ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଚତୁର୍ଣାମପି ଦେଵାନାଂ ପୃଥଗାଵରଣାନ୍ଯଥ ତସ୍ଯାଂଗାନି ଷଡେଵାଦୌ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଯାଭିଶ୍ଚ ଶକ୍ତିଭିଃ

ଏହି ଚାରି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଘେରା ଅଛି; ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କର ଛଅ ଅଂଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିମାନ୍ ରୂପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଦୀପ୍ତା ସୂକ୍ଷ୍ମା ଜଯା ଭଦ୍ରା ଵିଭୂତିର୍ଵିମଲା କ୍ରମାତ୍ ଅମୋଘା ଵିଦ୍ଯୁତା ଚୈଵ ପୂର୍ଵାଦି ପରିତଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଦୀପ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ଜୟା, ଭଦ୍ରା, ବିଭୂତି, ବିମଳା—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅମୋଘା ଓ ବିଦ୍ୟୁତା ସହିତ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଚାରିପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ମୂର୍ତଯଃ କ୍ରମାତ୍ ପୂର୍ଵାଦ୍ଯୁତ୍ତରପର୍ଯଂତାଃ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍

ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ଚାରି ରୂପକୁ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଆଦିତ୍ଯୋ ଭାସ୍କରୋ ଭାନୂ ରଵିଶ୍ଚେତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ଅର୍କୋ ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚୈତେ ଵିଵସ୍ଵତଃ

ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ରବି—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ; ଅର୍କ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରୂପ।

ଵିସ୍ତାରା ପୂର୍ଵଦିଗ୍ଭାଗେ ସୁତରାଂ ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଥିତାଃ ବୋଧନୀ ପଶ୍ଚିମେ ଭାଗେ ଆପ୍ଯାଯିନ୍ଯୁତ୍ତରେ ପୁନଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରା, ଦକ୍ଷିଣରେ ସୁତରା, ପଶ୍ଚିମରେ ବୋଧନୀ, ଉତ୍ତରରେ ଆପ୍ୟାୟିନୀ ଅବସ୍ଥିତ।

ଉଷାଂ ପ୍ରଭାଂ ତଥା ପ୍ରାଜ୍ଞାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାମପି ତତଃ ପରମ୍ ଐଶାନାଦିଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ଉଷା, ପ୍ରଭା, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏମାନେ ଆଇଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ରଖି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସୋମମଂଗାରକଂ ଚୈଵ ବୁଧଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରମ୍ ବୃହସ୍ପତିଂ ବୃହଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ଭାର୍ଗଵଂ ତେଜସାଂ ନିଧିମ୍

ସୋମ, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ—ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ବୃହସ୍ପତି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଭାର୍ଗବ, ତେଜସ୍ଵୀତାର ଭଣ୍ଡାର।

ଶନୈଶ୍ଚରଂ ତଥା ରାହୁଂ କେତୁଂ ଧୂମ୍ରଂ ଭଯଂକରମ୍ ସମଂତତୋ ଯଜେଦେତାଂସ୍ତୃତୀଯାଵରଣେ କ୍ରମାତ୍

ଶନି, ରାହୁ ଓ କେତୁ—ଧୂମ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର—ଏମାନେ ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଚାରିପାଖରେ କ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଅଥଵା ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଯଜେତ୍ ତୃତୀଯାଵରଣେ ଚୈଵ ରାଶୀନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ପୂଜଯେତ୍

ଅଥବା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସପ୍ତସପ୍ତ ଗଣାଂଶ୍ଚୈଵ ବହିସ୍ତସ୍ଯ ସମଂତତଃ ଋଷୀନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵାନ୍ପନ୍ନଗାନପ୍ସରୋଗଣାନ୍

ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଗଣମାନେ, ବାହାର ଚାରିପାଖରେ—ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଗ୍ରାମଣ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଯକ୍ଷାନ୍ଯାତୁଧାନାଂସ୍ତଥା ହଯାନ୍ ସପ୍ତଚ୍ଛଂଦୋମଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍

ଗ୍ରାମପତି, ଯକ୍ଷ, ଆତୁଧାନ, ଘୋଡ଼ା, ସପ୍ତ ଛନ୍ଦ ଗଣ, ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ତୃତୀଯାଵରଣେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣମର୍ଚଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଭିରାଵରଣୈଃ ସହଃ

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ତିନି ଘେରା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିରାଜଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତତଃ କାଲଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ପୁରୁଷଂ ଚୋତ୍ତରେ ଯଜେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଦକ୍ଷିଣରେ ବିରାଜ୍, ପଶ୍ଚିମରେ କାଳ, ଉତ୍ତରରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପ୍ରଥମୋ ବ୍ରହ୍ମା କମଲସନ୍ନିଭଃ କାଲୋ ଜାତ୍ଯଂଜନପ୍ରଖ୍ଯଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଫଟିକୋପମଃ

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ, କାଳ ଜାତିଆଞ୍ଜନ ସଦୃଶ, ପୁରୁଷ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ।

ତ୍ରିଗୁଣୋ ରାଜସଶ୍ଚୈଵ ତାମସଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତଥା ଚତ୍ଵାର ଏତେ କ୍ରମଶଃ ପ୍ରଥମାଵରଣେ ସ୍ଥିତାଃ

ତିନି ଗୁଣ—ରାଜସ, ତାମସ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ—ଏହି ଚାରି ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍ ସନତ୍କୁମାରଃ ସନକଃ ସନଂଦଶ୍ଚ ସନାତନଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିପାଖରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ସନତକୁମାର, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ଏବଂ ସନାତନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ପଶ୍ଚାଦର୍ଚଯେଚ୍ଚ ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଅଷ୍ଟୌ ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚ ପୂର୍ଵାଦୌ ତ୍ରୀନ୍ପ୍ରାକ୍ପଶ୍ଚାଦନୁକ୍ରମାତ୍

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ, ପରେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷୋ ରୁଚିର୍ଭୃଗୁଶ୍ଚୈଵ ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥାଂଗିରାଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୁରତ୍ରିଶ୍ଚ କଶ୍ଯପଃ

ଦକ୍ଷ, ରୁଚି, ଭୃଗୁ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଏବଂ କଶ୍ୟପ—

ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତ୍ଵିମେ ତେଷାଂ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ତୈସ୍ସାର୍ଧଂ ପୂଜନୀଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍

ବସିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଥ। ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା ହେବା ଉଚିତ।

ପ୍ରସୂତିଶ୍ଚ ତଥା ଽ ଽକୂତିଃ ଖ୍ଯାତିଃ ସମ୍ଭୂତିରେଵ ଚ ଧୃତିଃ ସ୍ମୃତିଃ କ୍ଷମା ଚୈଵ ସନ୍ନତିଶ୍ଚାନସୂଯକା

ପ୍ରସୂତି, ଅକୂତି, ଖ୍ୟାତି, ସମ୍ଭୂତି, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି ଏବଂ ଅନସୂୟା—

ଦେଵମାତାରୁନ୍ଧତୀ ଚ ସର୍ଵାଃ ଖଲୁ ପତିଵ୍ରତାଃ ଶିଵାର୍ଚନରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମତ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ

ଦେବମାତା ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସମସ୍ତେ ପତିବ୍ରତା, ସିବାର ପୂଜାରେ ସଦା ଲଗ୍ନ, ଶ୍ରୀମୟୀ ଏବଂ ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଥିବା।

ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁରୋ ଵା ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୁନଃ

ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଚାରିଟି ବେଦକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ଇତିହାସ ଏବଂ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପୁରସ୍ସରାଃ ଵୈଦିକ୍ଯୋ ନିଖିଲା ଵିଦ୍ଯାଃ ପୂଜ୍ଯା ଏଵ ସମଂତତଃ

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ, ପରେ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ, ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ପୂର୍ବରୁ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାକୁ ଚାରିପାଖରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ପୂର୍ଵାଦିପୁରତୋ ଵେଦାସ୍ତଦନ୍ଯେ ତୁ ଯଥାରୁଚି ଅଷ୍ଟଧା ଵା ଚତୁର୍ଧା ଵା କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ସମଂତତଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ବେଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ଅଷ୍ଟ ଭାଗ କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗ କରି, ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତ୍ରିଭିରାଵରଣୈର୍ଯୁତମ୍ ଦକ୍ଷିଣେ ପଶ୍ଚିମେ ପଶ୍ଚାଦ୍ରୁଦ୍ରଂ ସାଵରଣଂ ଯଜେତ୍

ଏପରି ଭାବରେ, ତିନିଟି ଘେରା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରା ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଷଡଂଗାନି ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯେଶ୍ଵରମଯଂ ତଥା

ତାଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରଥମ ଘେରା ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ବିଦ୍ୟାର ନାଥମାନେ ଥାନ୍ତି।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ଭେଦୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସ ତୁ କଥ୍ଯତେ ଚତସ୍ରୋ ମୂର୍ତଯସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିତଃ କ୍ରମାତ୍

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହା ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଉଛି: ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ରୂପକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତ୍ରିଗୁଣାସ୍ସକଲୋ ଦେଵଃ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛିଵସଂଜ୍ଞକଃ ରାଜସୋ ଦକ୍ଷିଣେ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକୃତ୍ପୂଜ୍ଯତେ ଭଵଃ

ତିନି ଗୁଣ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତା, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିବ ନାମରେ ପୂଜିତ; ରାଜସ ଗୁଣର ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭବ ଭାବରେ ପୂଜିତ।

ତାମସଃ ପଶ୍ଚିମେ ଚାଗ୍ନିଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ସଂହାରକୋ ହରଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ସୁଖକୃତ୍ସୌମ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵପତିର୍ମୃଡଃ

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ତାମସ ଗୁଣର ଅଗ୍ନି, ସଂହାରକ ହର ଭାବରେ ପୂଜିତ; ଶାନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣର ବିଷ୍ଣୁ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ ମୃଡ ଭାବରେ ସୁଖ ଦେଇଥିବା।