାକାରଃ ଶ୍ରିତୋ ଭାଗେ ଜ୍ଵଲଲ୍ଲିଂଗସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ଉକାରଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ତଦ୍ଵନ୍ମକାରସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ

ସେଠାରେ, 'ଅ' ଧ୍ୱନି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ଡାହାଣ ପାଶେ, 'ଉ' ବାମ ପାଶେ ଓ 'ମ୍' ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲା।

ଅର୍ଧମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ନାଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଲିଂଗମୂର୍ଧନି ଵିଭକ୍ତେ ଽପି ତଦା ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଣଵେ ପରମାକ୍ଷରେ

ଅଧମାତ୍ରା ରୂପୀ ନାଦ ଲିଙ୍ଗର ଶିରା ଉପରେ ଶୁଣାଯାଏ; ଏଭଳି ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପରମ ପ୍ରଣବ ଅକ୍ଷର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ।

ଵିଭାଵାର୍ଥଂ ଚ ତୌ ଦେଵୌ ନ କିଂଚିଦଵଜଗ୍ମତୁଃ ଵେଦାତ୍ମନା ତଦାଵ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ରଣଵୋ ଵିକୃତିଂ ଗତଃ

ପ୍ରକଟିକରଣ ପାଇଁ, ସେ ଦୁଇ ଦେବତା କିଛି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ସମୟରେ, ବେଦସ୍ୱରୂପ ଅପ୍ରକଟ ପ୍ରଣବ ବିକାର ଧରିଲା।

ତତ୍ରାକାରୋ ଋଗଭଵଦୁକାରୋ ଯଜୁରଵ୍ଯଯଃ ମକାରସ୍ସାମ ସଂଜାତୋ ନାଦସ୍ତ୍ଵାଥର୍ଵଣୀ ଶ୍ରୁତିଃ

ସେଠାରେ, 'ଅ' ହେଲା ଋକ୍, ଅବିନାଶୀ 'ଉ' ହେଲା ଯଜୁସ୍, 'ମ୍' ହେଲା ସାମ, ଏବଂ ନାଦ ହେଲା ଅଥର୍ବଣ ଶ୍ରୁତି।

ଋଗଯଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ସମାସାତ୍ତ୍ଵର୍ଥମାତ୍ମନଃ ରଜୋଗୁଣେଷୁ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ମୂର୍ତିଷ୍ଵାଦ୍ଯଂ କ୍ରିଯାସ୍ଵପି

ଋକ୍ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ନିଜ ଅର୍ଥକୁ ସାରରୂପେ ସ୍ଥାପନ କଲା—ରଜୋଗୁଣ ଭିତରେ, କ୍ରିୟାରେ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମା।

ସୃଷ୍ଟିଂ ଲୋକେଷୁ ପୃଥିଵୀଂ ତତ୍ତ୍ଵେଷ୍ଵାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯମ୍ କଲାଧ୍ଵନି ନିଵୃତ୍ତିଂ ଚ ସଦ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ

ସୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ, ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ, ଅବିନାଶୀ ଆତ୍ମା, କଳାର ପଥରେ ନିବୃତ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ।

ଲିଂଗଭାଗେଷ୍ଵଧୋଭାଗଂ ବୀଜାଖ୍ଯଂ କାରଣତ୍ରଯେ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ବୌଦ୍ଧଂ ଯଦଣିମାଦିଷୁ

ଲିଙ୍ଗର ତଳ ଭାଗରେ, ବୀଜ ନାମକ ତିନି କାରଣରେ, ଚଉଷଠି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଶାସନ, ଯାହା ଅଣିମା ଆଦି ଶକ୍ତିରେ ଅଛି।

ତଦିତ୍ଥମର୍ଥୈର୍ଦଶଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵମୃଚା ଜଗତ୍ ଅଥୋପସ୍ଥାପଯାମାସ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଦଶଵିଧଂ ଯଜୁଃ

ଏହି ଦଶ ଅର୍ଥରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଋକ୍ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ, ଯଜୁସ୍ ନିଜର ଦଶ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲା।

ସତ୍ତ୍ଵଂ ଗୁଣେଷୁ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ମୂର୍ତିଷ୍ଵାଦ୍ଯଂ କ୍ରିଯାସ୍ଵପି ସ୍ଥିତିଂ ଲୋକେଷ୍ଵଂତରିକ୍ଷଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଚ ତ୍ରିଷୁ

ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ, ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଓ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପାଳନ, ମଧ୍ୟ ଲୋକ, ଏବଂ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜ୍ଞାନ।

କଲାଧ୍ଵସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ ଵାମଂ ବ୍ରହ୍ମସୁ ପଞ୍ଚସୁ ମଧ୍ଯଂ ତୁ ଲିଂଗଭାଗେଷୁ ଯୋନିଂ ଚ ତ୍ରିଷୁ ହେତୁଷୁ

କଳାର ପଥରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମାମଧ୍ୟରେ ବାମ, ଲିଙ୍ଗର ଭାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ତିନି କାରଣରେ ଯୋନି।

ପ୍ରାକୃତଂ ଚ ଯଥୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଯଜୁର୍ମଯମ୍ ତତୋପସ୍ଥାପଯାମାସ ସାମାର୍ଥଂ ଦଶଧାତ୍ମନଃ

ପ୍ରାକୃତିକ ଶାସନ ଯେପରି, ସେହିପରି ବିଶ୍ୱ ଯଜୁର୍ମୟ; ତାପରେ, ସାମ ନିଜର ଦଶ ପ୍ରକାର ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କଲା।

ତମୋଗୁଣେଷ୍ଵଥୋ ରୁଦ୍ରଂ ମୂର୍ତିଷ୍ଵାଦ୍ଯଂ କ୍ରିଯାସୁ ଚ ସଂହୃତିଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ଶିଵମୁତ୍ତମମ୍

ତମୋଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ରୂପ ଓ କ୍ରିୟାରେ ରୁଦ୍ର, ତିନି ଲୋକରେ ସଂହାର, ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶିବ।