ଶିଵପୁରାଣମ୍

କସ୍ତ୍ଵଂ ଵଦେତ୍ଯମର୍ଷେଣ ପ୍ରହୃତ୍ଯୋତ୍ଥାପ୍ଯ ମାଧଵମ୍ ସ ତୁ ହସ୍ତପ୍ରହାରେଣ ତୀଵ୍ରେଣାଭିହତଃ କ୍ଷଣାତ୍

କ୍ରୋଧରେ ମାଧବଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ଜଗାଇ, 'ତୁମେ କିଏ? କହ' ବୋଲି କହିଲେ; ହସ୍ତ ଆଘାତରେ ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ଜାଗିଲେ।

ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋତ୍ଥାଯ ଶଯନାଦ୍ଦଦର୍ଶ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍ ତମାହ ଚାଂତସ୍ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵଯମକ୍ରୁଦ୍ଧଵଦ୍ଧରିଃ

ଜାଗି ଶୟନ ଛାଡି, ସେ ପରମେଷ୍ଠିନ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ହରି ମନରେ କ୍ରୋଧ ରହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ।

କୁତସ୍ତ୍ଵମାଗତୋ ଵତ୍ସ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ଵଦ ଇତି ଵିଷ୍ଣୁଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଭୁତ୍ଵଗୁଣସୂଚକମ୍

'ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏତେ ବିଚଳିତ? କହ' ବୋଲି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶାସନ ଶକ୍ତିର ଇଙ୍ଗିତ ମିଳିଲା।

ରଜସା ବଦ୍ଧଵୈରସ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନରଭାଷତ ଵତ୍ସେତି ମାଂ କୁତୋ ବ୍ରୂଷେ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ଯମିଵାତ୍ମନଃ

ରଜସ୍ୱଭାବ ଓ ଶତ୍ରୁତାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୋତେ ବତ୍ସ ବୋଲି କାହିଁକି ଡାକୁଛ? ଗୁରୁ ଯେମିତି ନିଜ ଶିଷ୍ୟକୁ ଡାକେ, ସେଭଳି କାହିଁକି କହୁଛ?'

ମାଂ ନ ଜାନାସି କିଂ ନାଥଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଯସ୍ଯ ମେ କୃତିଃ ତ୍ରିଧାତ୍ମାନଂ ଵିଭଜ୍ଯେଦଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ପରିପାଲ୍ଯତେ

'ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜାଣୁନାହାଁ? ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ। ମୁଁ ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, ଏହି ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ଓ ଏହାକୁ ପାଳନ କରୁଛି।'

ସଂହରାମି ନମେ କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ରଷ୍ଟା ଜଗତି ଵିଦ୍ଯତେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ସତି ସୋ ଽପ୍ଯାହ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଷ୍ଣୁରଵ୍ଯଯଃ

'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ସଂହାର କରେ, ଏହି ସଂସାରରେ ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ନାହିଁ।' ଏହା କହିବା ପରେ, ଅବିନାଶୀ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ:

ଅହମେଵାଦିକର୍ତାସ୍ଯ ହର୍ତା ଚ ପରିପାଲକଃ ଭଵାନପି ମମୈଵାଂଗାଦଵତୀର୍ଣଃ ପୁରାଵ୍ଯଯାତ୍

'ମୁଁ ଏହି ସଂସାରର ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛ।'

ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମାନଂ ତ୍ରିଧା କୃତ୍ଵା ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ ସୃଜସ୍ଯଵସି ଚାଂତେ ତତ୍ପୁନଃ ପ୍ରତିସୃଜସ୍ଯପି

'ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, ତିନୋଟି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କର, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଳନ କର, ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁଣି ସଂହାର କର।'

ଵିସ୍ମୃତୋସି ଜଗନ୍ନାଥଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍ ତଵାପି ଜନକଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମାମେଵମଵମନ୍ଯସେ

'ତୁମେ ଜଗନ୍ନାଥ, ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭୁଲିଗଲ, ଏବଂ ମୋତେ, ନିଜ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପିତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅବମାନ କରୁଛ।'

ତଵାପରାଧୋ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଭ୍ରାଂତୋସି ମମ ମାଯଯା ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦିଯଂ ଭ୍ରାଂତିରପୈଷ୍ଯତି ତଵାଚିରାତ୍

'ଏଠାରେ ତୁମର କୌଣସି ଅପରାଧ ନାହିଁ; ମୋର ମାୟାରେ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଛ। ମୋର କୃପାରେ ଏହି ଭ୍ରମ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହେବ।'

ଶୃଣୁ ସତ୍ଯଂ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ର ସର୍ଵଦେଵେଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯହମ୍ କର୍ତା ଭର୍ତା ଚ ହର୍ତା ଚ ନ ମଯାସ୍ତି ସମୋ ଵିଭୁଃ

'ଚତୁର୍ମୁଖ, ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂହାରକ। ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେହି ନାହାଁ।'

ଏଵମେଵ ଵିଵାଦୋଭୂଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵୋଃ ପରସ୍ପରମ୍ ଅଭଵଚ୍ଚ ମହାଯୁଦ୍ଧଂ ଭୈରଵଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଲା, ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖି ଚମ୍ପି ଉଠିଯାଏ।

ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ନ୍ନିଘ୍ନତୋସ୍ତୀଵ୍ରଂ ରଜସା ବଦ୍ଧଵୈରଯୋଃ ତଯୋର୍ଦର୍ପାପହାରାଯ ପ୍ରବୋଧାଯ ଚ ଦେଵଯୋଃ

ଦୁଇଁଜଣ ରଜସ୍ୱଭାବ ଓ ଶତ୍ରୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଠିରେ ମୁଠି ମାରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେବା ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।

ମଧ୍ଯେ ସମାଵିରଭଵଲ୍ଲିଂଗମୈଶ୍ଵରମଦ୍ଭୁତମ୍ ଜ୍ଵାଲାମାଲାସହସ୍ରାଢ୍ଯମପ୍ରମେଯମନୌପମମ୍

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହଠାତ୍ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା, ଯାହା ହଜାର ହଜାର ଜ୍ୱାଳାରେ ଜଳୁଥିଲା, ଅପରିମାପ୍ୟ ଓ ତୁଳନାହୀନ।

କ୍ଷଯଵୃଦ୍ଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତମାଦିମଧ୍ଯାଂତଵର୍ଜିତମ୍ ତସ୍ଯ ଜ୍ଵାଲାସହସ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ ଵିମୋହିତୌ

ଏହି ଲିଙ୍ଗର କୌଣସି ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ; ଏହାର ହଜାର ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇଁଜଣ ଭ୍ରମିତ ହେଇଗଲେ।

ଵିସୃଜ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ କିଂ ତ୍ଵେତଦିତ୍ଯଚିଂତଯତାଂ ତଦା ନ ତଯୋସ୍ତସ୍ଯ ଯାଥାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଯଦା

ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଏହା କ'ଣ?' କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତଦା ସମୁଦ୍ଯତୌ ସ୍ଯାତାଂ ତସ୍ଯାଦ୍ଯଂତଂ ପରୀକ୍ଷିତୁମ୍

ତାପରେ ଦୁଇଁଜଣ ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ଖୋଜିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

ତତ୍ର ହଂସାକୃତିର୍ବ୍ରହ୍ମା ଵିଶ୍ଵତଃ ପକ୍ଷସଂଯୁତଃ ମନୋନିଲଜଵୋ ଭୂତ୍ଵା ଗତସ୍ତୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ହଁସର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପାଖ ମେଲି, ମନ ଓ ପବନର ଗତିରେ ଉପରକୁ ବେସି ଚେଷ୍ଟା କରି ଚାଲିଗଲେ।

ନାରାଯଣୋପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଲୀଲାଞ୍ଜନଚଯୋପମମ୍ ଵାରାହମମିତଂ ରୂପମସ୍ଥାଯ ଗତଵାନଧଃ

ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଆତ୍ମା, କଳିର ଦଳା ଭଳି କଳା ଅସୀମ ବରାହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ତଳକୁ ଯାଇଲେ।

ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ତ୍ଵରନ୍ ଵିଷ୍ଣୁରଧୋଗତଃ ନାପଶ୍ଯଦଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ମୂଲଂ ଲିଂଗସ୍ଯ ସୂକରଃ

ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତଳକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗର ମୂଳ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତାଵତ୍କାଲଂ ଗତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ଯାଂତଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛଯା ଶ୍ରାଂତୋତ୍ଯଂତମଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଂତଂ ପାପତାଧଃ ପିତାମହଃ

ସେଇ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହାର ଶେଷ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଶେଷରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତଥୈଵ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରାଂତଃ ସଂଵିଗ୍ନଲୋଚନଃ କ୍ଲେଶେନ ମହତା ତୂର୍ଣମଧସ୍ତାଦୁତ୍ଥିତୋ ଽଭଵତ୍

ସେହିପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, ଭାରୀ କଷ୍ଟରେ ପଡି, ତୁରନ୍ତ ତଳୁଠାରୁ ଉଠି ଆସିଲେ।

ସମାଗତାଵଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରଵୀକ୍ଷଣୌ ମାଯଯା ମୋହିତୌ ଶଂଭୋଃ କୃତ୍ଯାକୃତ୍ଯଂ ନ ଜଗ୍ମତୁଃ

ତାପରେ, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ହସରେ ଏକାଉଁଠି ଦେଖିଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଶ୍ଚ ସ୍ଥିତାଵୁଭୌ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କିମାତ୍ମେଦମିତ୍ଯଚିଂତଯତାଂ ତଦା

ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପଛେ, ପାଖେ ଓ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଭାବିଲେ—'ଏହି ଆତ୍ମା କ'ଣ?'

ଅଥାଵିରଭଵତ୍ତତ୍ର ସନାଦଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍ ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରତିପାଦକମ୍

ତାପରେ ସେଠାରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ସହିତ, 'ଓଁ' ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମକୁ ସୂଚିତ କରେ, ପ୍ରକଟ ହେଲା।

ତଦପ୍ଯଵିଦିତଂ ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵିଷ୍ଣୁନା ତଥା ରଜସା ତମସା ଚିତ୍ତଂ ତଯୋର୍ଯସ୍ମାତ୍ତିରସ୍କୃତମ୍

ତେବେ, ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମନ ରଜସ ଓ ତମସ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା।

ତଦା ଵିଭକ୍ତମଭଵଚ୍ଚତୁର୍ଧୈକଂ ତଦକ୍ଷରମ୍ ଅ ଉ ମେତି ତ୍ରିମାତ୍ରାଭିଃ ପରସ୍ତାଚ୍ଚାର୍ଧମାତ୍ରଯା

ତାପରେ ସେ ଏକ ଅକ୍ଷର ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା—'ଅ', 'ଉ', 'ମ୍' ଏବଂ ଏହି ତିନି ମାତ୍ରା ପରେ ଅଧମାତ୍ରା।

ତତ୍ରାକାରଃ ଶ୍ରିତୋ ଭାଗେ ଜ୍ଵଲଲ୍ଲିଂଗସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ଉକାରଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ତଦ୍ଵନ୍ମକାରସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ

ସେଠାରେ, 'ଅ' ଧ୍ୱନି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ଡାହାଣ ପାଶେ, 'ଉ' ବାମ ପାଶେ ଓ 'ମ୍' ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲା।

ଅର୍ଧମାତ୍ରାତ୍ମକୋ ନାଦଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଲିଂଗମୂର୍ଧନି ଵିଭକ୍ତେ ଽପି ତଦା ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରଣଵେ ପରମାକ୍ଷରେ

ଅଧମାତ୍ରା ରୂପୀ ନାଦ ଲିଙ୍ଗର ଶିରା ଉପରେ ଶୁଣାଯାଏ; ଏଭଳି ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପରମ ପ୍ରଣବ ଅକ୍ଷର ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ।