ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଵାସୁଦେଵଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଯଜେତ୍ ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣତଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପଶ୍ଚିମେ ତତଃ

ବାସୁଦେବକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ପଶ୍ଚିମରେ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

ସୌମ୍ଯେ ସଂକର୍ଷଣଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତୌ ଵା ଯଜେଦିମୌ ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣଂ ଶୁଭମ୍

ଶାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସଂକର୍ଷଣକୁ ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଜଣକୁ ବଦଳାଯାଇପାରିବ। ଏହା ପ୍ରଥମ ଘେରା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରା ଶୁଭ।

ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଵରାହଶ୍ଚ ନରସିଂହୋଥ ଵାମନଃ ରାମଶ୍ଚାନ୍ଯତମଃ କୃଷ୍ଣୋ ଭଵାନଶ୍ଵମୁଖୋପି ଚ

ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି, କୃଷ୍ଣ, ଭବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମୁଖ ରୂପ ମଧ୍ୟ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ଚକ୍ରୁଃ ପୂର୍ଵଭାଗେ ସମର୍ଚଯେତ୍ ନାରାଯଣାଖ୍ଯାଂ ଯାମ୍ଯେସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵଚିଦଵ୍ଯାହତଂ ଯଜେତ୍

ତୃତୀୟ ଆବରଣର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାରାୟଣ ରୂପକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅବାଧ ଥିଲେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶ୍ଚିମେ ପାଂଚଜନ୍ଯଂ ଚ ଶାର୍ଙ୍ଗଂଧନୁରଥୋତ୍ତରେ ଏଵଂ ତ୍ର୍ଯାଵରଣୈଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯାଂ ପରମଂ ହରିମ୍

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ତିନି ଆବରଣରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱ ନାମରେ ପରମ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ସଦାଵିଷ୍ଣୁଂ ମୂର୍ତୀକୃତ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଇତ୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହକ୍ରମାନ୍ମୂର୍ତିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ତଚ୍ଛକ୍ତୀଶ୍ଚତସ୍ରଃ ପୁଜଯେତ୍କ୍ରମାତ୍

ମହାବିଷ୍ଣୁ, ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଇ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚାରି ଭାଗର ଅନୁକ୍ରମରେ ଚାରି ରୂପକୁ ପୂଜିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଚାରି ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପ୍ରଭାମାଗ୍ନେଯଦିଗ୍ଭାଗେ ନୈରୃତେ ତୁ ସରସ୍ଵତୀମ୍ ଗଣାଂବିକା ଚ ଵାଯଵ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରୌଦ୍ରେ ସମର୍ଚଯେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାକୁ, ନୈୃତ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀକୁ, ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ଗଣାମ୍ବିକାକୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୌଦ୍ରୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଏଵଂ ଭାନ୍ଵାଦିମୂର୍ତୀନାଂ ତଚ୍ଛକ୍ତୀନାମନଂତରମ୍ ପୂଜାଂ ଵିଧାଯ ଲୋକେଶାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ଏଭଳି ଭାନୁ ଆଦି ରୂପ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେକୁ ଅବିରତ ପୂଜିବା ପରେ, ସେଇ ଆବରଣରେ ଲୋକଙ୍କର ମାଳିକମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଇନ୍ଦ୍ରମଗ୍ନିଂ ଯମଂ ଚୈଵ ନିରୃତିଂ ଵରୁଣଂ ତଥା ଵାଯୁଂ ସୋମଂ କୁବେରଂ ଚ ପଶ୍ଚାଦୀଶାନମର୍ଚଯେତ୍

ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନୈୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ସୋମ, କୁବେର ଏବଂ ପରେ ଈଶାନଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଏଵଂ ଚତୁର୍ଥାଵରଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ ଆଯୁଧାନି ମହେଶସ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ବାଂହ୍ଯଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ଏଭଳି ଚତୁର୍ଥ ଆବରଣକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜିବା ପରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବାହ୍ୟ ଭାଗରେ ମହେଶଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଶ୍ରୀମନ୍ତ୍ରିଶୂଲମୈଶାନେ ଵଜ୍ରଂ ମାହେନ୍ଦ୍ରଦିଙ୍ମୁଖେ ପରଶୁଂ ଵହ୍ନିଦିଗ୍ଭାଗେ ଯାମ୍ଯେ ସାଯକମର୍ଚଯେତ୍

ଈଶାନଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ବଜ୍ରକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିଗରେ, ପରଶୁକୁ ଅଗ୍ନି ଦିଗରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସାୟକକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ନୈରୃତେ ତୁ ଯଜେତ୍ଖଡ୍ଗଂ ପାଶଂ ଵାରୁଣଗୋଚରେ ଅଂକୁଶଂ ମାରୁତେ ଭାଗେ ପିନାକଂ ଚୋତ୍ତରେ ଯଜେତ୍

ନୈୃତ ଦିଗରେ ଖଡ୍ଗକୁ, ବରୁଣ ଦିଗରେ ପାଶକୁ, ବାୟୁ ଦିଗରେ ଅଙ୍କୁଶକୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପିନାକ ଧନୁଷକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖଂ ରୌଦ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଲଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ ପଞ୍ଚମାଵରଣଂ ଚୈଵ ସମ୍ପୂଜ୍ଯାନନ୍ତରଂ ବହିଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରୌଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ରପାଳକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ପଞ୍ଚମ ଆବରଣର ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ବାହ୍ୟରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ସର୍ଵାଵରଣଦେଵାନାଂ ବହିର୍ଵା ପଞ୍ଚମେ ଽଥଵା ପଞ୍ଚମେ ମାତୃଭିସ୍ସାର୍ଧଂ ମହୋକ୍ଷ ପୁରତୋ ଯଜେତ୍

ସମସ୍ତ ଆବରଣ ଦେବତାଙ୍କର ବାହ୍ୟରେ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚମ ଆବରଣରେ, ମାତୃମାନେ ସହିତ ମହୋକ୍ଷକୁ ସାମ୍ନାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ତତଃ ସମଂତତଃ ପୂଜ୍ଯାସ୍ସର୍ଵା ଵୈ ଦେଵଯୋନଯଃ ଖେଚରା ଋଷଯସ୍ସିଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଯୋନିମାନେ, ଆକାଶରେ ବସିଥିବା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଦେତ୍ୟ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଅନଂତାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନାଗେଂଦ୍ରା ନାଗୈସ୍ତତ୍ତତ୍କୁଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଡାକିନୀଭୂତଵେତାଲପ୍ରେତଭୈରଵନାଯକାଃ

ଅନନ୍ତ ଆଦି ନାଗେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଗ କୁଳର ଉତ୍ପନ୍ନ ନାଗମାନେ, ଡାକିନୀ, ଭୂତ, ଭେତାଳ, ପ୍ରେତ ଓ ଭୈରବ ନାୟକମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପାତାଲଵାସିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନାନାଯୋନିସମୁଦ୍ଭଵାଃ ନଦ୍ଯସ୍ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଃ କାନନାନି ସରାଂସି ଚ

ପାତାଳରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିର ଉତ୍ପନ୍ନ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସରୋବରମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵୃକ୍ଷାଃ କୀଟାଦ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରଯୋନଯଃ ନରାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ମୃଗାଶ୍ଚ କ୍ଷୁଦ୍ରଯୋନଯଃ

ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ, କୀଟ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯୋନିର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯୋନିର ମୃଗମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଭୁଵନାନ୍ଯନ୍ତରଣ୍ଡସ୍ଯ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟଯଃ ବହିରଂଡାନ୍ଯସଂଖ୍ଯାନି ଭୁଵନାନି ସହାଧିପୈଃ

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିଏର ଭିତରେ ଥିବା ଭୁବନମାନେ, ପରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବାହାରେ, ଅନେକ ଡିଏ ଓ ଭୁବନମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମାଂଡାଧାରକା ରୁଦ୍ରା ଦଶଦିକ୍ଷୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ଯଦ୍ଗୌଡ ଯଚ୍ଚ ମାମେଯଂ ଯଦ୍ଵା ଶାକ୍ତଂ ତତଃ ପରମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରୁଦ୍ରମାନେ ଦଶ ଦିଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ । ଯେଉଁ ଗୌଡ଼, ଯେଉଁ ମାମେୟ, ଯେଉଁ ଶାକ୍ତ, ସେମାନେ ପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦସ୍ତି ଶବ୍ଦସ୍ଯ ଵାଚ୍ଯଂ ଚିଦଚିଦାତ୍ମକମ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶିଵଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସାମାନ୍ଯତୋ ଯଜେତ୍

ଯେଉଁ କିଛି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଅଛି, ଚେତନ କିମ୍ବା ଅଚେତନ, ସେସବୁକୁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ବୁଝି, ଶିବଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

କୃତାଂଜଲିପୁଟାଃ ସର୍ଵେ ଽଚିଂତ୍ଯାଃ ସ୍ମିତମୁଖାସ୍ତଥା ପ୍ରୀତ୍ଯା ସଂପ୍ରେକ୍ଷମାଣାଶ୍ଚ ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ଚ ସର୍ଵଦା

ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ସଦା ପ୍ରେମରେ ଦେବ ଓ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ରହନ୍ତି।

ଇତ୍ଥମାଵରଣାଭ୍ଯର୍ଚାଂ କୃତ୍ଵାଵିକ୍ଷେପଶାଂତଯେ ପୁନରଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ପକ୍ତ୍ଵାକ୍ଷରମୁଦୀରଯେତ୍

ଏଭଳି ଆବରଣ ପୂଜା କରି, ଚିତ୍ତର ଅସ୍ଥିରତା ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ପୁନି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଅକ୍ଷୟ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନିଵେଦଯେତ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାଚ୍ଛିଵଯୋରମୃତୋପମମ୍ ସୁଵ୍ଯଞ୍ଜନସମାଯୁକ୍ତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଚାରୁ ମହାଚରୁମ୍

ତାପରେ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ନିର୍ମଳ ଓ ସୁନ୍ଦର, ଅମୃତ ସମାନ, ଭଲ ଉପକରଣରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ଭୋଗ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦାଢକୈର୍ମୁଖ୍ଯମଧମଂ ତ୍ଵାଢକାଵରମ୍ ସାଧଯିତ୍ଵା ଯଥାସଂପଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିନିଵେଦଯେତ୍

ଅତି ମୁଖ୍ୟ ଭୋଗ ଅତିଶୟ ଅଢ଼କରେ ତିଆରି ହୁଏ, ଅପେକ୍ଷା କମ ଅଢ଼କରେ ଅପର ଭୋଗ; ନିଜ ସମ୍ଭାବନା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ନିଵେଦ୍ଯ ପାନୀଯଂ ତାଂବୂଲଂ ଚୋପଦଂଶକୈଃ ନୀରାଜନାଦିକଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଶେଷଂ ସମାପଯେତ୍

ତାପରେ ପାନୀୟ ଦେଇ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଉପଦଂଶ ଦେଇ, ନୀରାଜନ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂଜା କ୍ରିୟା କରି, ପୂଜାର ଶେଷ କାମ ସମାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୋଗୋପଯୋଗ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଵିଶିଷ୍ଟାନ୍ଯେଵ ସାଧଯେତ୍ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ଭକ୍ତିମାନ୍ଵିଭଵେ ସତି

ଭୋଗ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ ମাত্ৰ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଅର୍ଥ ଥିଲେ ଭକ୍ତ ମନେ କ୍ଞ୍ଚନ ଓ ଚତୁର୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଶଠସ୍ଯୋପେକ୍ଷକସ୍ଯାପି ଵ୍ଯଂଗ୍ଯଂ ଚୈଵାନୁତିଷ୍ଠତଃ ନ ଫଲଂତ୍ଯେଵ କର୍ମାଣି କାମ୍ଯାନୀତି ସତାଂ କଥା

ସତ୍‌ଜନଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ୟ, ଅପେକ୍ଷା କିମ୍ବା ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଭାବରେ କାମ କରାଯାଏ, ସେଠି ଚାହିଥିବା ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାତ୍ସମ୍ଯଗୁପେକ୍ଷାଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵାଂଗଯୋଗତଃ କୁର୍ଯାତ୍କାମ୍ଯାନି କର୍ମାଣି ଫଲସିଦ୍ଧିଂ ଯଦୀଚ୍ଛତି

ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନ୍ୟ କାମକୁ ଛାଡି, ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ଯଦି ଫଳ ଚାହିଁ, ଚାହିଥିବା କାମ କରିବା ଉଚିତ।