ଶିଵପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମିନ୍ନାଵରଣେ ଭୂଯୋ ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରଂ ପୁରତୋ ଯଜେତ୍ ନଂଦିନଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତସ୍ଯ ମହାକାଲଂ ତଥୋତ୍ତରେ

ସେହି ପରିବେଷରେ ପୁନଃ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବୃଷେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ, ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ମହାକାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶାସ୍ତାରଂ ଵହ୍ନିଦିକ୍ପତ୍ରେ ମାତ୍ଃର୍ଦକ୍ଷିଣଦିଗ୍ଦଲେ ଗଜାସ୍ଯଂ ନୈରୃତେ ପତ୍ରେ ଷଣ୍ମୁଖଂ ଵାରୁଣେ ପୁନଃ

ଶାସ୍ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ମାତୃଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ଗଜାସ୍ୟଙ୍କୁ ନୈୃତ ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ଏବଂ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପୁନଃ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ପୂଜା କର।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଂ ଵାଯୁଦଲେ ଗୌରୀମୁତ୍ତରେ ଚଂଡମୈଶ୍ଵରେ ଶାସ୍ତୃନନ୍ଦୀଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଂ ଵୃଷଭଂ ଯଜେତ୍

ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ, ଚଣ୍ଡମେଶ୍ୱର ଦିଗରେ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ନନ୍ଦୀଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମହାମୁନି ବୃଷଭଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ମହାକାଲସ୍ଯୋତ୍ତରତଃ ପିଂଗଲଂ ତୁ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଶାସ୍ତୃମାତୃସମୂହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଭୃଂଗୀଶ୍ଵରଂ ତତଃ

ମହାକାଳଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାତୃଙ୍କ ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଙ୍ଗୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ମାତୃଵିଘ୍ନେଶମଧ୍ଯେ ତୁ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ ସ୍କନ୍ଦଵିଘ୍ନେଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯଜେଦ୍ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍

ମାତୃ ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଷଣ୍ମୁଖ ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠାକୁମାରଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଶ୍ରିଯଂ ଶିଵପଦାର୍ଚିତାମ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଗଣାମ୍ବଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମହାମୋଟୀଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ କୁମାର ମଧ୍ୟରେ ଶିବପଦରେ ପୂଜିତ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ଗଣାମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ମହାମୋଟିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଗଣାମ୍ବାଚଣ୍ଡଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦେଵୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଅତ୍ରୈଵାଵରଣେ ଭୂଯଃ ଶିଵାନୁଚରସଂହତିମ୍

ଗଣାମ୍ବା ଓ ଚଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏହି ପରିବେଷରେ ପୁନଃ ଶିବଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ପୂଜା କର।

ରୁଦ୍ରପ୍ରଥମଭୂତାଖ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାଂ ଚ ସଶକ୍ତିକାମ୍ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ସଖୀଵର୍ଗଂ ଜପେଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସମାହିତଃ

ଏକାଗ୍ର ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯେଉଁଥି ଆଦି ପ୍ରାଣୀ, ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିମାନ୍ ରୂପ ଓ ଶିବାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଉପରେ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ତୃତୀଯାଵରଣେ ଵିତତେ ପୂଜିତେ ସତି ଚତୁର୍ଥାଵରଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ବହିସ୍ତସ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ଘେରା ଉସ୍ତାପିତ ଓ ପୂଜିତ ହେଲାପରେ, ଚତୁର୍ଥ ଘେରାକୁ ବାହାରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଭାନୁଃ ପୂର୍ଵଦଲେ ପୂଜ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣେ ଚତୁରାନନଃ ରୁଦ୍ରୋ ଵରୁଣଦିକ୍ପତ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁରୁତ୍ତରଦିଗ୍ଦଲେ

ପୂର୍ବ ଦଳରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ବାୟୁଁ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଦଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ଣାମପି ଦେଵାନାଂ ପୃଥଗାଵରଣାନ୍ଯଥ ତସ୍ଯାଂଗାନି ଷଡେଵାଦୌ ଦୀପ୍ତାଦ୍ଯାଭିଶ୍ଚ ଶକ୍ତିଭିଃ

ଏହି ଚାରି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଲଗା ଘେରା ଅଛି; ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କର ଛଅ ଅଂଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତିମାନ୍ ରୂପରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଦୀପ୍ତା ସୂକ୍ଷ୍ମା ଜଯା ଭଦ୍ରା ଵିଭୂତିର୍ଵିମଲା କ୍ରମାତ୍ ଅମୋଘା ଵିଦ୍ଯୁତା ଚୈଵ ପୂର୍ଵାଦି ପରିତଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଦୀପ୍ତା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ଜୟା, ଭଦ୍ରା, ବିଭୂତି, ବିମଳା—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅମୋଘା ଓ ବିଦ୍ୟୁତା ସହିତ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଚାରିପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଶ୍ଚତସ୍ରୋ ମୂର୍ତଯଃ କ୍ରମାତ୍ ପୂର୍ଵାଦ୍ଯୁତ୍ତରପର୍ଯଂତାଃ ଶକ୍ତଯଶ୍ଚ ତତଃ ପରମ୍

ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ଚାରି ରୂପକୁ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଆଦିତ୍ଯୋ ଭାସ୍କରୋ ଭାନୂ ରଵିଶ୍ଚେତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ ଅର୍କୋ ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚୈତେ ଵିଵସ୍ଵତଃ

ଆଦିତ୍ୟ, ଭାସ୍କର, ଭାନୁ, ରବି—ଏହି ଅନୁକ୍ରମରେ; ଅର୍କ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ—ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରୂପ।

ଵିସ୍ତାରା ପୂର୍ଵଦିଗ୍ଭାଗେ ସୁତରାଂ ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଥିତାଃ ବୋଧନୀ ପଶ୍ଚିମେ ଭାଗେ ଆପ୍ଯାଯିନ୍ଯୁତ୍ତରେ ପୁନଃ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରା, ଦକ୍ଷିଣରେ ସୁତରା, ପଶ୍ଚିମରେ ବୋଧନୀ, ଉତ୍ତରରେ ଆପ୍ୟାୟିନୀ ଅବସ୍ଥିତ।

ଉଷାଂ ପ୍ରଭାଂ ତଥା ପ୍ରାଜ୍ଞାଂ ସନ୍ଧ୍ଯାମପି ତତଃ ପରମ୍ ଐଶାନାଦିଷୁ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ଉଷା, ପ୍ରଭା, ପ୍ରାଜ୍ଞା, ତାପରେ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏମାନେ ଆଇଶାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ରଖି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସୋମମଂଗାରକଂ ଚୈଵ ବୁଧଂ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରମ୍ ବୃହସ୍ପତିଂ ବୃହଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ଭାର୍ଗଵଂ ତେଜସାଂ ନିଧିମ୍

ସୋମ, ମଙ୍ଗଳ, ବୁଧ—ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ବୃହସ୍ପତି, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା, ଭାର୍ଗବ, ତେଜସ୍ଵୀତାର ଭଣ୍ଡାର।

ଶନୈଶ୍ଚରଂ ତଥା ରାହୁଂ କେତୁଂ ଧୂମ୍ରଂ ଭଯଂକରମ୍ ସମଂତତୋ ଯଜେଦେତାଂସ୍ତୃତୀଯାଵରଣେ କ୍ରମାତ୍

ଶନି, ରାହୁ ଓ କେତୁ—ଧୂମ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର—ଏମାନେ ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଚାରିପାଖରେ କ୍ରମରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଅଥଵା ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଯଜେତ୍ ତୃତୀଯାଵରଣେ ଚୈଵ ରାଶୀନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ପୂଜଯେତ୍

ଅଥବା ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଶିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସପ୍ତସପ୍ତ ଗଣାଂଶ୍ଚୈଵ ବହିସ୍ତସ୍ଯ ସମଂତତଃ ଋଷୀନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଗଂଧର୍ଵାନ୍ପନ୍ନଗାନପ୍ସରୋଗଣାନ୍

ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଗଣମାନେ, ବାହାର ଚାରିପାଖରେ—ଋଷି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ—ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଗ୍ରାମଣ୍ଯଶ୍ଚ ତଥା ଯକ୍ଷାନ୍ଯାତୁଧାନାଂସ୍ତଥା ହଯାନ୍ ସପ୍ତଚ୍ଛଂଦୋମଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍

ଗ୍ରାମପତି, ଯକ୍ଷ, ଆତୁଧାନ, ଘୋଡ଼ା, ସପ୍ତ ଛନ୍ଦ ଗଣ, ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ତୃତୀଯାଵରଣେ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦିଵାକରମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣମର୍ଚଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ରିଭିରାଵରଣୈଃ ସହଃ

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ଘେରାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ, ତିନି ଘେରା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିରାଜଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତତଃ କାଲଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗ୍ଭାଗେ ପୁରୁଷଂ ଚୋତ୍ତରେ ଯଜେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଦକ୍ଷିଣରେ ବିରାଜ୍, ପଶ୍ଚିମରେ କାଳ, ଉତ୍ତରରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଃ ପ୍ରଥମୋ ବ୍ରହ୍ମା କମଲସନ୍ନିଭଃ କାଲୋ ଜାତ୍ଯଂଜନପ୍ରଖ୍ଯଃ ପୁରୁଷଃ ସ୍ଫଟିକୋପମଃ

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ପ୍ରଥମ, ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମ ସଦୃଶ, କାଳ ଜାତିଆଞ୍ଜନ ସଦୃଶ, ପୁରୁଷ ସ୍ଫଟିକ ସଦୃଶ।

ତ୍ରିଗୁଣୋ ରାଜସଶ୍ଚୈଵ ତାମସଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତଥା ଚତ୍ଵାର ଏତେ କ୍ରମଶଃ ପ୍ରଥମାଵରଣେ ସ୍ଥିତାଃ

ତିନି ଗୁଣ—ରାଜସ, ତାମସ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ—ଏହି ଚାରି ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଥମ ଘେରାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍ ସନତ୍କୁମାରଃ ସନକଃ ସନଂଦଶ୍ଚ ସନାତନଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଘେରାରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିପାଖରେ ଅନୁକ୍ରମରେ ସନତକୁମାର, ସନକ, ସନନ୍ଦ, ଏବଂ ସନାତନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତୃତୀଯାଵରଣେ ପଶ୍ଚାଦର୍ଚଯେଚ୍ଚ ପ୍ରଜାପତୀନ୍ ଅଷ୍ଟୌ ପୂର୍ଵାଂଶ୍ଚ ପୂର୍ଵାଦୌ ତ୍ରୀନ୍ପ୍ରାକ୍ପଶ୍ଚାଦନୁକ୍ରମାତ୍

ତୃତୀୟ ଘେରାରେ, ପରେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦକ୍ଷୋ ରୁଚିର୍ଭୃଗୁଶ୍ଚୈଵ ମରୀଚିଶ୍ଚ ତଥାଂଗିରାଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଶ୍ଚୈଵ କ୍ରତୁରତ୍ରିଶ୍ଚ କଶ୍ଯପଃ

ଦକ୍ଷ, ରୁଚି, ଭୃଗୁ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଏବଂ କଶ୍ୟପ—

ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚେତି ଵିଖ୍ଯାତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯସ୍ତ୍ଵିମେ ତେଷାଂ ଭାର୍ଯାଶ୍ଚ ତୈସ୍ସାର୍ଧଂ ପୂଜନୀଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍

ବସିଷ୍ଠ—ଏହିମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଥ। ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ପୂଜା ହେବା ଉଚିତ।