ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଗ୍ରାମଣ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଯକ୍ଷାନ୍ଯାତୁଧାନାଂସ୍ତଥା ହଯାନ୍ ସପ୍ତଚ୍ଛଂଦୋମଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍

ଗ୍ରାମପତି, ଯକ୍ଷ, ଆତୁଧାନ, ଘୋଡ଼ା, ସପ୍ତ ଛନ୍ଦ ଗଣ, ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ତୃତୀଯାଵରଣେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣମର୍ଚଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଭିରାଵରଣୈଃ ସହଃ

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ତିନି ଘେରା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିରାଜଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତତଃ କାଲଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ପୁରୁଷଂ ଚୋତ୍ତରେ ଯଜେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଦକ୍ଷିଣରେ ବିରାଜ୍, ପଶ୍ଚିମରେ କାଳ, ଉତ୍ତରରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପ୍ରଥମୋ ବ୍ରହ୍ମା କମଲସନ୍ନିଭଃ କାଲୋ ଜାତ୍ଯଂଜନପ୍ରଖ୍ଯଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଫଟିକୋପମଃ

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ, କାଳ ଜାତିଆଞ୍ଜନ ସଦୃଶ, ପୁରୁଷ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ।

ତ୍ରିଗୁଣୋ ରାଜସଶ୍ଚୈଵ ତାମସଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତଥା ଚତ୍ଵାର ଏତେ କ୍ରମଶଃ ପ୍ରଥମାଵରଣେ ସ୍ଥିତାଃ

ତିନି ଗୁଣ—ରାଜସ, ତାମସ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ—ଏହି ଚାରି ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍ ସନତ୍କୁମାରଃ ସନକଃ ସନଂଦଶ୍ଚ ସନାତନଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିପାଖରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ସନତକୁମାର, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ଏବଂ ସନାତନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ପଶ୍ଚାଦର୍ଚଯେଚ୍ଚ ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଅଷ୍ଟୌ ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚ ପୂର୍ଵାଦୌ ତ୍ରୀନ୍ପ୍ରାକ୍ପଶ୍ଚାଦନୁକ୍ରମାତ୍

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ, ପରେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷୋ ରୁଚିର୍ଭୃଗୁଶ୍ଚୈଵ ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥାଂଗିରାଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୁରତ୍ରିଶ୍ଚ କଶ୍ଯପଃ

ଦକ୍ଷ, ରୁଚି, ଭୃଗୁ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଏବଂ କଶ୍ୟପ—

ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତ୍ଵିମେ ତେଷାଂ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ତୈସ୍ସାର୍ଧଂ ପୂଜନୀଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍

ବସିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଥ। ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା ହେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରସୂତିଶ୍ଚ ତଥା ଽ ଽକୂତିଃ ଖ୍ଯାତିଃ ସମ୍ଭୂତିରେଵ ଚ ଧୃତିଃ ସ୍ମୃତିଃ କ୍ଷମା ଚୈଵ ସନ୍ନତିଶ୍ଚାନସୂଯକା

ପ୍ରସୂତି, ଅକୂତି, ଖ୍ୟାତି, ସମ୍ଭୂତି, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି ଏବଂ ଅନସୂୟା—

ଦେଵମାତାରୁନ୍ଧତୀ ଚ ସର୍ଵାଃ ଖଲୁ ପତିଵ୍ରତାଃ ଶିଵାର୍ଚନରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମତ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ

ଦେବମାତା ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସମସ୍ତେ ପତିବ୍ରତା, ସିବାର ପୂଜାରେ ସଦା ଲଗ୍ନ, ଶ୍ରୀମୟୀ ଏବଂ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିବା।

ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁରୋ ଵା ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୁନଃ

ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ଇତିହାସ ଏବଂ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପୁରସ୍ସରାଃ ଵୈଦିକ୍ଯୋ ନିଖିଲା ଵିଦ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯା ଏଵ ସମଂତତଃ

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ, ପରେ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ପୂର୍ବରୁ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାକୁ ଚାରିପାଖରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵାଦିପୁରତୋ ଵେଦାସ୍ତଦନ୍ଯେ ତୁ ଯଥାରୁଚି ଅଷ୍ଟଧା ଵା ଚତୁର୍ଧା ଵା କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ସମଂତତଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବେଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ଅଷ୍ଟ ଭାଗ କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗ କରି, ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତ୍ରିଭିରାଵରଣୈର୍ଯୁତମ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ପଶ୍ଚିମେ ପଶ୍ଚାଦ୍ରୁଦ୍ରଂ ସାଵରଣଂ ଯଜେତ୍

ଏପରି ଭାବରେ, ତିନିଟି ଘେରା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଷଡଂଗାନି ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରମଯଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ ଘେରା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ବିଦ୍ୟାର ନାଥମାନେ ଥାନ୍ତି।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ଭେଦୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସ ତୁ କଥ୍ଯତେ ଚତସ୍ରୋ ମୂର୍ତଯସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିତଃ କ୍ରମାତ୍

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଉଛି: ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ରୂପକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଗୁଣାସ୍ସକଲୋ ଦେଵଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛିଵସଂଜ୍ଞକଃ ରାଜସୋ ଦକ୍ଷିଣେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକୃତ୍ପୂଜ୍ଯତେ ଭଵଃ

ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତା, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିବ ନାମରେ ପୂଜିତ; ରାଜସ ଗୁଣର ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭବ ଭାବରେ ପୂଜିତ।

ତାମସଃ ପଶ୍ଚିମେ ଚାଗ୍ନିଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ସଂହାରକୋ ହରଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ସୁଖକୃତ୍ସୌମ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵପତିର୍ମୃଡଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତାମସ ଗୁଣର ଅଗ୍ନି, ସଂହାରକ ହର ଭାବରେ ପୂଜିତ; ଶାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣର ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ମୃଡ ଭାବରେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା।

ଏଵଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ଶମ୍ଭୋଃ ଷଡ୍ଵିଂଶକଂ ଶିଵମ୍ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯୋତ୍ତରେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତତୋ ଵୈକୁଂଠମର୍ଚଯେତ୍

ଏପରି ଭାବରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଶିବଙ୍କ ଶଅଠି ରୂପକୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଵାସୁଦେଵଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଵା ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଯଜେତ୍ ଅନିରୁଦ୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣତଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପଶ୍ଚିମେ ତତଃ

ବାସୁଦେବକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ପଶ୍ଚିମରେ ପରେ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

ସୌମ୍ଯେ ସଂକର୍ଷଣଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵ୍ଯତ୍ଯସ୍ତୌ ଵା ଯଜେଦିମୌ ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣଂ ଶୁଭମ୍

ଶାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସଂକର୍ଷଣକୁ ପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଜଣକୁ ବଦଳାଯାଇପାରିବ। ଏହା ପ୍ରଥମ ଘେରା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରା ଶୁଭ।

ମତ୍ସ୍ଯଃ କୂର୍ମୋ ଵରାହଶ୍ଚ ନରସିଂହୋଥ ଵାମନଃ ରାମଶ୍ଚାନ୍ଯତମଃ କୃଷ୍ଣୋ ଭଵାନଶ୍ଵମୁଖୋପି ଚ

ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ, ବରାହ, ନରସିଂହ, ବାମନ, ରାମ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି, କୃଷ୍ଣ, ଭବ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମୁଖ ରୂପ ମଧ୍ୟ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ଚକ୍ରୁଃ ପୂର୍ଵଭାଗେ ସମର୍ଚଯେତ୍ ନାରାଯଣାଖ୍ଯାଂ ଯାମ୍ଯେସ୍ତ୍ରଂ କ୍ଵଚିଦଵ୍ଯାହତଂ ଯଜେତ୍

ତୃତୀୟ ଆବରଣର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ନାରାୟଣ ରୂପକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅବାଧ ଥିଲେ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

ପଶ୍ଚିମେ ପାଂଚଜନ୍ଯଂ ଚ ଶାର୍ଙ୍ଗଂଧନୁରଥୋତ୍ତରେ ଏଵଂ ତ୍ର୍ଯାଵରଣୈଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଶ୍ଵାଖ୍ଯାଂ ପରମଂ ହରିମ୍

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ତିନି ଆବରଣରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ବିଶ୍ୱ ନାମରେ ପରମ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ସଦାଵିଷ୍ଣୁଂ ମୂର୍ତୀକୃତ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଇତ୍ଥଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହକ୍ରମାନ୍ମୂର୍ତିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ତଚ୍ଛକ୍ତୀଶ୍ଚତସ୍ରଃ ପୁଜଯେତ୍କ୍ରମାତ୍

ମହାବିଷ୍ଣୁ, ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଇ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ । ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚାରି ଭାଗର ଅନୁକ୍ରମରେ ଚାରି ରୂପକୁ ପୂଜିବା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଚାରି ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ପ୍ରଭାମାଗ୍ନେଯଦିଗ୍ଭାଗେ ନୈରୃତେ ତୁ ସରସ୍ଵତୀମ୍ ଗଣାଂବିକା ଚ ଵାଯଵ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ରୌଦ୍ରେ ସମର୍ଚଯେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାକୁ, ନୈୃତ ଦିଗରେ ସରସ୍ୱତୀକୁ, ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ଗଣାମ୍ବିକାକୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୌଦ୍ରୀକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଏଵଂ ଭାନ୍ଵାଦିମୂର୍ତୀନାଂ ତଚ୍ଛକ୍ତୀନାମନଂତରମ୍ ପୂଜାଂ ଵିଧାଯ ଲୋକେଶାଂସ୍ତତ୍ରୈଵାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ଏଭଳି ଭାନୁ ଆଦି ରୂପ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେକୁ ଅବିରତ ପୂଜିବା ପରେ, ସେଇ ଆବରଣରେ ଲୋକଙ୍କର ମାଳିକମାନେକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।

ଇନ୍ଦ୍ରମଗ୍ନିଂ ଯମଂ ଚୈଵ ନିରୃତିଂ ଵରୁଣଂ ତଥା ଵାଯୁଂ ସୋମଂ କୁବେରଂ ଚ ପଶ୍ଚାଦୀଶାନମର୍ଚଯେତ୍

ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନୈୃତି, ବରୁଣ, ବାୟୁ, ସୋମ, କୁବେର ଏବଂ ପରେ ଈଶାନଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍ ।