ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଦେଵମାତାରୁନ୍ଧତୀ ଚ ସର୍ଵାଃ ଖଲୁ ପତିଵ୍ରତାଃ ଶିଵାର୍ଚନରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମତ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ

ଦେବମାତା ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସମସ୍ତେ ପତିବ୍ରତା, ସିବାର ପୂଜାରେ ସଦା ଲଗ୍ନ, ଶ୍ରୀମୟୀ ଏବଂ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିବା।

ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁରୋ ଵା ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୁନଃ

ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ଇତିହାସ ଏବଂ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପୁରସ୍ସରାଃ ଵୈଦିକ୍ଯୋ ନିଖିଲା ଵିଦ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯା ଏଵ ସମଂତତଃ

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ, ପରେ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ପୂର୍ବରୁ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାକୁ ଚାରିପାଖରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵାଦିପୁରତୋ ଵେଦାସ୍ତଦନ୍ଯେ ତୁ ଯଥାରୁଚି ଅଷ୍ଟଧା ଵା ଚତୁର୍ଧା ଵା କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ସମଂତତଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବେଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ଅଷ୍ଟ ଭାଗ କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗ କରି, ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତ୍ରିଭିରାଵରଣୈର୍ଯୁତମ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ପଶ୍ଚିମେ ପଶ୍ଚାଦ୍ରୁଦ୍ରଂ ସାଵରଣଂ ଯଜେତ୍

ଏପରି ଭାବରେ, ତିନିଟି ଘେରା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଷଡଂଗାନି ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରମଯଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ ଘେରା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ବିଦ୍ୟାର ନାଥମାନେ ଥାନ୍ତି।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ଭେଦୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସ ତୁ କଥ୍ଯତେ ଚତସ୍ରୋ ମୂର୍ତଯସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିତଃ କ୍ରମାତ୍

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଉଛି: ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ରୂପକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଗୁଣାସ୍ସକଲୋ ଦେଵଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛିଵସଂଜ୍ଞକଃ ରାଜସୋ ଦକ୍ଷିଣେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକୃତ୍ପୂଜ୍ଯତେ ଭଵଃ

ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତା, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିବ ନାମରେ ପୂଜିତ; ରାଜସ ଗୁଣର ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭବ ଭାବରେ ପୂଜିତ।

ତାମସଃ ପଶ୍ଚିମେ ଚାଗ୍ନିଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ସଂହାରକୋ ହରଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ସୁଖକୃତ୍ସୌମ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵପତିର୍ମୃଡଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତାମସ ଗୁଣର ଅଗ୍ନି, ସଂହାରକ ହର ଭାବରେ ପୂଜିତ; ଶାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣର ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ମୃଡ ଭାବରେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା।

ଏଵଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ଶମ୍ଭୋଃ ଷଡ୍ଵିଂଶକଂ ଶିଵମ୍ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯୋତ୍ତରେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତତୋ ଵୈକୁଂଠମର୍ଚଯେତ୍

ଏପରି ଭାବରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶିବଙ୍କ ଶଅଠି ରୂପକୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାସୁଦେଵଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଯଜେତ୍ ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣତଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପଶ୍ଚିମେ ତତଃ

ବାସୁଦେବକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ପଶ୍ଚିମରେ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

ସୌମ୍ଯେ ସଂକର୍ଷଣଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତୌ ଵା ଯଜେଦିମୌ ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣଂ ଶୁଭମ୍

ଶାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସଂକର୍ଷଣକୁ ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଜଣକୁ ବଦଳାଯାଇପାରିବ। ଏହା ପ୍ରଥମ ଘେରା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରା ଶୁଭ।

ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଵରାହଶ୍ଚ ନରସିଂହୋଥ ଵାମନଃ ରାମଶ୍ଚାନ୍ଯତମଃ କୃଷ୍ଣୋ ଭଵାନଶ୍ଵମୁଖୋପି ଚ

ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି, କୃଷ୍ଣ, ଭବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମୁଖ ରୂପ ମଧ୍ୟ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ଚକ୍ରୁଃ ପୂର୍ଵଭାଗେ ସମର୍ଚଯେତ୍ ନାରାଯଣାଖ୍ଯାଂ ଯାମ୍ଯେସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵଚିଦଵ୍ଯାହତଂ ଯଜେତ୍

ତୃତୀୟ ଆବରଣର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାରାୟଣ ରୂପକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅବାଧ ଥିଲେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶ୍ଚିମେ ପାଂଚଜନ୍ଯଂ ଚ ଶାର୍ଙ୍ଗଂଧନୁରଥୋତ୍ତରେ ଏଵଂ ତ୍ର୍ଯାଵରଣୈଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯାଂ ପରମଂ ହରିମ୍

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ତିନି ଆବରଣରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱ ନାମରେ ପରମ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ସଦାଵିଷ୍ଣୁଂ ମୂର୍ତୀକୃତ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଇତ୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହକ୍ରମାନ୍ମୂର୍ତିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ତଚ୍ଛକ୍ତୀଶ୍ଚତସ୍ରଃ ପୁଜଯେତ୍କ୍ରମାତ୍

ମହାବିଷ୍ଣୁ, ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଇ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚାରି ଭାଗର ଅନୁକ୍ରମରେ ଚାରି ରୂପକୁ ପୂଜିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଚାରି ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପ୍ରଭାମାଗ୍ନେଯଦିଗ୍ଭାଗେ ନୈରୃତେ ତୁ ସରସ୍ଵତୀମ୍ ଗଣାଂବିକା ଚ ଵାଯଵ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରୌଦ୍ରେ ସମର୍ଚଯେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାକୁ, ନୈୃତ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀକୁ, ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ଗଣାମ୍ବିକାକୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୌଦ୍ରୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଏଵଂ ଭାନ୍ଵାଦିମୂର୍ତୀନାଂ ତଚ୍ଛକ୍ତୀନାମନଂତରମ୍ ପୂଜାଂ ଵିଧାଯ ଲୋକେଶାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ଏଭଳି ଭାନୁ ଆଦି ରୂପ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେକୁ ଅବିରତ ପୂଜିବା ପରେ, ସେଇ ଆବରଣରେ ଲୋକଙ୍କର ମାଳିକମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଇନ୍ଦ୍ରମଗ୍ନିଂ ଯମଂ ଚୈଵ ନିରୃତିଂ ଵରୁଣଂ ତଥା ଵାଯୁଂ ସୋମଂ କୁବେରଂ ଚ ପଶ୍ଚାଦୀଶାନମର୍ଚଯେତ୍

ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନୈୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ସୋମ, କୁବେର ଏବଂ ପରେ ଈଶାନଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଏଵଂ ଚତୁର୍ଥାଵରଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ ଆଯୁଧାନି ମହେଶସ୍ଯ ପଶ୍ଚାଦ୍ବାଂହ୍ଯଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ଏଭଳି ଚତୁର୍ଥ ଆବରଣକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜିବା ପରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ବାହ୍ୟ ଭାଗରେ ମହେଶଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଶ୍ରୀମନ୍ତ୍ରିଶୂଲମୈଶାନେ ଵଜ୍ରଂ ମାହେନ୍ଦ୍ରଦିଙ୍ମୁଖେ ପରଶୁଂ ଵହ୍ନିଦିଗ୍ଭାଗେ ଯାମ୍ଯେ ସାଯକମର୍ଚଯେତ୍

ଈଶାନଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ବଜ୍ରକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିଗରେ, ପରଶୁକୁ ଅଗ୍ନି ଦିଗରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସାୟକକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ନୈରୃତେ ତୁ ଯଜେତ୍ଖଡ୍ଗଂ ପାଶଂ ଵାରୁଣଗୋଚରେ ଅଂକୁଶଂ ମାରୁତେ ଭାଗେ ପିନାକଂ ଚୋତ୍ତରେ ଯଜେତ୍

ନୈୃତ ଦିଗରେ ଖଡ୍ଗକୁ, ବରୁଣ ଦିଗରେ ପାଶକୁ, ବାୟୁ ଦିଗରେ ଅଙ୍କୁଶକୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପିନାକ ଧନୁଷକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖଂ ରୌଦ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରପାଲଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ ପଞ୍ଚମାଵରଣଂ ଚୈଵ ସମ୍ପୂଜ୍ଯାନନ୍ତରଂ ବହିଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରୌଦ୍ର କ୍ଷେତ୍ରପାଳକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ପଞ୍ଚମ ଆବରଣର ପୂଜା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ବାହ୍ୟରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ସର୍ଵାଵରଣଦେଵାନାଂ ବହିର୍ଵା ପଞ୍ଚମେ ଽଥଵା ପଞ୍ଚମେ ମାତୃଭିସ୍ସାର୍ଧଂ ମହୋକ୍ଷ ପୁରତୋ ଯଜେତ୍

ସମସ୍ତ ଆବରଣ ଦେବତାଙ୍କର ବାହ୍ୟରେ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚମ ଆବରଣରେ, ମାତୃମାନେ ସହିତ ମହୋକ୍ଷକୁ ସାମ୍ନାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ତତଃ ସମଂତତଃ ପୂଜ୍ଯାସ୍ସର୍ଵା ଵୈ ଦେଵଯୋନଯଃ ଖେଚରା ଋଷଯସ୍ସିଦ୍ଧା ଦୈତ୍ଯା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଃ

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଯୋନିମାନେ, ଆକାଶରେ ବସିଥିବା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଦେତ୍ୟ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଅନଂତାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ନାଗେଂଦ୍ରା ନାଗୈସ୍ତତ୍ତତ୍କୁଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଡାକିନୀଭୂତଵେତାଲପ୍ରେତଭୈରଵନାଯକାଃ

ଅନନ୍ତ ଆଦି ନାଗେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଗ କୁଳର ଉତ୍ପନ୍ନ ନାଗମାନେ, ଡାକିନୀ, ଭୂତ, ଭେତାଳ, ପ୍ରେତ ଓ ଭୈରବ ନାୟକମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପାତାଲଵାସିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ନାନାଯୋନିସମୁଦ୍ଭଵାଃ ନଦ୍ଯସ୍ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଃ କାନନାନି ସରାଂସି ଚ

ପାତାଳରେ ବସିଥିବା ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିର ଉତ୍ପନ୍ନ, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସରୋବରମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵୃକ୍ଷାଃ କୀଟାଦ୍ଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରଯୋନଯଃ ନରାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରା ମୃଗାଶ୍ଚ କ୍ଷୁଦ୍ରଯୋନଯଃ

ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ବୃକ୍ଷ, କୀଟ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯୋନିର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଯୋନିର ମୃଗମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଭୁଵନାନ୍ଯନ୍ତରଣ୍ଡସ୍ଯ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟଯଃ ବହିରଂଡାନ୍ଯସଂଖ୍ଯାନି ଭୁଵନାନି ସହାଧିପୈଃ

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଡିଏର ଭିତରେ ଥିବା ଭୁବନମାନେ, ପରେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବାହାରେ, ଅନେକ ଡିଏ ଓ ଭୁବନମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।