ଶିଵପୁରାଣମ୍

ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯମର୍ଘାନ୍ତଂ ମୂଲଵିଦ୍ଯଯା ମୂର୍ତିମନ୍ତଂ ଶିଵଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ସହ

ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପରାଶକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାଵାହ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ସଦସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ ପଞ୍ଚୋପକରଣଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ସେଠାରେ ସଦାସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପଞ୍ଚଟି ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମଭିଶ୍ଚ ଷଡଙ୍ଗୈଶ୍ଚ ତତୋ ମାତୃକଯା ସହ ପ୍ରଣଵେନ ଶିଵେନୈଵ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚ କ୍ରମାତ୍

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଓ ଷଡଙ୍ଗ ସହିତ, ମାତୃକାମାନେ, ପ୍ରଣବ ଓ ଶିବ ସହିତ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶାଂତେନ ଵା ତଥାନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵେଦମନ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ପୂଜଯେତ୍ପରମଂ ଦେଵଂ କେଵଲେନ ଶିଵେନ ଵା

ନହେଲେ ଶାନ୍ତିମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭେଦ ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ନେଇ ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ପାଦ୍ଯାଦିମୁଖଵାସାଂତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାପନଂ ଵିନା ପଞ୍ଚାଵରଣପୂଜାଂ ତୁ ହ୍ଯାରଭେତ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ପାଦ୍ୟ ଆଦି ମୁଖବାସନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରି, ପ୍ରସ୍ଥାପନା ବିନା, ପଞ୍ଚ ଆବରଣର ପୂଜା କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାଦୌ ଶିଵଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମତଃ କ୍ରମାତ୍ ଗଂଧାଦ୍ଯୈରର୍ଚଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଦେଵୌ ହେରଂବଷଣ୍ମୁଖୌ

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କ ଡାହାଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ହେରମ୍ବ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ ଦେବତାଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣି ପରିତ ଈଶାନାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ସଶକ୍ତିକାନି ସଦ୍ଯାଂତଂ ପ୍ରଥମାଵରଣେ ଯଜେତ୍

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ଈଶାନ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଷଡଂଗାନ୍ଯପି ତତ୍ରୈଵ ହୃଦଯାଦୀନ୍ଯନୁକ୍ରମାତ୍ ଶିଵସ୍ଯ ଚ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ଵାହ୍ନେଯାଦି ସମର୍ଚଯେତ୍

ସେଠାରେ ଷଡଙ୍ଗ, ହୃଦୟ ଆଦିରୁ କ୍ରମକ୍ରମେ, ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଆଦି ବାହନମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।

ତତ୍ର ଵାମାଦିକାନ୍ରୁଦ୍ରାନଷ୍ଟୌ ଵାମାଦିଶକ୍ତିଭିଃ ଅର୍ଚଯେଦ୍ଵା ନ ଵା ପଶ୍ଚାତ୍ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍

ସେଠାରେ ବାମ ଆଦି ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏଠି ଆଠଜଣ, ବାମ ଆଦି ଶକ୍ତିମାନେ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ନୁହେଁ, ପରେ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରଥମାଵରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ତେ ଯଦୁନଂଦନ ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶୃଣୁ

ଯଦୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ ପରିବେଷକୁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ସ୍ନେହରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବେଷ ବିଷୟରେ କହିବି—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

ଅନଂତଂ ପୂର୍ଵାଦିକ୍ପତ୍ରେ ତଚ୍ଛକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଵାମତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଦକ୍ଷିଣଦିକ୍ପତ୍ରେ ସହ ଶକ୍ତ୍ଯା ସମର୍ଚଯେତ୍

ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଶକ୍ତିକୁ ରଖିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତଃ ପଶ୍ଚିମଦିକ୍ପତ୍ରେ ସହ ଶକ୍ତ୍ଯା ଶିଵୋତ୍ତମମ୍ ତଥୈଵୋତ୍ତରଦିକ୍ପତ୍ରେ ଚୈକନେତ୍ରଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ତାପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କର; ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଏକରୁଦ୍ରଂ ଚ ତଚ୍ଛକ୍ତିଂ ପଶ୍ଚାଦୀଶଦଲେ ଽର୍ଚଯେତ୍ ତ୍ରିମୂର୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ଚ ପୂଜଯେଦଗ୍ନିଦିଗ୍ଦଲେ

ପଶ୍ଚିମ-ଉତ୍ତର ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଏକ-ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କର; ଅଗ୍ନି-ଦିଗର ପଙ୍କରେ ତ୍ରିମୂର୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କର।

ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଂ ନୈରୃତେ ପତ୍ରେ ତଚ୍ଛକ୍ତିଂ ତସ୍ଯ ଵାମତଃ ତଥୈଵ ମାରୁତେ ପତ୍ରେ ଶିଖଂଡୀଶଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ନୈୃତ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାମପାଖରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୂଜା କର; ଏହିପରି ମାରୁତ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଶିଖଣ୍ଡୀଶଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଦ୍ଵିତୀଯାଵରଣେ ଚେଜ୍ଯାସ୍ସର୍ଵର୍ତଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତିନଃ ତୃତୀଯାଵରଣେ ପୂଜ୍ଯାଃ ଶକ୍ତିଭିଶ୍ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତଯଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ପରିବେଷରେ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅଧିପତିମାନେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ; ତୃତୀୟ ପରିବେଷରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତିମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଷ୍ଟସୁ କ୍ରମଶୋ ଦିକ୍ଷୁ ପୂର୍ଵାଦିପରିତଃ କ୍ରମାତ୍ ଭଵଃ ଶର୍ଵସ୍ତଥେଶାନୋ ରୁଦ୍ରଃ ପଶୁପତିସ୍ତତଃ

ଅଠ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଭବ, ଶର୍ବ, ଈଶାନ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଉଗ୍ରୋ ଭୀମୋ ମହାଦେଵ ଇତ୍ଯଷ୍ଟୌ ମୂର୍ତଯଃ କ୍ରମାତ୍ ଅନଂତରଂ ତତଶ୍ଚୈଵ ମହାଦେଵାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍ ଶକ୍ତିଭିସ୍ସହ ସଂପୂଜ୍ଯାସ୍ତତ୍ରୈକାଦଶମୂର୍ତଯଃ

ଉଗ୍ର, ଭୀମ ଓ ମହାଦେବ—ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତି ଅନୁକ୍ରମରେ; ପରେ ମହାଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହ ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ମୂର୍ତି ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ମହାଦେଵଃ ଶିଵୋ ରୁଦ୍ରଃ ଶଂକରୋ ନୀଲଲୋହିତଃ ଈଶାନୋ ଵିଜଯୋ ଭୀମୋ ଦେଵଦେଵୋ ଭଵୋଦ୍ଭଵଃ

ମହାଦେବ, ଶିବ, ରୁଦ୍ର, ଶଙ୍କର, ନୀଳଲୋହିତ, ଈଶାନ, ବିଜୟ, ଭୀମ, ଦେବଦେବ, ଭବୋଦ୍ଭବ,

କପର୍ଦୀଶଶ୍ଚ କଥ୍ଯଂତେ ତଥୈକାଦଶଶକ୍ତଯଃ ତତ୍ରାଷ୍ଟୌ ପ୍ରଥମଂ ପୂଜ୍ଯାଃ ଵାହ୍ନେଯାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଏବଂ କପର୍ଦୀଶ—ଏହି ଏକାଦଶ ଶକ୍ତି ନାମ ହେଉଛି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମ ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁକ୍ରମରେ, ଅଗ୍ନି ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଦେଵଦେଵଃ ପୂର୍ଵପତ୍ରେ ଈଶାନଂ ଚାଗ୍ନିଗୋଚରେ ଭଵୋଦ୍ଭଵସ୍ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ କପାଲୀଶସ୍ତତଃ ପରମ୍

ଦେବଦେବ ପୂର୍ବ ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ଈଶାନ ଅଗ୍ନି ଦିଗର ପଙ୍କରେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭବୋଦ୍ଭବ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାପରେ କପାଳୀଶ ଅଛନ୍ତି।

ତସ୍ମିନ୍ନାଵରଣେ ଭୂଯୋ ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରଂ ପୁରତୋ ଯଜେତ୍ ନଂଦିନଂ ଦକ୍ଷିଣେ ତସ୍ଯ ମହାକାଲଂ ତଥୋତ୍ତରେ

ସେହି ପରିବେଷରେ ପୁନଃ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବୃଷେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ, ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ମହାକାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଶାସ୍ତାରଂ ଵହ୍ନିଦିକ୍ପତ୍ରେ ମାତ୍ଃର୍ଦକ୍ଷିଣଦିଗ୍ଦଲେ ଗଜାସ୍ଯଂ ନୈରୃତେ ପତ୍ରେ ଷଣ୍ମୁଖଂ ଵାରୁଣେ ପୁନଃ

ଶାସ୍ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ମାତୃଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ଗଜାସ୍ୟଙ୍କୁ ନୈୃତ ଦିଗର ପଙ୍କରେ, ଏବଂ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ ପୁନଃ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ପୂଜା କର।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଂ ଵାଯୁଦଲେ ଗୌରୀମୁତ୍ତରେ ଚଂଡମୈଶ୍ଵରେ ଶାସ୍ତୃନନ୍ଦୀଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଂ ଵୃଷଭଂ ଯଜେତ୍

ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପଙ୍କରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଙ୍କୁ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ, ଚଣ୍ଡମେଶ୍ୱର ଦିଗରେ, ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ନନ୍ଦୀଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମହାମୁନି ବୃଷଭଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ମହାକାଲସ୍ଯୋତ୍ତରତଃ ପିଂଗଲଂ ତୁ ସମର୍ଚଯେତ୍ ଶାସ୍ତୃମାତୃସମୂହସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଭୃଂଗୀଶ୍ଵରଂ ତତଃ

ମହାକାଳଙ୍କ ଉତ୍ତରରେ ପିଙ୍ଗଳଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମାତୃଙ୍କ ସମୂହ ମଧ୍ୟରେ ଭୃଙ୍ଗୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ମାତୃଵିଘ୍ନେଶମଧ୍ଯେ ତୁ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ ସ୍କନ୍ଦଵିଘ୍ନେଶଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଯଜେଦ୍ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍

ମାତୃ ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଷଣ୍ମୁଖ ଓ ବିଘ୍ନେଶ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠାକୁମାରଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଶ୍ରିଯଂ ଶିଵପଦାର୍ଚିତାମ୍ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଗଣାମ୍ବଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ମହାମୋଟୀଂ ସମର୍ଚଯେତ୍

ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ କୁମାର ମଧ୍ୟରେ ଶିବପଦରେ ପୂଜିତ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ଗଣାମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ମହାମୋଟିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ଗଣାମ୍ବାଚଣ୍ଡଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦେଵୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ ଅତ୍ରୈଵାଵରଣେ ଭୂଯଃ ଶିଵାନୁଚରସଂହତିମ୍

ଗଣାମ୍ବା ଓ ଚଣ୍ଡା ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଏହି ପରିବେଷରେ ପୁନଃ ଶିବଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ପୂଜା କର।

ରୁଦ୍ରପ୍ରଥମଭୂତାଖ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାଂ ଚ ସଶକ୍ତିକାମ୍ ଶିଵାଯାଶ୍ଚ ସଖୀଵର୍ଗଂ ଜପେଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସମାହିତଃ

ଏକାଗ୍ର ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଯେଉଁଥି ଆଦି ପ୍ରାଣୀ, ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିମାନ୍ ରୂପ ଓ ଶିବାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଉପରେ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ତୃତୀଯାଵରଣେ ଵିତତେ ପୂଜିତେ ସତି ଚତୁର୍ଥାଵରଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ବହିସ୍ତସ୍ଯ ସମର୍ଚଯେତ୍

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ଘେରା ଉସ୍ତାପିତ ଓ ପୂଜିତ ହେଲାପରେ, ଚତୁର୍ଥ ଘେରାକୁ ବାହାରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।